Η πρόσφατη αναζωπύρωση ενδιαφέροντος γύρω από το πρόσωπο του πρώτου Κυβερνήτη του ελληνικού κράτους Ιωάννη Καποδίστρια έφερε στην επιφάνεια και ένα μεγάλο πρόβλημα: τον τρόπο θέασης της ιστορικής εικόνας του. Η ένταση της αντιπαράθεσης αφορά μάλλον ένα πρόσωπο ενεργό πολιτικά παρά την ιστορική αποτίμηση για μια μεγάλη προσωπικότητα της προεπαναστατικής, της επαναστατικής αλλά και της μετεπαναστατικής περιόδου. Μια προσωπικότητα που διένυσε πολλές και διαφορετικές φάσεις στη ζωή του αλλά διέτρεξε και σημαντικούς σταθμούς από τη Κέρκυρα στην Πάδοβα, τη Μόσχα, τη Βιέννη και ξανά στην Ελλάδα αναφέροντας μόνο κάποια σημεία της πολυκύμαντης αυτής ζωής.
Ο Καποδίστριας συγκέντρωσε πάνω του όμως και μένος ή εχθρότητα αφού συγκέντρωνε πολλές και διαφορετικες ιδιόητες: χριστιανός-ορθόδοξος, με έναν βίο με κάποια παλαιοπροτεσταντικά χαρακτηριστικά, εκπαιδευμένος κατά τα πρότυπα της δυτικής παιδείας στο κρίσιμο πέρασμα του 18ου στον 19ο αιώνα όπου ο ορθολογισμός και η επιστήμη ασκούν ισχυρή επιρροή σε ανήσυχα πνεύματα όπως αυτό του Καποδίστρια. Διαμορφώνει, λοιπόν, μια ισχυρή και επιδραστική προσωπικότητα με άποψη και όραμα για τον ελληνικό σκοπό βλέποντας την εθνική ανεξαρτησία μεσα από μια ειρηνική διαδικασία. Και μπορεί να μην ήταν αυτός που ξεκίνησε την Επανάσταση αλλά ήταν αυτός που την ολοκλήρωσε μέσα από την ίδια του θυσία.
Έχουν γραφτεί πολλά βιβλία για τον Καποδίστρια -υπολογίζονται πάνω από 700-, τα οποία προσφέρουν πλήρη εικόνα της προσωπικότητας ήδη από τη γέννησή του στο αυτοκρατορικό πλαίσιο της Κέρκυρας και τη μετέπειτα πορεία του σε διαφορετικές και πάντα ιδιαίτερες συνθήκες στο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Εστιάζουν πάντως και σε συγκεκριμένους σταθμούς όπου επέδειξε πλούσια πολιτική δράση αλλά και ενασχόληση με κρίσιμα θέματα της μεταναπολεόντειας Ευρώπης. Επιλέγουμε σήμερα επτά μονογραφίες και τρία συλλογικά έργα με κριτήριο τη χρονική στιγμή την οποία γράφτηκαν αλλά κυρίως τη σημασία τους στην επιστημονική έρευνα.
