Βρετανία, μια διχασμένη χώρα

Και μετά το Brexit, τι; Επειτα από την καταιγίδα της Πέμπτης, που βύθισε στο χάος αρκετές περιοχές της Βρετανίας, ήρθε η ώρα της πολιτικής και οικονομικής θύελλας που θα οδηγήσει σε χάος τη χώρα (και όλη την Ευρώπη); Ή μήπως το Οχι των Βρετανών θα σημάνει «μια νέα αυγή» και θα καταστήσει την 23η Ιουνίου «Ημέρα Ανεξαρτησίας», όπως διακήρυξε ο ηγέτης του UKIP Νάιτζελ Φάρατζ και έγραψαν μερικά αντιευρωπαϊκά ταμπλόιντ;

Η Βρετανία κοιμήθηκε την Πέμπτη με Remain, το οποίο μόλις έκλεισαν οι κάλπες προεξοφλούσαν όλες οι εταιρείες δημοσκοπήσεων και οι αναλυτές, και ξύπνησε με Brexit. Οι εφημερίδες έσπευσαν άρον άρον να αλλάξουν τα πρωτοσέλιδά τους τα ξημερώματα και οι πολιτικοί ανασκεύαζαν ο ένας μετά τον άλλον τις δηλώσεις τους στα τηλεοπτικά πάνελ.

Ωστόσο, η δημοσκοπική αστοχία – που είχε σημειωθεί και στις εκλογές του 2015 – είναι το τελευταίο που πρέπει να μας απασχολεί. Το δημοψήφισμα έφερε στην επιφάνεια ένα βαθύ χάσμα στη Βρετανία, το οποίο έχει γεωγραφικές, ταξικές, εισοδηματικές και ηλικιακές παραμέτρους. Οι πιο φτωχοί, πιο μεγάλοι σε ηλικία, οι οποίοι κατοικούν εκτός Λονδίνου, ψήφισαν έξοδο. Ηταν περισσότερο ένα μήνυμα που ήθελαν να στείλουν προς την κυβέρνηση και στο εγχώριο πολιτικό κατεστημένο, και λιγότερο προς τις Βρυξέλλες.

Ο διχασμός προκύπτει και από τη σχετικά μικρή διαφορά στο αποτέλεσμα. Πώς θα προχωρήσει ενωμένος ένας λαός που είναι χωρισμένος στα δύο σε ένα τόσο κρίσιμο ζήτημα;

«Οταν έμαθα το αποτέλεσμα ήμουν σε ένα δωμάτιο γεμάτο νεαρούς ενηλίκους. Οι περισσότεροι παγώσαμε. Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, το 75% των Βρετανών της γενιάς μου ψήφισε Remain. Και όμως, στο μέλλον θα είμαστε εμείς αυτοί που θα υποστούμε τις συνέπειες της απόφασης που πήρε μια άλλη γενιά, η οποία τότε δεν θα βρίσκεται πια στη ζωή. Είμαι πολύ ανήσυχη γι’ αυτό που μας περιμένει», είπε στα «ΝΕΑ» η 22χρονη Σάαν Ελβιν από το Κεντ, δημοσιογράφος στην τοπική εφημερίδα «Κούριερ».

Το αποτέλεσμα ήταν εκ διαμέτρου αντίθετο στη Βόρεια Ιρλανδία και στη Σκωτία από ό,τι στην υπόλοιπη Βρετανία: οι κάτοικοι της πρώτης ψήφισαν υπέρ της παραμονής (56% Remain, 44% Leave), ενώ εκείνοι της δεύτερης τάχθηκαν υπέρ του Remain με ποσοστό 62%, έναντι 38% του Leave. Το γεγονός ότι το υπόλοιπο Ηνωμένο Βασίλειο ψήφισε Brexit έθεσε αναπόφευκτα το ζήτημα ενός δεύτερου δημοψηφίσματος για την ανεξαρτησία της Σκωτίας. Η πρωθυπουργός της Σκωτίας Νίκολα Στέρτζον δήλωσε χθες ότι οι διαδικασίες προς αυτή την κατεύθυνση έχουν ήδη αρχίσει.

