Μία Σύνοδος στο μάτι της Μόσχας

Η πρώτη Σύνοδος του ΝΑΤΟ σε μια πρωτεύουσα του πρώην σοβιετικού μπλοκ θα ήταν ούτως ή άλλως μια δύσκολη υπόθεση. Η Σύνοδος των 28 αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων της Ατλαντικής Συμμαχίας που ξεκινά σήμερα και ολοκληρώνεται αύριο στη Βαρσοβία κινείται με τη δύναμη της βαρύτητας προς τη Ρωσία, όπως ακριβώς είχε συμβεί, σε κλίμα μεγάλης έντασης, με την προηγούμενη νατοϊκή Σύνοδο, στην Ουαλία, το 2014, έπειτα από την προσάρτηση της Κριμαίας. «Η Βαρσοβία, πραγματικό σύμβολο για έναν οργανισμό που επέστρεψε στον θεμελιώδη ιστορικό του ρόλο, τη συλλογική άμυνα απέναντι στη ρωσική απειλή» σχολίαζε χθες η «Μοντ».

«Οι ενέργειες της Ρωσίας στην ουκρανική κρίση συγκλόνισαν τους συμμάχους μας στα ανατολικά· όταν η ισχύς του δικαίου και το απαραβίαστο των συνόρων αμφισβητούνται με λόγια και πράξεις, τότε η εμπιστοσύνη μειώνεται» δήλωσε χθες, παραμονή της Συνόδου, η γερμανίδα καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ. Η Σύνοδος της Βαρσοβίας πραγματοποιείται «σε μια περίοδο κατά την οποία η κατάσταση της ασφάλειας εντός και πέριξ της Ευρώπης έχει αλλάξει σημαντικά» πρόσθεσε.

Θορυβημένα από τις επιδείξεις ρωσικής δύναμης στα σύνορά τους, μπαίνοντας στον πειρασμό να επανέλθουν σε μια ψυχροπολεμική στάση, τα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης υιοθέτησαν μια λογική πλειοδοσίας – οι χώρες της Βαλτικής και η Πολωνία προτάσσουν τις αναλύσεις του Rand Corporation, ενός αμερικανικού think tank που διαβεβαιώνει πως τα ρωσικά στρατεύματα θα χρειάζονταν λιγότερες από τρεις ημέρες προκειμένου να κυριεύσουν τη Λετονία ή την Εσθονία, εκτός αν το ΝΑΤΟ ανέπτυσσε επτά ταξιαρχίες.

Οι μεγάλες χώρες, από την πλευρά τους, ΗΠΑ, Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, επιμένουν στον απαραίτητο διάλογο με τη Μόσχα. Στο Παρίσι, αξιωματούχοι μιλούν για την «ήρεμη αλληλεγγύη που προσφέρει η δύναμη», με πρωταρχικό στόχο να μην επιμολύνει η Σύνοδος τις δύσκολες διαπραγματεύσεις για την εφαρμογή των συμφωνιών του Μινσκ στην Ουκρανία. «Σταθερή ασφάλεια στην Ευρώπη μπορεί να επιτευχθεί μόνο με τη Ρωσία και όχι χωρίς αυτήν. Αποτροπή και διάλογος, μια σαφής δέσμευση για αλληλεγγύη προς τους εταίρους μας στη Συμμαχία και χείρα διαλόγου. Αυτά δεν είναι αντιφατικά στοιχεία, αντίθετα είναι αδιαχώριστα» επισήμανε με τη σειρά της η γερμανίδα καγκελάριος.

Τα «αποτρεπτικά» και «βαθιά αμυντικά» μέτρα στην πραγματικότητα ήδη έχουν αποφασιστεί. Η ενίσχυση της άμυνας του ΝΑΤΟ στα ανατολικά σύνορά του έχει ήδη προκριθεί, στη Σύνοδο ουσιαστικά θα επισημοποιηθεί, θα συγκεκριμενοποιηθεί. Οι δυνάμεις που θα αναπτυχθούν έχουν πρωτίστως συμβολικό χαρακτήρα, σκοπός τους είναι να παρωθήσουν τη Ρωσία στη σύνεση, χωρίς να της προσφέρουν παράλληλα άλλοθι για κλιμάκωση. «Λογικά» για το Παρίσι, «ικανοποιητικά» για το Βερολίνο, τα μέτρα αυτά γίνονται δεκτά απρόθυμα και με μια αίσθηση ανικανοποίητου από την Πολωνία και τις εγγύς χώρες. Οπως επισήμαινε εντούτοις χαμογελαστός ένας διπλωμάτης, «οι Πολωνοί κλήθηκαν να αποφύγουν κάθε παρεκτροπή».

Οι στρατιωτικοί σύμβουλοι του ΝΑΤΟ παραμένουν πεπεισμένοι πως ο Βλαντίμιρ Πούτιν δεν έχει πρόθεση να επιτεθεί στα σύνορα της Συμμαχίας. Ανησυχούν ωστόσο για την απρόβλεπτη συμπεριφορά της Μόσχας. Πολυάριθμοι ειδικοί επισημαίνουν πως ο Πούτιν εισήγαγε την ασάφεια σε όλους τους στρατιωτικούς τομείς, είτε πρόκειται για σενάρια σε περίπτωση κλιμάκωσης είτε για το κατώφλι χρήσης πυρηνικών όπλων είτε για απλές ασκήσεις. Η Ρωσία αναπτύσσει στρατευμα και εξοπλισμό – συμπεριλαμβανομένων συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας και πυραύλων – στο Καλίνινγκραντ, τον ρωσικό θύλακο στα σύνορα της Πολωνίας και της Λιθουανίας. Ο ρωσικός στρατός επενδύει μαζικά στα όπλα ακριβείας και τα αντιαεροπορικά συστήματα, όπως οι πύραυλοι S400, που χρησιμοποιεί στη Συρία. Αυτές οι συχνά διττές δυνατότητες (συμβατικές και πυρηνικές) ερμηνεύονται από τους Δυτικούς ως μια «διαιώνιση της επιθετικότητας».

Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, ωστόσο, Γενς Στόλτενμπεργκ θέλει να αποφύγει πάση θυσία μια ρήξη της Ιδρυτικής Πράξης ΝΑΤΟ – Ρωσίας του 1997, που απαγορεύει την παρουσία μόνιμων και μαζικών δυνάμεων στα ανατολικά σύνορα. Στη Βαρσοβία αναμένεται λοιπόν να επιμείνει στην αναγκαιότητα μιας προσέγγισης «360 μοιρών» για την εγγύηση της ασφάλειας των συμμάχων. Μια προσέγγιση, δηλαδή, που δεν επικεντρώνεται αποκλειστικά στη ρωσική απειλή, κυμαίνεται από τη Μεσόγειο μέχρι το Ιράκ και το Αφγανιστάν και φτάνει έως τον κυβερνοχώρο.