Η Ευρώπη κερδίζει τη μάχη με τη λευχαιμία

Η θνησιμότητα από λευχαιμία μειώνεται στην Ευρώπη σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, με τα μεγαλύτερα οφέλη να παρατηρούνται στα παιδιά, τους εφήβους και τους νεαρούς ενήλικες που έχουν σήμερα περισσότερες από ποτέ πιθανότητες να νικήσουν τη νόσο.

Αυτό είναι το συμπέρασμα μελέτης που πραγματοποίησαν επιστήμονες από την Ιταλία, την Ελβετία και τις ΗΠΑ, οι οποίοι εξέτασαν προσφάτως τα ποσοστά θανάτου από καρκίνο στην Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά και μεμονωμένα στα έξι μεγαλύτερα κράτη: τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Πολωνία, την Ισπανία και τη Βρετανία.

Η ανάλυσή τους έδειξε ότι μεταξύ 2009 και 2016 μειώθηκαν κατά 38% στα αγόρια και κατά 20% στα κορίτσια τα ποσοστά θανάτων από λευχαιμία στα παιδιά ηλικίας έως 14 ετών. Αντίστοιχα, στους εφήβους και στους ενήλικες αναπαραγωγικής ηλικίας (15-44 ετών), η θνησιμότητα μειώθηκε κατά 26% στους άνδρες και κατά 22% στις γυναίκες, ενώ στις ηλικίες 45-69 ετών η αντίστοιχη μείωση και στα δύο φύλα έφτασε το 19%.

Έτσι, υπάρχουν πλέον μορφές λευχαιμίας, όπως η οξεία λεμφοβλαστική, στις οποίες περισσότερο από 90% των ασθενών ξεπερνούν το ορόσημο των 5 ετών από τη διάγνωση, το οποίο σηματοδοτεί την ίαση.

Σημαντικά βήματα προόδου έχουν γίνει και στις περισσότερες άλλες μορφές της νόσου ενώ ειδικά σε μία, την χρονία μυελογενή λευχαιμία, οι μισοί ασθενείς κατορθώνουν να διακόψουν την αγωγή τους χωρίς να υποτροπιάζουν γεγονός που σημαίνει ότι για πρώτη φορά ενδέχεται να έχει βρεθεί μία θεραπεία που οδηγεί στην ίαση ένα χρόνιο νόσημα.

Οι ερευνητές, οι οποίοι δημοσίευσαν τα ευρήματά τους στις αρχές του έτους στην ιατρική επιθεώρηση «Annals of Oncology», εκτιμούν ότι τα σπουδαία αυτά νέα οφείλονται στις βελτιώσεις στη φροντίδα των ασθενών, την ανάπτυξη χημειοθεραπευτικών συνδυασμών που αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά διάφορες μορφές λευχαιμίας, την έγκριση και ευρεία διάθεση νέων προηγμένων ανοσοθεραπειών, τις μεταμοσχεύσεις βλαστικών κυττάρων και τη βελτίωση των θεραπειών ώστε να έχουν λιγότερες παρενέργειες.

Βέβαια, τονίζουν, ο πόλεμος δεν έχει ακόμα κερδηθεί διότι υπάρχουν μερικές μορφές που αντιστέκονται ακόμα στις θεραπείες, ενώ μεγάλο πρόβλημα συνιστά και το κόστος των νέων φαρμάκων το οποίο είναι πολύ υψηλό και «δοκιμάζει» τις αντοχές των ασθενών ή/και των ασφαλιστικών ταμείων. Παρ’ όλα αυτά, για την πλειονότητα των ασθενών οι εξελίξεις είναι κάτι παραπάνω από ελπιδοφόρες.

Τέσσερις βασικές μορφές

Η λευχαιμία είναι μία αιματολογική νεοπλασία που χαρακτηρίζεται απόανεξέλεγκτο πολλαπλασιασμό κυττάρων που παράγονται στον μυελό των οστών. Διακρίνεται σε μυελογενή και λεμφογενή, αναλόγως με τον τύπο των παθολογικών κυττάρων, ενώ κάθε μία από αυτές τις μορφές διακρίνεται στην οξεία και τη χρόνια μορφή.

Έτσι, οι βασικές μορφές λευχαιμίας είναι τέσσερις: η οξεία μυελογενής λευχαιμία, η χρόνια μυελογενής λευχαιμία, η οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία και η χρόνια λεμφογενής (λεμφοκυτταρική) λευχαιμία.

Ωστόσο, «στις οξείες λευχαιμίες υπάρχουν και διάφοροι υπότυποι οι οποίοι αυξάνονται όσο πληθαίνουν οι γνώσεις για τις κυτταρογενετικές και μοριακές βλάβες που σχετίζονται με αυτούς», λέει η αιματολόγος δρ Μαρία Παγώνη, διευθύντρια της Αιματολογικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Ευαγγελισμός».

«Κάθε υπότυπος έχει τη δική του προγνωστική σημασία και γίνεται προσπάθεια να βρεθούν ειδικά φάρμακα ώστε να εξατομικευτεί η θεραπεία. Με άλλα λόγια, οι λευχαιμίες δεν μπορούν να μπουν όλες στο ίδιο πλαίσιο όσον αφορά την πρόγνωση, την θεραπεία και την μακροχρόνια έκβαση, διότι κάθε μορφή είναι μία ξεχωριστή οντότητα».

