Κύκλωψ, πρόβατα, Κανένας

Θα επιμείνω σε παλιές ένδοξες για την εκπαίδευση μέρες. Ετσι, για να ενοχλώ την αδιαφορία και έστω για μια στιγμή να εγείρω κάποιες χορδές από την αδράνεια να νιώσουν τύψεις.

Το 1930 ο δάσκαλος στο δημοτικό και ο καθηγητής στο γυμνάσιο στην έναρξη της σχολικής χρονιάς είχαν την ευχέρεια, κατόπιν βέβαια συνεννόησης με τον σύλλογο των διδασκόντων στη σχολική του μονάδα, να επιλέξουν για τη διδασκαλία του μαθήματος που τους είχε αναθέσει το σχολείο ένα από τα διδακτικά εγχειρίδια με το ίδιο γνωστικό περιεχόμενο για την τάξη όπου προορίζονταν.

Αυτό, όπως αντιλαμβάνεστε, σήμαινε πως ο φιλόλογος, ο μαθηματικός, ο φυσικός είχε το δικαίωμα, αφού έχει ήδη συγκρίνει, κρίνει και συμφωνήσει με το σκεπτικό, τη διάρθρωση της ύλης, τη γλωσσική μορφή, το ασκησιολόγιο αλλά και την εικονογράφηση και την όλη αισθητική της εκτύπωσης, να επιλέξει εκείνο το ελεύθερο στην αγορά εγχειρίδιο που θεωρούσε πως ανταποκρινόταν στις γνωστικές, ταξικές, οικονομικές προδιαγραφές των μαθητών του.

Για να εξηγούμαστε. Ο καθένας εκδοτικός οίκος εκείνη την εποχή δεν ρισκάριζε να κυκλοφορήσει σχολικό βιβλίο ερήμην των γενικών παιδαγωγικών και μεθοδολογικών αρχών που καθόριζε το υπουργείο Παιδείας. Επρόκειτο βέβαια για γενικές αρχές και όρια και όρους που εκ των πραγμάτων αποτελούσαν την παιδαγωγική φιλοσοφία της πολιτείας. Αλλά άφηνε ελεύθερους τους συγγραφείς των εγχειριδίων να επιλέξουν μέθοδο, δομή, μορφή και βεβαίως ιδεολογικό στόχο.

Οπως αντιλαμβάνεται κανείς, στα θετικά μαθήματα (μαθηματικά, φυσική, γεωγραφία, φυσιογνωστικά, χημεία) το βάρος έπεφτε στη μέθοδο και στην αλληλουχία παροχής της ύλης και κυρίως στη μύηση του μαθητή στην πληθώρα των διαδικασιών προσέγγισης και επίλυσης ενός προβλήματος αριθμητικής, άλγεβρας, γεωμετρίας ή πειραματικής διαδικασίας σε προβλήματα φυσικής ή χημείας στο εργαστήριο.  

Το παιδαγωγικό ιδεολογικό πρόβλημα προέκυπτε στα φιλολογικά, ιστορικά, θρησκευτικά ή φιλοσοφικά εγχειρίδια.

Οι διάφορες ερευνητικές σχολές είτε των κλασικών κειμένων είτε της σύγχρονης λογοτεχνίας, οι επιστημονικές ιδεολογικά φορτισμένες ερμηνείες των ιστορικών γεγονότων και η αποτίμηση του έργου των ιστορικών προσώπων, τα δόγματα – θέματα που ξεφύτρωναν και μέσα στην ίδια τη θρησκευτική παράδοση αλλά και οι φανατισμοί στην αντιμετώπιση αλλόθρησκων δογμάτων καθιστούσαν δυσχερέστερη τη συγκρότηση ισορροπημένων, αρκούντως αντικειμενικών θέσεων και σε εγχειρίδια φιλοσοφίας και λογικής διλήμματα στους συντάκτες ώστε να μην αδικήσουν ή διαστρεβλώσουν αρχαιόθεν αντίπαλες καθέτως θεωρίες (πλατωνικές, προσωκρατικές, αριστοτελικές, στωικές και νεότερες, καντιανές, εμπειριοκριτικές ή νοησιαρχικές, εγελιανές, μαρξιστικές ή νιτσεϊκές).

Παρ’ όλες τις θεωρητικές αλλά κυρίως τις πολιτικές προκαταλήψεις, γράφτηκαν νηφάλια εγχειρίδια έως το 1936.

Και το καταραμένο εκείνο έτος, πλην της άλλης πολιτικής και αισχύνης του φαμφαρονισμού, της εθνολαγνείας και του ηθικού μικροαστισμού, έφερε και την εκπαιδευτική ισοπέδωση.

Ο δικτάτωρ, θέλοντας να ελέγξει τη σχολική ύλη και να επιβάλει τη μία, τη δική του έμμονη, φασίζουσα, άποψη, ίδρυσε κρατικό εκδοτικό οίκο, τον Οργανισμό Εκδόσεως Σχολικών Βιβλίων (ΟΕΣΒ), ο οποίος τύπωνε το μοναδικό για κάθε τάξη και ύλη σχολικό εγχειρίδιο γραμμένο από συγγραφέα που επέλεγε το υπουργείο Προπαγάνδας και Παιδείας.

Ενα, λοιπόν, εγχειρίδιο για κάθε τάξη και μία φιλολογική, παιδαγωγική, πολιτική, κοινωνική, αισθητική και βεβαίως ιστορική άποψη.