Στον αντίποδα, οι ψηφοφόροι της Ουαλίας στήριξαν το Brexit με ποσοστό 52,5%, έναντι 47,5%. Το ίδιο έγινε και στην Αγγλία (53,4% έναντι 46,6%).

Παράλληλα, το δημοψήφισμα αποκάλυψε το κοινωνικό χάσμα μεταξύ του Λονδίνου και της υπόλοιπης Αγγλίας. Μόνον η πρωτεύουσα της χώρας στήριξε το Remain (με ποσοστό 60%). Ολες οι άλλες περιοχές της Αγγλίας ψήφισαν κατά της παραμονής.

Ο οικονομικός σεισμός που προκλήθηκε κυριολεκτικά με το «καλημέρα» της ανακοίνωσης του αποτελέσματος δεν χρήζει πολλών αναλύσεων: μια ματιά στα διεθνή χρηματιστήρια, αλλά και στην ισοτιμία της στερλίνας, είναι αρκετή. Στην πολιτική σκακιέρα, όμως, τα δεδομένα είναι πιο περίπλοκα. Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος συνιστά το μεγαλύτερο σοκ που έχει υποστεί εδώ και πολλές δεκαετίες το πολιτικό κατεστημένο στη Βρετανία και σε όλη την Ευρώπη. Πρώτο θύμα του Οχι των Βρετανών ήταν ο ίδιος ο πρωθυπουργός τους, ο οποίος ανακοίνωσε την παραίτησή του – που θα ισχύσει τον Οκτώβριο – παρά το γεγονός ότι είχε δεσμευθεί πως θα παραμείνει στη θέση του ανεξαρτήτως αποτελέσματος.

Ωστόσο, το Brexit θέτει εν αμφιβόλω και το πολιτικό μέλλον του αρχηγού των Εργατικών. Ο Τζέρεμι Κόρμπιν κατηγορήθηκε ότι δεν πάλεψε με την ψυχή του υπέρ της παραμονής (κάποιοι είπαν ότι μέσα του στήριζε το Brexit), με αποτέλεσμα να μη στείλει το σωστό μήνυμα στους ψηφοφόρους των Εργατικών, αρκετοί από τους οποίους φαίνεται ότι ψήφισαν έξοδο από την ΕΕ ή δεν πήγαν να ψηφίσουν. Πολλοί μέσα στο κόμμα περιμένουν τον Κόρμπιν στη γωνία και έχουν αρχίσει να τον αμφισβητούν ανοικτά, όπως ο «αρχιτέκτονας» των Νέων Εργατικών Πίτερ Μάντελσον, που δήλωσε ότι «υπάρχει θέμα επάρκειας του Κόρμπιν». Μάλιστα, φαίνεται πως βρίσκεται σε εξέλιξη μια ενορχηστρωμένη προσπάθεια ανατροπής του, με πιθανή κατάθεση πρότασης μομφής. Οσο για τον Κάμερον, πρόκειται για μοιραία φιγούρα της υπόθεσης. Είναι εκείνος που έσυρε τη χώρα σε ένα – αχρείαστο για πολλούς – δημοψήφισμα και, μάλιστα, χωρίς να το θέλει πραγματικά. Κι αυτό, του στοίχισε τη δουλειά του.

