Οι στασιαστές δεν είχαν πιθανότητες επιτυχίας

Ενας στρατηγός, φαντάροι που νόμιζαν ότι πηγαίνουν για άσκηση και η έλλειψη κέντρου επιχειρήσεων ήταν από τους σημαντικότερους λόγους αποτυχίας του πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου, σύμφωνα με τον πρώην αξιωματικό των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων Μετίν Γκιουρτσάν, που γνωρίζει την κατάσταση εκ των έσω.

Οπως αναφέρει, η τύχη του πραξικοπήματος αποφασίστηκε από τον στρατηγό Ουμίτ Νταντάρ, διοικητή της 1ης στρατιάς στην Κωνσταντινούπολη, ο οποίος τηλεφώνησε στον Ερντογάν που βρισκόταν σε διακοπές στη Μαρμαρίδα προκειμένου να τον ενημερώσει για τα γεγονότα. Τον έπεισε να πάει στην Κωνσταντινούπολη όπου θα μπορούσε να προστατευθεί με ασφάλεια, αντί να προσπαθήσει να μεταβεί στην Αγκυρα. Χάρη σε αυτή την έγκαιρη προειδοποίηση, ο Ερντογάν έφυγε νωρίς από τη Μαρμαρίδα. Μονάδα των πραξικοπηματιών εισέβαλε στο ξενοδοχείο αφού είχε φύγει. Η γοργή αναχώρηση του Ερντογάν για την Κωνσταντινούπολη ήταν ένα από τα σημεία-κλειδιά για την ανατροπή των σχεδίων τους.

Ο Νταντάρ εμφανίστηκε ήρεμος κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου που μεταδόθηκε ζωντανά στην τηλεόραση, όπου χαρακτήρισε το πραξικόπημα παράνομο. Είπε ότι η απόπειρα ήταν εκτός της ιεραρχίας των ενόπλων δυνάμεων και ότι ανώτατοι αξιωματικοί βρίσκονταν όμηροι στα χέρια πραξικοπηματιών. Ο Ερντογάν ανέλαβε το ρίσκο να κάνει την ωριαία πτήση από τη Μαρμαρίδα στην Κωνσταντινούπολη, πόλη της οποίας διετέλεσε δήμαρχος από το 1994 έως το 1998 και άρα ήταν σχετικά ασφαλής για εκείνον. Την ίδια ώρα η 3η στρατιά κινείτο για να καταστείλει το πραξικόπημα.

Οι περισσότεροι από τους φαντάρους, γράφει σε ιστοσελίδα ο Γκιουρτσάν, είχαν ενημερωθεί από τους ανωτέρους τους ότι βγαίνουν στους δρόμους «λόγω άσκησης ή τρομοκρατικής δραστηριότητας». Οι μικρές ομάδες στους δρόμους αποτελούνταν από νεαρούς φαντάρους που έκαναν τη θητεία τους, οι οποίοι έμειναν έκπληκτοι και μπερδεύτηκαν όταν αντιμετώπισαν απέναντί τους αστυνομικούς και εξαγριωμένους πολίτες. Σύντομα έχασαν τον έλεγχο. Οι προσπάθειες πολιτών και αστυνομικών έπεισαν τους στρατιώτες σε στρατηγικά σημεία – στις γέφυρες στον Βόσπορο, στο αεροδρόμιο Ατατούρκ της Κωνσταντινούπολης, στην Πλατεία Κιτζιλάι της Αγκυρας καθώς και στο προεδρικό μέγαρο – να παραδοθούν.

Κομβικό σημείο αποτέλεσε η στάση των μεγάλων τηλεοπτικών καναλιών κατά του πραξικοπήματος, καθώς προσέφερε το ψυχολογικό πλεονέκτημα στην κυβέρνηση. Επίσης τα πολιτικά κόμματα που αρνήθηκαν να στηρίξουν τους πραξικοπηματίες.

