Μια τραγική αυτοκτονία, ένας άγνωστος έρωτας

Η Σοφία Λασκαρίδου (1876-1965) έχει περάσει στην Ιστορία ως η πρώτη σπουδάστρια της Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας, ύστερα μάλιστα από δική της παρέμβαση προς τον βασιλιά Γεώργιο Α’ υπέρ της εισδοχής γυναικών στο Σχολείο Καλών Τεχνών. Φοίτησε εξάλλου στο Παρίσι, ενώ υπήρξε μαθήτρια, μεταξύ άλλων, των Νικηφόρου Λύτρα και Γεώργιου Ιακωβίδη. Περίπου το 1900 γνώρισε τυχαία στον δρόμο τον λογοτέχνη, ποιητή και ελληνολάτρη διανοητή Περικλή Γιαννόπουλο, τον επονομαζόμενο «αυτόχειρα του Σκαραμαγκά». Την ιδέα για μια παράσταση βασισμένη στα ημερολόγιά της πρότεινε στον σκηνοθέτη Παντελή Δεντάκη μια ηθοποιός από την ομάδα 4 Frontal που μένει στην Καλλιθέα, κοντά στο σπίτι της Σοφίας Λασκαρίδου. «Το συγκεκριμένο κτίριο είναι ένα νεοκλασικό του Τσίλερ και το δεύτερο που χτίστηκε στην Καλλιθέα, την εποχή που ήταν ακόμα εξοχή. Τώρα εκεί στεγάζεται η Δημοτική Πινακοθήκη Καλλιθέας και υπάρχει ένας χώρος με τα πράγματα, το ημερολόγιό της και το πρωτότυπο βιβλίο που εκδόθηκε το 1955 (σ.σ.: “Από το ημερολόγιό μου. Θύμησες και στοχασμοί”). Αρχίσαμε να το μελετάμε, να διαβάζουμε τα ημερολόγιά της και αυτό που μας ενέπνευσε ήταν μεν το ζωγραφικό της έργο, αλλά κυρίως η μοιραία ερωτική της ιστορία με τον Γιαννόπουλο».

Μοιραίος έρωτας. «Βάσει της ιστορίας και όπως εξελίχθηκε, είναι σαν να λέει αυτή η γυναίκα ότι παρά το δυστυχές τέλος, καθώς ο Γιαννόπουλος αυτοκτόνησε, αν γύρναγε τον χρόνο πίσω, μάλλον θα έκανε το ίδιο» συνεχίζει ο σκηνοθέτης. «Η ίδια λέει κάπου ότι ήταν λάθος που έφυγε και πήγε στη Γερμανία για να σπουδάσει. Ο Γιαννόπουλος πέρα από το προσωπικό βάρος που είχε, επειδή οι σκέψεις και τα γραπτά του δεν γίνονταν αποδεκτά εκείνη την εποχή, ουσιαστικά δεν άντεξε και τη δική της απουσία που κράτησε τρία χρόνια. Για το κείμενο της παράστασης στηριχτήκαμε στα ημερολόγιά της, ωστόσο κάναμε μεγάλη έρευνα για όσα είχαν γραφτεί για την ίδια και τον Γιαννόπουλο. Μελετήσαμε δικά του κείμενα και επικεντρωθήκαμε στην ερωτική τους ιστορία. Βέβαια, καθώς παίρνεις απόσταση με τα χρόνια, όλα αυτά παίρνουν μια ποιητικά τραγική όψη. Φεύγουν από το στενά τραγικά ανθρώπινο πάθος. Ετσι κι αλλιώς η αυτοκτονία του Γιαννόπουλου ήταν μια αρκετά ποιητική εικόνα που κατά κάποιο τρόπο φαίνεται ότι ο ίδιος την είχε σκηνοθετήσει γύρω στα δέκα χρόνια πριν το κάνει. Σε μία από τις ερωτικές τους βόλτες στη θάλασσα του Σκαραμαγκά τής είχε πει “αν με εγκαταλείψεις κάποτε, θα αυτοκτονήσω, θα ανέβω πάνω σε ένα άλογο, θα έχω βάλει πέτρες στις τσέπες μου και θα μπω μέσα στη θάλασσα. Θα έχω ένα περίστροφο και θα αυτοκτονήσω. Θα χαθώ μέσα στο πέλαγος του Σαρωνικού”. Το οποίο και έκανε – έτσι έδωσε τέλος στη ζωή του».

Ο έρωτας και ο θάνατος. «Ο συγγραφέας τής είχε πει», συνεχίζει ο Δεντάκης, «ότι “η υπέρτατη ηδονή του έρωτα μόνο με την υπέρτατη ηδονή του θανάτου αντισταθμίζεται, ότι η ζωή έχει αξία μόνο επειδή υπάρχει ο θάνατος και ο έρωτας μόνο με τον θάνατο μπορεί να εξισωθεί”. Νομίζω ότι μιλάει για τη σημασία του αιώνιου και το μέγεθος του αιώνιου, όπως ένας πολύ μεγάλος έρωτας μπορεί ποιητικά να μείνει στην αιωνιότητα έστω και μια στιγμή του, έτσι είναι και ο θάνατος».

Ερμηνείες. «Κάνουμε ένα παιχνίδι και όπως πάντα είμαστε μια ομάδα. Με έναν τρόπο προσπαθούμε να ανοίξουμε το πλαίσιο της αφήγησης μέσα από ένα παιχνίδι δραματοποίησης και όχι ταύτισης με τον ρόλο. Είναι σαν να περνάμε όλοι από όλους. Υπάρχουν στιγμές που ταυτίζουμε τον ήρωα ή την ηρωίδα με ένα παιδί, κάτι πολύ ενδιαφέρον επειδή πλησιάζουμε τους ήρωες περισσότεροι από έναν. Κάθε φορά μπορείς να διακρίνεις διαφορετικά στοιχεία των ηρώων. Γιατί την ίδια λέξη, επειδή θα τη δει ο καθένας μέσα από ένα προσωπικό πρίσμα, θα αποκτήσει μια τελείως διαφορετική ποιότητα και θα δοθεί πολύ διαφορετικός χώρος σε αυτή την πρόταση και τη στιγμή του ήρωα».

INFO
«Σοφία Λασκαρίδου, μια αγάπη μεγάλη» βασισμένη στα ημερολόγια της Σοφίας Λασκαρίδου. Σκηνοθεσία: Παντελής Δεντάκης, σκηνικά – κοστούμια: Κωνσταντίνος Ζαμάνης, μουσική σύνθεση: Λευτέρης Βενιάδης, επιμέλεια φωτισμών: Νίκος Βλασόπουλος, βοηθός σκηνοθέτη: Ελένη Τσιμπρικίδου, φωτογραφίες: Σταύρος Χαμπάκης, ερμηνεύουν: Σταύρος Γιαννουλάδης, Θανάσης Ζερίτης, Ελένη Κουτσιούμπα, Νεφέλη Μαϊστράλη, Αμαλία Νίνου, Αριστέα Σταφυλαράκη, Μαριέττα Σγουρδαίου, Θέατρο 104 (Ευμολπιδών 41, Γκάζι, τηλ. 210-3455.020 – 6940-290.312). Από 27/1 και κάθε Παρασκευή και Σάββατο στις 21.15, Κυριακή στις 19.00