«Επανεκκίνηση» της ΕΕ μετά το Brexit

Η «επανεκκίνηση της Ευρωπαϊκής Ενωσης» ήταν ο στόχος της συνάντησης που είχαν χθες στην Ιταλία η γερμανίδα καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ, ο γάλλος πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ και ο ιταλός πρωθυπουργός Ματέο Ρέντσι. Ακριβώς δύο μήνες μετά την ψήφο των Βρετανών υπέρ της αποχώρησής τους από την ΕΕ, οι τρεις ευρωπαίοι ηγέτες συζήτησαν τις μελλοντικές τους κινήσεις λίγο πριν από τη Σύνοδο Κορυφής της Ενωσης που είναι προγραμματισμένη για τις 16 Σεπτεμβρίου στην Μπρατισλάβα.

Πάνω στο ιταλικό αεροπλανοφόρο «Γκαριμπάλντι», που συνήθως περιπολεί στη Μεσόγειο στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής επιχείρησης «Σοφία» για τους πρόσφυγες, οι ηγέτες των τριών μεγαλύτερων οικονομιών της ευρωζώνης έκαναν μια επίδειξη ενότητας, έχοντας όμως ταυτόχρονα και οι τρεις στο πίσω μέρος του μυαλού τους τις επερχόμενες κάλπες στις χώρες τους. Η Ευρώπη «δεν έχει τελειώσει» μετά το Brexit, τόνισε ο Ρέντσι κατά τη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου. «Πολλοί πίστεψαν μετά το Brexit ότι η Ευρώπη τελείωσε. Αυτό δεν ισχύει», πρόσθεσε ο ιταλός πρωθυπουργός, λίγο προτού παραθέσει δείπνο εργασίας στη Μέρκελ και στον Ολάντ. Πριν από μια δεκαετία αφότου δημοψηφίσματα σε Γαλλία και Ολλανδία είχαν βάλει εμπόδια σε ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο Σύνταγμα για την Ευρώπη, η Μέρκελ είχε συμβάλει στο να επιτευχθεί μια πιο μετριοπαθής συμφωνίας, της Λισαβόνας, που επέτρεψε στην ΕΕ να διασώσει το γόητρό της. Μπορεί να το επιτύχει και πάλι; Μέχρι το τέλος της εβδομάδας η γερμανίδα καγκελάριος θα έχει συναντηθεί με άλλους 13 επικεφαλής κρατών της ΕΕ ενόψει της προετοιμασίας για τις αποφάσεις της Μπρατισλάβας με στόχο να πνεύσει άνεμος αισιοδοξίας για το μέλλον της Ευρώπης.

Οι συμβολισμοί που επέλεξαν οι ιταλοί οικοδεσπότες ήταν πολλοί. Το αεροπλανοφόρο που φιλοξένησε τους ηγέτες πήρε το όνομα του στρατηγού που συνέβαλε στην ενοποίηση του ιταλικού κράτους τον 19ο αιώνα. Το σκάφος είναι επικεφαλής της ευρωπαϊκής ναυτικής δύναμης που βοηθά στο Προσφυγικό. Πριν μεταφερθούν στο αεροπλανοφόρο οι ηγέτες επισκέφθηκαν τον τάφο του Αλτιέρο Σπινέλι, του αντιφασίστα πολιτικού που συνέβαλε στη σύνταξη μανιφέστου το 1941 για τη δημιουργία μιας ομοσπονδιακής Ευρώπης ως απάντηση στην άνοδο του εθνικισμού. Ο Σπινέλι έγραψε το μανιφέστο πάνω σε ένα πακέτο από τσιγάρα το οποίο με κάποιον τρόπο μεταφέρθηκε από το στρατόπεδο στο νησάκι Βεντονένε όπου κρατούνταν στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Αργότερα έγινε ευρωπαίος επίτροπος. Οι τρεις ηγέτες στάθηκαν μαζί μπροστά στον λιτό μαρμάρινο τάφο του και εναπόθεσαν τρία μπουκέτα με μπλε και κίτρινα λουλούδια, τα χρώματα της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Ομως η πληθώρα των συμβολισμών δεν αρκεί για να βρει η Ευρώπη τον χαμένο βηματισμό της. Οι διαφωνίες είναι πολλές πέραν των τριών μεγάλων: το προσφυγικό ζήτημα, η ασφάλεια και η πορεία της οικονομίας που έχει αφήσει εκατομμύρια ανέργους. Τα ίδια θέματα δηλαδή που έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο στο αποτέλεσμα υπέρ του Brexit. Η διαμόρφωση κοινής στάσης σε αυτά υπό τις σημερινές συνθήκες και μάλιστα σε προεκλογική περίοδο σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες αποτελεί ηράκλειο άθλο.