Οι πραξικοπηματίες δεν είχαν την απαραίτητη ιεραρχική διοίκηση και έτσι δεν μπορούσαν να συντονίσουν τις δράσεις τους. Δεν είχαν καν επιχειρησιακό κέντρο. Η χούντα που φάνηκε να δίνει το βάρος στην Αγκυρα και την Κωνσταντινούπολη, δεν μπόρεσε να εκμεταλλευθεί το στοιχείο της έκπληξης που είχε πετύχει ανάμεσα στις δέκα το βράδυ και τα μεσάνυχτα – δίνοντας έτσι την εντύπωση μιας κακοοργανωμένης προσπάθειας.

Γιατί τώρα; Στις 14 Ιουλίου ελήφθη δικαστική απόφαση για τους γκιουλενιστές μέσα στις ένοπλες δυνάμεις, στο πλαίσιο υπόθεσης κατασκοπείας στη Σμύρνη. Αν δεν είχε γίνει το πραξικόπημα στις 15 Ιουλίου, στις 16 και 17 θα είχαν γίνει μαζικές συλλήψεις αξιωματικών πριν από τις κρίσεις στο στράτευμα που ήταν προγραμματισμένες για 1-4 Αυγούστου. Οι πραξικοπηματίες έμαθαν γι’ αυτό το σχέδιο και έβαλαν σε λειτουργία βιαστικά αυτή την τσαπατσούλικη προσπάθεια. Με άλλα λόγια, εξηγεί ο Γκιουρτσάν, ένα πραξικόπημα που προετοιμαζόταν για το απώτερο μέλλον, επισπεύσθηκε.

Πώς όμως οι μυστικές υπηρεσίες και το Γενικό Επιτελείο δεν γνώριζαν για την απόπειρα πραξικοπήματος; Η ύπαρξη γκιουλενικής δομής μέσα στις ένοπλες δυνάμεις ήταν γνωστή εδώ και πολύ καιρό καθώς και οι ταυτότητες των μελών της. Την ώρα που η κυβέρνηση προφανώς προετοίμαζε μαζικές διώξεις εναντίον τους κατά τη διάρκεια της συνάντησης του Ανώτατου Στρατιωτικού Συμβουλίου στις αρχές Αυγούστου, η Αγκυρα φαίνεται ότι δεν πίστευε πως θα γινόταν μια τόσο ριψοκίνδυνη κίνηση. Οι ανώτεροι διοικητές δεν περίμεναν μια τόσο εκτεταμένη και ασυντόνιστη εξέγερση, στην οποία συμμετείχαν οι περισσότεροι διοικητές ταξιαρχιών.

Το σίγουρο είναι πως οι ένοπλες δυνάμεις της Τουρκίας υπέστησαν μεγάλο πλήγμα, καταλήγει ο Γκιουρτσάν. Παραδοσιακά οι ένοπλες δυνάμεις είναι ένας θεσμός με φιλοδυτικό και λαϊκό προσανατολισμό. Ολα αυτά μπορεί να αλλάξουν; Και μπορεί οι διώξεις να στρέψουν τη χώρα μακριά από τη Δύση; Αυτά είναι δύο πολύ σημαντικά ερωτήματα που μένει να δούμε πώς θα απαντηθούν.

Εμφύλιος πόλεμος
Αν είχε πετύχει το πραξικόπημα, οι ένοπλες δυνάμεις θα είχαν διχαστεί. Η κατάρριψη ενός ελικοπτέρου Σικόρσκι των στασιαστών από μαχητικό F-16 ήταν προειδοποίηση. Οι δυνάμεις των πραξικοπηματιών δεν είχαν άλλη επιλογή από το να πυροβολήσουν τους φιλοκυβερνητικούς διαδηλωτές. Εάν το πραξικόπημα είχε επιτύχει, η Τουρκία θα είχε βυθιστεί σε έναν αιματηρό εμφύλιο πόλεμο