«Ο Κάμερον ποτέ δεν ήθελε το δημοψήφισμα», έγραψαν την περασμένη εβδομάδα οι φιλοσυντηρητικοί «Τάιμς». Ωστόσο, υπό την πίεση των ευρωσκεπτικιστών του κόμματός του άρχισε να αλλάζει γνώμη, κυρίως λόγω της ανόδου του UKIP. «Ηρθε η ώρα οι Βρετανοί να πάρουν τον λόγο» είχε πει το 2013, με το βλέμμα στις κάλπες του 2015. Στις 20 του περασμένου Φεβρουαρίου, λίγες ώρες μετά την επιτυχή, κατ’ αυτόν, κατάληξη των διαπραγματεύσεων με τις Βρυξέλλες, ο βρετανός πρωθυπουργός ανακοίνωνε την ημερομηνία του δημοψηφίσματος, καλώντας τους πολίτες να στηρίξουν την παραμονή στην ΕΕ. Εκείνοι δεν τον άκουσαν.

Το βράδυ της Πέμπτης αρκετά στελέχη της εκστρατείας του Leave, εσωκομματικοί αντίπαλοι του Κάμερον, έδειχναν διάθεση συμφιλίωσης. Μάλιστα, 84 βουλευτές των Συντηρητικών συνυπέγραψαν επιστολή με την οποία τον καλούσαν να παραμείνει στο τιμόνι της χώρας και του κόμματος. Με την ειδοποιό διαφορά ότι όταν τα έλεγαν αυτά, όλοι προεξοφλούσαν νίκη του Remain. Η ημέρα που ξημέρωσε έφερε το Brexit – και έβγαλε ξανά μαχαίρια και σπαθιά από τα θηκάρια.

Οι φήμες για την παραίτηση του πρωθυπουργού άρχισαν από τα χαράματα της Παρασκευής. «Σύμφωνα με στελέχη των Τόρις, ο Κάμερον και ο Οσμπορν (σ.σ.: ο υπουργός Οικονομικών) είναι τελειωμένοι» μετέδωσε το ITV. «Πηγή αναφέρει ότι ο Γκόουβ και ο Μπόρις διαπραγματεύονται τους όρους της αποχώρησης του Κάμερον» ανακοίνωσε το BBC, αναφερόμενο στον υπουργό Δικαιοσύνης Μάικλ Γκόουβ και στον πρώην δήμαρχο του Λονδίνου Μπόρις Τζόνσον, οι οποίοι ηγήθηκαν της εκστρατείας του Leave. Ο Μπόρις προβάλλει ως επικρατέστερο φαβορί για τη διαδοχή του Κάμερον.

Ακόμη και μετά την ανακοίνωση παραίτησης του πρωθυπουργού, κάποιοι κάνουν λόγο για πρόβλημα διακυβέρνησης και προεξοφλούν ανασχηματισμό, ακόμη και πρόωρες εκλογές (οι επόμενες βουλευτικές εκλογές είναι προγραμματισμένο να διεξαχθούν το 2020). Η κυβέρνηση, με την παρούσα σύνθεση, είναι σχεδόν αδύνατο να συνεχίσει να επιτελεί το έργο της ανεμπόδιστα. Με πλειοψηφία μόλις 12 βουλευτών, οποιοσδήποτε αμφιλεγόμενος νόμος πολύ δύσκολα θα περάσει από τη Βουλή. Ο διχασμός στους κόλπους των Συντηρητικών είναι βαθύς. Παρά το γεγονός ότι ο Κάμερον παραιτήθηκε, βγάζοντας έτσι πολλά στελέχη των Τόρις από τον «κόπο» να τον αμφισβητήσουν, η αστάθεια ενδέχεται να συνεχιστεί: η εσωκομματική κούρσα για τη διαδοχή του θα διαρκέσει τουλάχιστον τρεις μήνες, διάστημα κατά το οποίο το παρασκήνιο και τα εσωκομματικά μαχαιρώματα θα οργιάσουν. Επιπλέον, πολλοί εκφράζουν ήδη δυσαρέσκεια για το γεγονός ότι ο επόμενος πρωθυπουργός θα «διοριστεί» από τους Τόρις και δεν θα προκύψει από εθνικές εκλογές.