Η ομάδα CSI των γκραφίτι

Η τέχνη του δρόμου στα χρόνια του Μνημονίου έχει αντίστροφη πορεία από την οικονομία της χώρας. Δημόσια και ιδιωτικά κτίρια, μεγάλες επιφάνειες και δρόμοι έγιναν πρωτότυποι καμβάδες για ιδιαίτερα έργα που άλλοτε σχολιάζουν πρόσωπα ή καταστάσεις κι άλλοτε απλώς στολίζουν τη γύρω περιοχή, μεταβάλλοντας σταδιακά την πρωτεύουσα. Σε αντίθεση όμως με τις υπόλοιπες μορφές τέχνης που βρίσκουν φιλόξενο περιβάλλον σε προστατευμένες προθήκες μουσείων, τα γκραφίτι είναι εκτεθειμένα στις δύσκολες συνθήκες του δρόμου και πλήττονται σοβαρά. Το πρόβλημα αυτό έρχεται να διορθώσει η Staco, μια ομάδα συντηρητών που φροντίζουν τοιχογραφίες, αποκαθιστώντας τις φθορές τους και σώζοντας έτσι την αστική τέχνη. «Το 2012, κι ενώ γίνεται κατάληψη στις σχολές του ΤΕΙ Αθήνας, μερικοί φοιτητές και καθηγητές του Τμήματος Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Εργων Τέχνης του ΤΕΙ και κυρίως του μαθήματος Συντήρησης Ζωγραφικών Εργων είχαν την ιδέα της συντήρησης των έργων αυτών στον δρόμο. Η δράση για τη συντήρησή τους και το ενδιαφέρον μας ρίζωσε, επεκτάθηκε και το πείραμα εξελίχθηκε γρήγορα. Στη συνέχεια μας ήρθε η ιδέα να δημιουργήσουμε μια ομάδα που να προστατεύει τη δημόσια τέχνη και να ασχολείται με την καταγραφή, την τεκμηρίωση της κατάστασης διατήρησης, τη συντήρηση και την έρευνα σε θέματα και υλικά που έχουν να κάνουν με τη συντήρηση ζωγραφικών έργων που βρίσκονται σε δημόσιο χώρο, τους Street Art Conservators (Staco)» δηλώνουν στα «Πρόσωπα» τα μέλη της ομάδας.

Ο βασικός πυρήνας τους αποτελείται από δέκα άτομα που δραστηριοποιούνται συστηματικά, σχεδιάζοντας και πραγματοποιώντας τις διάφορες δράσεις, στις οποίες εκτός της συντήρησης έργων street art συμπεριλαμβάνονται και εκπαιδευτικά ή ερευνητικά προγράμματα. Εχουν όμως στο πλάι τους και έναν ευρύ κύκλο φίλων και συνεργατών που υποστηρίζουν το έργο τους. Αλλωστε, η δουλειά τους δεν είναι διόλου εύκολη υπόθεση. «Βασική επιδίωξή μας είναι η διάσωση και η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη χρονικά παράταση της ζωής των έργων τέχνης του δρόμου που κρίνουμε πως έχουν καλλιτεχνική ή ιστορική αξία. Αν και υπάρχουν έργα που τα έχουμε κατά κάποιον τρόπο ξεχωρίσει, αγαπήσει και υιοθετήσει, κάθε έργο αποτελεί ένα μοναδικό και ξεχωριστό κομμάτι που συμπληρώνει το παζλ της πόλης, έχει ένα μήνυμα για τους κατοίκους της, τους περιοίκους, τους επισκέπτες. Γι’ αυτό, τα αντιμετωπίζουμε όλα με σεβασμό, σοβαρότητα και επαγγελματισμό. Στην προσπάθειά μας έχουν αποδειχθεί χρήσιμοι αρωγοί πολλοί καλλιτέχνες και Αθηναίοι, που μας ενημερώνουν μέσα από τη σελίδα μας στο facebook για έργα που θεωρούν πως χρειάζονται συντήρηση ή προστασία» αναφέρουν οι συντηρητές, που αφιερώνουν αφιλοκερδώς τον χρόνο τους στο κάθε πρότζεκτ.  

