Μωρά… Φρανκενστάϊν: Η προσπάθεια για δημιουργία γενετικά τροποποιημένων μωρών επιστρέφει 

Το 2018, ο Κινέζος επιστήμονας He Jiankui σόκαρε τον κόσμο όταν αποκάλυψε ότι δημιούργησε τα πρώτα γενετικά τροποποιημένα μωρά. Η πράξη του θεωρήθηκε ανεύθυνη και ανήθικη, οδηγώντας τον σε τριετή φυλάκιση από το κινεζικό κράτος. Σήμερα, η συζήτηση αναζωπυρώνεται: ιδιώτες επενδυτές, τεχνολόγοι, φουτουριστές και προνάταλιστες (υπέρμαχοι της αύξησης γεννήσεων) επιδιώκουν να προωθήσουν την τεχνολογία. Η Silicon Valley και επιχειρηματίες της Ανατολικής Ακτής των ΗΠΑ δείχνουν έντονο ενδιαφέρον, φέρνοντας ξανά ελπίδες αλλά και φόβους για το μέλλον της ανθρώπινης αναπαραγωγής. Η Cathy Tie, βιοτεχνολογική επιχειρηματίας, ανακοίνωσε τη δημιουργία της εταιρείας Manhattan Project, η οποία σκοπεύει να αναπτύξει τεχνολογίες επεξεργασίας εμβρύων με διαφάνεια και ηθική επίβλεψη. Ο στόχος της: η πρόληψη σοβαρών γενετικών ασθενειών όπως η κυστική ίνωση ή η β-θαλασσαιμία.

Η Tie και η συνιδρύτρια Eriona Hysolli (πρώην επικεφαλής βιολογικών επιστημών στην Colossal Biosciences) σκοπεύουν να κινηθούν προσεκτικά, ξεκινώντας με πειράματα σε ποντίκια και πρωτεύοντα πριν αγγίξουν ανθρώπινα κύτταρα και έμβρυα. Η εταιρεία δεν αποκαλύπτει ακόμα χρηματοδότηση ή χρονοδιάγραμμα, αλλά ευελπιστεί να πείσει τις ρυθμιστικές αρχές ότι η τεχνολογία είναι ασφαλής.

Και άλλες εταιρείες, όπως η Bootstrap Bio, εξετάζουν τη χρήση τεχνολογιών όπως η “base editing” για την πρόληψη ασθενειών μέσω γενετικής παρέμβασης σε έμβρυα. Παράλληλα, επενδυτές και «προνάταλιστες» όπως οι Malcolm και Simone Collins υποστηρίζουν πως οι γονείς έχουν το δικαίωμα να προσφέρουν στα παιδιά τους κάθε διαθέσιμο πλεονέκτημα – όχι μόνο να αποφύγουν ασθένειες, αλλά ίσως και να βελτιώσουν γνωστικά ή σωματικά χαρακτηριστικά. Ο όρος “Gattaca Stack”, εμπνευσμένος από την ταινία Gattaca (1997), χρησιμοποιείται για να περιγράψει το πακέτο τεχνολογιών που θα μπορούσαν να αλλάξουν την ανθρώπινη αναπαραγωγή – από τεχνητές μήτρες μέχρι γενετικά «βελτιωμένα» παιδιά.

Πολλοί επιστήμονες και βιοηθικολόγοι εκφράζουν έντονες ανησυχίες. Η τεχνολογία CRISPR μπορεί να προκαλέσει τυχαίες μεταλλάξεις, ενώ ένα πιθανό λάθος δεν επηρεάζει μόνο το παιδί αλλά και τις επόμενες γενιές. Ο οργανισμός Alliance for Regenerative Medicine και άλλοι ζητούν δεκαετή μορατόριουμ στη χρήση της τεχνολογίας σε κληρονομούμενη γενετική τροποποίηση. Ορισμένοι μάλιστα την παρομοιάζουν με μια σύγχρονη μορφή ευγονικής, μια έννοια που έχει στιγματιστεί ιστορικά. Η καθηγήτρια βιοηθικής Françoise Baylis προειδοποιεί ότι πρόκειται για την επιστροφή του ίδιου παλιού οράματος περί «γενετικής τελειότητας». Ο επιστήμονας He Jiankui, αφού αποφυλακίστηκε, πλέον εμφανίζεται προκλητικός, δηλώνοντας στο Χ ότι «η Τεχνητή Νοημοσύνη απειλεί την ανθρωπότητα και πρέπει να την καταπολεμήσουμε μέσω της γονιδιακής τροποποίησης». Αν και υπήρξε σύντομα παντρεμένος με την Cathy Tie, η ίδια δηλώνει ότι ο He δεν έχει καμία εμπλοκή με την καινούρια της εταιρεία.

Καθώς η τεχνολογία προχωρά, πολλοί επιστήμονες επισημαίνουν ότι, εφόσον γίνει με ασφάλεια και υπό αυστηρή εποπτεία, η επεξεργασία γονιδίων σε ανθρώπινα έμβρυα θα μπορούσε να βοηθήσει στην κατανόηση της αναπαραγωγής και την πρόληψη ασθενειών. Παρ’ όλα αυτά, επιμένουν ότι ο δρόμος είναι μακρύς και επικίνδυνος. «Απλώς και μόνο επειδή μπορούμε να το κάνουμε, δεν σημαίνει ότι πρέπει να το κάνουμε», δήλωσε ο βιοηθικολόγος Ben Hurlbut. Για τους υποστηρικτές, το ερώτημα είναι ηθικό: «Αν μπορούμε να αποτρέψουμε μια κληρονομική ασθένεια, είναι πιο ηθικό να το κάνουμε ή να μην το κάνουμε;» ρωτά η Hysolli. Για τους επικριτές, ανοίγεται ένα επικίνδυνο μονοπάτι, όπου η ανθρώπινη ζωή γίνεται προϊόν βιοτεχνολογίας και αγοράς.