Μονογραφίες
1) Αναμφισβήτητα η βιογραφία του Χρ. Λούκου με τίτλο Ιωάννης Καποδίστριας μια απόπειρα ιστορικής βιογραφίας , ΜΙΕΤ, 2022 αποτελεί την πιο ολοκληρωμένη εποπτεία της ζωής του Καποδίστρια. Μια μελέτη περίπου 40 ετών που είχε ενδιάμεσους σταθμούς την πρώτη βιογραφία που συνέγραψε το 2009 στο πλαίσιο της εξαιρετικής σειράς των «ΝΕΩΝ» για τους ιδρυτές της σύγχρονης Ελλάδας. Επίσης το συλλογικό μαζί με τη Χριστίνα Κουλούρη Τα πολλά πρόσωπα του Καποδίστρια (Πορεία, 1996) και το πρώτο του για την αντιπολίτευση κατά του κυβερνήτη Ιω. Καποδίστρια, Θεμέλιο, 1988. 2) Η πρώτη σύγχρονη βιογραφία του Ι. Καποδίστρια υπήρξε του δημοσιογράφου Γρηγορίου Δάφνη, Ιωάννης Α. Καποδίστριας, η γένεση του ελληνικού κράτους, Ίκαρος 1976 και Κάκτος 2018
3) Η Ελένη Κούκκου υπήρξε καθηγήτρια στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και θεωρείται εκείνη που έθεσε τουλάχιστον σε πιο ακαδημαϊκό επίπεδο τις βάσεις για την «ιστορική αποκατάσταση του Καποδίστρια» . Από τα πολλά έργα της για το θέμα ξεχωρίζει το Ιωάννης Καποδίστριας, Ο άνθρωπος- ο ευρωπαίος διπλωμάτης 1800-1828, Πατάκης 2021- που είχε κάνει τη 16η έκδοση του από τη πρώτη του 1978.
4) Ο Παναγιώτης Πασπαλιάρης ασχολείται χρόνια με τον Καποδίστρια , το 2014 δημοσίευσε τη μονογραφία : Ο Ιωάννης πίσω από τον Καποδίστρια.
5) Οι καθηγητές Θάνος Βερέμης και Ιάκωβος Μιχαηλίδης δημοσίευσαν την ευσύνοπτη βιογραφία του Ιωάννης Καποδίστριας, ο « αμνός» της Παλιγγενεσίας των Ελλήνων, Μεταίχμιο, 2020.
6) Ο βρετανός στρατιωτικός και πολιτικός με ιδιαίτερη σχέση με την Ελλάδα Κρίστοφερ Γουντχάουζ συνέγραψε στα αγγλικά το 1973 τη βιογραφία του Καποδίστρια τον οποίο όπως επισημαίνει έμαθε από τις ομιλίες του Βελουχιώτη που συνήθιζε να τον κατηγορεί αποκαλώντας τον Γιανάκη. Θα χρειαστούν περίπου 50 περίπου χρόνια να μεταφραστεί στα ελληνικά αυτή η βιογραφία με τον τίτλο Καποδίστριας, ο θεμελιωτής της ανεξαρτησίας στην Ελλάδα, Μίνωας, 2020
7) Ο Γκριγκόρι Αρς είναι ίσως ο μόνος ρώσος ιστορικός που συνομιλεί και με την εγχώρια ανεπτυγμένη πλέον ιστοριογραφία γύρω από το 1821 και αποτελεί μια πολύτιμη γέφυρα του ελληνορωσικού συνδέσμου της εποχής. Το βιβλίο του Ο Ιωάννης Καποδίστριας στη Ρωσία, Ασίνη , 2015 σε πρόλογο Βασίλη Παναγιωτόπουλου αποτελεί μια κρίσιμη μαρτυρία για τη ρωσική περίοδο του Καποδίστρια.
Συλλογικά
1) Ο Κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας . Κριτικές προσεγγίσεις και επιβεβαιώσεις, Καστανιώτης, 2015. Μια συλλογή που συγκεντρώνει σημαντικές υπογραφές όπως των Κρεμμυδά, Λούκου, Σβολόπουλου, Κουμαριανού και Πλουμίδη και αποτελεί ένα σημαντικό έργο αναφοράς.
2) Ιωάννης Καποδίστριας, Διεθνείς θεσμικές και πολιτικές προσεγγίσεις, Κασταλία, 2021 με άρθρα των Κουρκουμέλη, Κλάψη, Μπότσιου που αφορούν διαφορετικές πτυχές της δράσης και της παρουσίας του Καποδίστρια
3) Χρ. Κουλούρη-Χρ. Λούκος, Τα πρόσωπα του Καποδίστρια. Ο πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδας ( 1831-1996), Πορεία, 1996. Ένα ιδιαίτερα σημαντικό και εξαντλημένο βιβλίο για τις αναγνώσεις και προσλήψεις του Καποδίστρια.