Σε ολόκληρο τον πολιτισμένο κόσμο (και όχι μόνο) στην εκπαίδευση διατίθενται για την ίδια ύλη σε κάθε τάξη πολλά εναλλακτικά εγχειρίδια. Στην αχανή και γλωσσικά βαβυλωνιακή Κίνα δεν διδάσκονται τα ίδια μαθήματα οι ομήλικοι στον Βορρά, στον Νότο και το κέντρο. Ούτε στις Ινδίες. Αλλά και στον ευρωπαϊκό Βορρά άλλα εγχειρίδια έχουν μαθητές του Βορείου Πόλου, άλλα των μεγαλουπόλεων και άλλα π.χ. τα παιδιά των φάρων!!

Δεν θα μείνω στο πόσα λογοτεχνικά βιβλία πρέπει να έχει ξετινάξει ένας τελειόφοιτος σε γαλλικό λύκειο ώστε να αντιμετωπίσει τις εξετάσεις Λογοτεχνίας του Μπακαλορεά.

Θα μείνω σε κάτι πιο ταπεινωτικό για την εκπαίδευσή μας. Δύο συνομήλικοι νέοι τελειόφοιτοι, ο ένας σε δημόσιο ή και ιδιωτικό λύκειο και ο άλλος μαθητής σε ειδικό πρόγραμμα για προσεχείς εξετάσεις σε αγγλικό πανεπιστήμιο μέσω των προγραμμάτων διδασκαλίας ΙΒ (Αϊ Μπι). Αν δείτε τι νέα ελληνική λογοτεχνία υποχρεούνται να αφομοιώσουν οι υποψήφιοι ΙΒ και τι ρετάλια τροφοδοτούν την πλειονότητα των ελλήνων ομηλίκων τους, ή δείτε τι ζητείται στα θέματα των Πανελλαδικών Εξετάσεων, θα ντραπείτε.

Και όμως, ο Μεταξάς πέθανε, η Κατοχή πέρασε, ο Εμφύλιος βυθίστηκε στη λήθη, που θα δικαιολογούσαν την ιδεοληψία του μεταξικού μοναδικού εγχειριδίου, κι όμως έως φέτος μοιράστηκαν στα σχολεία σε Κομοτηνή και Ιεράπετρα, Σούλι και Αγία Βαρβάρα, Κολωνάκι και Ομαλό, Ομογένεια Γερμανίας, Αυστραλίας, ΗΠΑ και Αλεξάνδρειας τα ίδια μοναδικά βιβλία, με την ίδια ύλη, την ίδια μέθοδο, τις ίδιες εικόνες, τα ίδια παραδείγματα και την ίδια γλωσσική περιουσία.

Και ποιος θα διδάξει άραγε;

Ας μείνω στα φιλολογικά λεγόμενα μαθήματα που γνωρίζω τις απαιτήσεις τους.

Εως το 1970 οι φιλοσοφικές σχολές (οι μόνες δύο τότε) είχαν δύο τμήματα: Φιλολογίας και Ιστορικό – Αρχαιολογικό. Οι φοιτητές που επέλεγαν τμήμα μετά το δεύτερο έτος, όπου τα μαθήματα ήταν κοινά, είχαν και στα δύο επόμενα χρόνια πολλά κοινά μαθήματα (φιλοσοφία, λαογραφία, γλωσσολογία, παιδαγωγικά) και αυξημένα στο ένα τμήμα αρχαία και νέα ελληνικά, ιστορία και αρχαιολογία στο άλλο. Αλλά για να προσέλθει ένας φοιτητής όπως εγώ π.χ. στο πτυχίο και να εξεταστεί στα ιστορικά και αρχαιολογικά μαθήματα, όφειλε να είχε επιτύχει ως προαπαιτούμενα στα αρχαία ελληνικά και λατινικά σε ευθύ και αντίστροφο κείμενο. Αρχαίο προς νέο και νέο προς αρχαίο!

Με αυτά τα εφόδια και οι ιστορικοί και οι αρχαιολόγοι που επιλέγαμε την εκπαίδευση μπαίναμε στην τάξη και διδάσκαμε και Γαλλική Επανάσταση και αιγυπτιακό πολιτισμό αλλά και Ομηρο και Θουκυδίδη και Οράτιο.

Τώρα σωστά οι έξι φιλοσοφικές σχολές παρέχουν πτυχία Κλασικής Φιλολογίας, Νέων Ελληνικών, Γλωσσολογίας, Ιστορίας, Αρχαιολογίας, Ιστορίας της Τέχνης, Ψυχολογίας, Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικών! Ωραία, έλα όμως που όλα αυτοί οι πτυχιούχοι έχουν πρόσβαση στη μέση εκπαίδευση και υποχρεούνται να διδάξουν μαθήματα που δεν κατέχουν γρυ!

Πάει ο πτυχιούχος Φιλοσοφίας (που γνωρίζει, να το δεχτώ, Πλάτωνα, Εγελο και Σαρτρ) στο Καρπενήσι και ο λυκειάρχης τού αναθέτει να διδάξει Λυσία ή Ρωμαϊκή Ιστορία ή Συντακτικό! Πάει ο κλασικός φιλόσοφος στον Δομοκό και ο αρχαιότερος εκεί συνάδελφος διδάσκει Θουκυδίδη, άρα ο νέος θα πληρώνει τα κενά και αντί αρχαίο λόγο θα κληθεί να διδάξει «Ερωτόκριτο», Κάλβο και Δημουλά!!

Ενα βιβλίο – κανένα βιβλίο και ο Κανένας Δάσκαλος. Και μιλάμε για ωράρια και συγχωνεύσεις!