      

ΟΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ. Οι αγαπημένες τους περιοχές δράσης είναι οι ίδιοι δρόμοι της Αθήνας όπου φυτρώνουν καθημερινά νέα γκραφίτι με αποτέλεσμα το κέντρο να είναι στην καρδιά των κινήσεών τους. «Συνήθως η ομάδα μας δραστηριοποιείται στις περιοχές του Ψυρή και του Μεταξουργείου, στο Μοναστηράκι και την Πλάκα. Επίσης, στην ευρύτερη περιοχή των Εξαρχείων. Η επιλογή της περιοχής γίνεται με γνώμονα την προσβασιμότητα και την ασφάλεια των μελών της ομάδας, με προτίμηση τις περιοχές όπου δραστηριοποιείται μεγάλος αριθμός καλλιτεχνών και τη δυνατότητα κατά τη διάρκεια της βόλτας να εντοπίσουμε αρκετά και διαφορετικά έργα» τονίζουν οι ειδικοί. Επιδίωξή τους όμως είναι να επεκτείνουν τη δραστηριότητά τους και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, ακόμα και του εξωτερικού. «Πριν από τη συντήρηση αυτή καθαυτή, προηγούνται η καταγραφή, η τεκμηρίωση και η μελέτη έργων τέχνης του δρόμου, τα οποία βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή του κέντρου της Αθήνας. Εντοπίζονται οι φθορές και οι ανάγκες συντήρησης και κάθε εβδομάδα επιλέγονται η περιοχή και τα έργα ή το έργο που θα συντηρηθεί. Ετοιμάζουμε τα αναγκαία υλικά και εργαλεία και καθορίζουμε την ημέρα δραστηριοποίησης, κυρίως τα Σαββατοκύριακα, που οι προσωπικές/επαγγελματικές υποχρεώσεις μειώνονται. Η διαδικασία γίνεται σε συνεργασία κάποιες φορές με τους καλλιτέχνες οι οποίοι μας ενημερώνουν για τα υλικά που χρησιμοποιούν ή ζητούν πληροφορίες για υλικά και μέσα περαιτέρω χρονικής διατήρησης των έργων τους» αναφέρουν. Σε έκτακτες περιπτώσεις, βέβαια, πραγματοποιούν και σωστικές επεμβάσεις εκτός προγράμματος.

Με την πάροδο του χρόνου, τα μέλη της ομάδας ενισχύουν οι ικανότητές τους με νέα υλικά και μεθόδους, αγκαλιάζοντας έτσι ένα ευρύ φάσμα δημιουργιών και προσαρμόζοντας τις απαιτήσεις της δουλειάς στα εκάστοτε δεδομένα. «Η συντήρηση πραγματοποιείται κατά κύριο λόγο επιτόπου. Οι καιρικές συνθήκες δεν είναι πάντα ευνοϊκές και έτσι πρέπει να είμαστε οργανωμένοι, υπομονετικοί, ετοιμοπόλεμοι και με διάθεση για ταλαιπωρία. Για τη συντήρησή τους χρειάζεται ένα ευρύ φάσμα γνώσεων, δεδομένου ότι οι περιβαλλοντικές συνθήκες στις οποίες είναι εκτεθειμένα εντείνουν και επιταχύνουν τη διαδικασία γήρανσης ή καταστροφής τους» προσθέτουν τα μέλη της ομάδας. Κι όσο κι αν ξέρουν ότι η προσπάθειά τους εκ των πραγμάτων είναι εφήμερη, δεν σταματούν. «Οχι χωρίς προβληματισμό, αλλά με στωικότητα αποδεχόμαστε πλέον την προσωρινότητα της δουλειάς μας, η οποία εκτίθεται όπως και η street art. Οπως η ζωή, έτσι και η τέχνη του δρόμου και η συντήρησή της έχει μια κυκλική διαδικασία, αυτή της δημιουργίας, συντήρησης, φθοράς, συντήρησης εκ νέου, δημιουργίας και ξανά από την αρχή» συμπληρώνουν με νόημα.

Αν και μετά την ολοκλήρωση του έργου τους οι ειδικοί παραδίδουν τα έργα και πάλι στον δρόμο, αυτό δεν σημαίνει ότι τα αφήνουν στη συνέχεια στη μοίρα τους. «Συχνά, χρειάζεται να επανέλθουμε και να συντηρήσουμε κάποια από αυτά. Μας ενδιαφέρει να έχουμε ένα καλό ποιοτικό αποτέλεσμα. Τα έργα που συντηρούμε τα παρακολουθούμε στο πέρασμα του χρόνου, καταγράφουμε την πορεία τους, τις αλλαγές και τις φθορές τους και τα συντηρούμε εκ νέου, αν κρίνουμε ότι υπάρχει ανάγκη» επισημαίνουν οι συντηρητές.