Όντως, οι οξείες λευχαιμίες είναι ραγδαίως εξελισσόμενες νόσοι, ενώ οι χρόνιες εξελίσσονται με πιο βραδύ ρυθμό. Επιπλέον, η θεραπεία για την οξεία λευχαιμία «έχει αρχή και τέλος» όπως παραστατικά λέει η δρ Παγώνη, ενώ στη χρόνια «τα φάρμακα λαμβάνονται δια βίου ή τέλος πάντων έτσι νομίζαμε έως πρότινος διότι τουλάχιστον για μία από αυτές, τη χρόνια μυελογενή λευχαιμία, αυτό ως φαίνεται δεν ισχύει για όλους τους ασθενείς».

Ακρογωνιαίος λίθος της θεραπείας είναι οι χημειοθεραπείες και οι μεταμοσχεύσεις μυελού οστών, αλλά η πρόοδος που έχει συντελεσθεί στην αναγνώριση της μοριακής και κυτταρικής βιολογίας των διαφόρων μορφών λευχαιμίας έχει οδηγήσει στην καλύτερη κατανόησή τους και, τελικά, στον σχεδιασμό αποτελεσματικότερων θεραπειών.

Η πρόοδος της τελευταίας τριετίας

«Την τελευταία τριετία υπήρξε εκρηκτική πρόοδος στη θεραπευτική αντιμετώπιση των λευχαιμιών και νέα καινοτόμα φάρμακα έλαβαν ένδειξη για την αντιμετώπιση της χρόνιας λεμφοκυτταρικής λευχαιμίας, της χρόνιας μυελογενούς λευχαιμίας, της οξείας λεμφοβλαστικής λευχαιμίας από Β-λεμφοκύτταρα και της οξείας μυελογενούς λευχαιμίας», λέει ο καθηγητής Αιματολογίας Παναγιώτης Παναγιωτίδης, υπεύθυνος του Εξωτερικού Αιματολογικού Ιατρείου της Α’ Προπαιδευτικής Παθολογικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Λαϊκό», στην Αθήνα.

«Επιπλέον, σε εξέλιξη βρίσκονται πάρα πολλές διεθνείς κλινικές μελέτες που ερευνούν την πιθανή κλινική χρησιμότητα και άλλων φαρμάκων».

Συνοπτικά, οι εξελίξεις της τελευταίας τριετίας είναι οι εξής, κατά τον δρα Παναγιωτίδη:

* Στη χρόνια λεμφοκυτταρική λευχαιμία (ΧΛΛ). Εγκρίθηκαν τρία νέα σκευάσματα τα οποία αναστέλλουν κυτταρικούς μηχανισμούς που έχουν ζωτική σημασία για την επιβίωση των νεοπλασματικών κυττάρων.

Τα δύο από αυτά (ibrutinib και idelalisib) δεσμεύουν μία πρωτεΐνη (υποδοχέα) που λέγεταιBcr. Είναι κατάλληλα για ασθενείς με διαταραχές ενός γονιδίου που λέγεται p53, καθώς και για ασθενείς οι οποίοι υποτροπίασαν έπειτα από την 1^η χημειοθεραπεία που έλαβαν και χρειάζονται ξανά θεραπεία.

Το τρίτο σκεύασμα λέγεται ABT-199 (venetoclax) και ενδείκνυται για ασθενείς με κακούς προγνωστικούς παράγοντες. Το venetoclax δρα αναστέλλοντας τη λειτουργία μίας πρωτεΐνης που λέγεται BCL2.

Και τα τρία αυτά φάρμακα είναι χάπια και έχουν γρήγορα κλινικά αποτελέσματα, αλλά πρέπει να λαμβάνονται καθημερινά δια βίου.

* Στην οξεία μυελογενή λευχαιμία (ΟΜΛ). Έπειτα από δεκαετίες δίχως κάποια νέα θεραπευτική παρέμβαση, υπάρχει ένα νέο σκεύασμα που λέγεται midοstaurin και προορίζεται για ασθενείς με ΟΜΛ οι οποίοι φέρουν λευχαιμικά κύτταρα με μεταλλάξεις στο γονίδιο FLT3.

Μελέτες έδειξαν ότι η προσθήκη του midostaurin στην ήδη καθορισμένη αγωγή των ασθενών (χημειοθεραπεία, αλλογενή μεταμόσχευση μυελού οστών) οδηγεί σε καλύτερα θεραπευτικά αποτελέσματα.

Το midostaurin αναμένεται να λάβει επισήμως έγκριση από τις ρυθμιστικές Αρχές των ΗΠΑ (το FDA) το προσεχές χρονικό διάστημα.

* Στην Β οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία (Β-ΟΛΛ). Και γι’ αυτή τη μορφή αναπτύχθηκε νέο φάρμακο έπειτα από αρκετές δεκαετίες. Το φάρμακο λέγεται blinatumomab και προορίζεται για τους ασθενείς των οποίων η νόσος υποτροπιάζει μετά από χημειοθεραπεία ή μεταμόσχευση μυελού των οστών.

Το blinatumomabχορηγείται ενδοφλεβίως και έχει ήδη εγκριθεί από τις υγειονομικές Αρχές σε Ευρώπη και ΗΠΑ (EMA και FDA, αντιστοίχως) για την αντιμετώπιση των υποτροπών της Β-ΟΛΛ.