Η οργή των Χαϊλάντερ

O Αντριου Βάιτς δώρισε χιλιάδες λίρες στην εκστρατεία εναντίον της ανεξαρτησίας της Σκωτίας από το Ηνωμένο Βασίλειο στο δημοψήφισμα του 2014. Τώρα ο επιχειρηματίας από το Εδιμβούργο παραδέχεται ότι ήταν μια από τις χειρότερες επενδύσεις της ζωής του.

Οι προειδοποιήσεις ότι η θέση της Σκωτίας μέσα στην ΕΕ θα ήταν ασφαλής μόνο εάν παρέμενε στην – τριών αιώνων – σύνδεσή της με την Αγγλία αποτέλεσαν έναν μεγάλο παράγοντα στην αντίθεση του Βάιτς για την ανεξαρτησία. Ομως, μετά την ψήφο υπέρ του Brexit πριν από λίγες ημέρες πιστεύει ότι η Σκωτία θα τα καταφέρει πολύ καλύτερα ανεξάρτητη. «Θέλω σταθερότητα, θέλω προβλεψιμότητα και τώρα δεν έχω τίποτα από αυτά» λέει.

Ο Βάιτς δεν είναι ο μόνος που το έχει μετανιώσει. To Brexit έχει προκαλέσει ένα κύμα θυμού στη Σκωτία, όπου οι ψηφοφόροι στήριξαν την παραμονή στην ΕΕ με ποσοστό 62%. Η πρωθυπουργός της Σκωτίας Νίκολα Στέρτζον προειδοποίησε ότι ένα δεύτερο δημοψήφισμα στη Βρετανία «είναι πολύ πιθανό». Η αμερικανική τράπεζα JRMorgan αναφέρει ότι η ανεξαρτησία της Σκωτίας έως το 2019 είναι πλέον το «βασικό σενάριό» της.

Η διάλυση του Ηνωμένου Βασιλείου θα έχει επιπτώσεις σε όλη την ήπειρο και ακόμα πιο πέρα. Οι ηγέτες των κρατών – μελών της ΕΕ που έχουν τα δικά τους αποσχιστικά κινήματα φοβούνται ότι οι αποσχίσεις θα γίνουν μεταδοτικές. Αυτοί οι φόβοι εκφράστηκαν στις Βρυξέλλες την Τετάρτη, όταν ο υπηρεσιακός πρωθυπουργός της Ισπανίας Μαριάνο Ραχόι επέμεινε ότι δεν θα πρέπει να υπάρξουν ξεχωριστές συνομιλίες μεταξύ ΕΕ και Εδιμβούργου. Η Ισπανία ανησυχεί πως κάτι τέτοιο θα αποτελέσει ενθάρρυνση για αποσχιστικά κινήματα στην Ευρώπη – και κυρίως στην Καταλωνία. «Εάν φύγει η Βρετανία, το ίδιο θα συμβεί και για τη Σκωτία» δήλωσε ο Ραχόι. «Είμαι κατηγορηματικός γι’ αυτό».

Στη Σκωτία, το Εθνικό Κόμμα της Στέρτζον, παρότι έχασε το δημοψήφισμα του 2015 με 55% έναντι 45%, πάει πολύ καλά στις δημοσκοπήσεις, ενώ έξω από το τοπικό Κοινοβούλιο συγκεντρώνονται συχνά φιλευρωπαίοι διαδηλωτές. Οποιαδήποτε προσπάθεια να αποσχισθεί η Σκωτία από το Ηνωμένο Βασίλειο θα συναντήσει μεγάλα πολιτικά, διπλωματικά και οικονομικά εμπόδια. Η ίδια η Στέρτζον απέφυγε να ζητήσει επισήμως κι άλλο δημοψήφισμα, επιμένει όμως να το χρησιμοποιεί ως επιχείρημα που θα εξασφαλίσει τη θέση της Σκωτίας στην Ευρώπη.

Την Τετάρτη η Στέρτζον μετέβη στις Βρυξέλλες όπου συζήτησε μια σειρά επιλογών χωρίς να φτάσει στην ανεξαρτησία, μεταξύ των οποίων και τη λεγόμενη «ανάποδη Γροιλανδία». Αφορά την προσέγγιση που επέτρεψε το 1985 στη Γροιλανδία, κομμάτι της Δανίας, να φύγει από την ΕΕ ενώ η Δανία παρέμεινε. Κάποιοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι με έναν παρόμοιο τρόπο η Σκωτία – και πιθανώς και η Βόρεια Ιρλανδία – μπορούν να διατηρήσουν τη συμμετοχή τους στην ΕΕ ενώ το υπόλοιπο Ηνωμένο Βασίλειο θα αποχωρήσει. Τα συνταγματικά θέματα που προκύπτουν είναι πολλά και τεράστια. Μια τέτοια προσέγγιση θα απαιτήσει το υπόλοιπο Ηνωμένο Βασίλειο να έχει πλήρη πρόσβαση στην ενιαία αγορά, κάτι που δεν θεωρείται πιθανό.

Οι αναλυτές
Πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι δεν υπάρχει τρόπος να διατηρήσει η Σκωτία τη θέση της στην ΕΕ παραμένοντας στη Βρετανία που θα έχει αποχωρήσει. Ομως ούτε η ανεξαρτησία θα εξασφαλίσει απαραίτητα την ευρωπαϊκή συμμετοχή της, με δεδομένη την αντίθεση της Μαδρίτης και άλλων κυβερνήσεων που φοβούνται ότι ίσως αυτό αποτελέσει την αρχή της διάλυσης και των δικών τους χωρών.