Η Ανγκελα Μέρκελ, που αντιμετωπίζει εκλογές τον επόμενο μήνα στο Βερολίνο και σε ένα κρατίδιο της Ανατολικής Γερμανίας αλλά και γενικές εκλογές το 2017, αναφέρθηκε στην πρόθεσή της να σφυρηλατηθεί «μια καλύτερη Ευρώπη, αντί να προχωρήσουμε σε περισσότερη Ευρώπη». Ο Ματέο Ρέντσι ζήτησε να έχει η χώρα του ισχυρή φωνή στη μελλοντική διαμόρφωση της ΕΕ. Ομως έσπευσε να τονίσει ότι η διεξαγωγή του δημοψηφίσματος για τις συνταγματικές μεταρρυθμίσεις τον Οκτώβριο δεν συνδέεται με την επιβίωση της κυβέρνησής του – για το οποίο αμφιβάλλουν έντονα πλέον οι αναλυτές. Οσο για τον Φρανσουά Ολάντ που αντιμετωπίζει και αυτός προεδρικές εκλογές το 2017 ανέφερε πως χρειάζεται να διπλασιαστεί το επενδυτικό σχέδιο της ΕΕ ώστε να βελτιωθούν γρήγορα οι συνθήκες για τους ευρωπαίους πολίτες.

Οσο κι αν τους ενώνει το όραμα μιας ενωμένης Ευρώπης, οι τρεις ηγέτες έχουν σημαντικές διαφορές στα μέτρα για τόνωση της ανάπτυξης και μείωση της ανεργίας, ιδίως μάλιστα μετά την επιβράδυνση που σημειώθηκε το β’ τρίμηνο του έτους στην Ενωση των 28. Η Γαλλία συντάσσεται με την ιταλική κυβέρνηση στις πιέσεις που ασκεί για λήψη μέτρων τόνωσης της οικονομίας και περιορισμό της λιτότητας, ωστόσο έχουν απέναντί τους τη Γερμανία η οποία αναμένεται να εναντιωθεί σε οποιοδήποτε μέτρο μπορεί να διευρύνει το δημοσιονομικό έλλειμμα της Ευρώπης και να φέρει χαλάρωση των δημοσιονομικών περιορισμών που μετά δυσκολίας πληρούν Παρίσι και Ρώμη.

Απόλυτη προτεραιότητα τα μέτρα
Την υποστήριξή τους σε βελτιωμένα μέτρα εσωτερικής και εξωτερικής άμυνας, μεταξύ των οποίων μεγαλύτερη ανταλλαγή πληροφοριών και ενίσχυση συνοριακών ελέγχων, εξέφρασαν οι τρεις ηγέτες. Ο Ματέο Ρέντσι χαρακτήρισε τα μέτρα αυτά «απόλυτη προτεραιότητα» για την πρόοδο της ΕΕ. «Η Ευρώπη θα πρέπει να έχει ένα πλαίσιο προστασίας» δήλωσε ο Φρανσουά Ολάντ. Για την ασφάλεια χρειάζεται να έχουμε σύνορα που να μπορούν να φυλαχτούν. Θέλουμε επίσης να υπάρξει μεγαλύτερη συνεργασία στη μάχη εναντίον της τρομοκρατίας». Η Ανγκελα Μέρκελ τόνισε πως η ΕΕ αντιμετωπίζει σήμερα «τεράστιες προκλήσεις» και χρειάζεται συνεργασία. «Αντιμέτωποι με την ισλαμιστική τρομοκρατία και λόγω του εμφυλίου στη Συρία, χρειάζεται να ενισχύσουμε τα μέτρα ασφαλείας» κατέληξε.