Η άγνωστη Μπελ Επόκ του Αττίκ

^«Με απόγνωση, με τρυφερότητα, με ένταση». Είναι μερικές από τις λέξεις γραμμένες στο περιθώριο της παρτιτούρας, που δίνουν όμως καθαρή εικόνα για την επίμονη εργασία του Αττίκ στο Παρίσι. Αυτή την άγνωστη περιοχή και για πολλούς την πλέον γόνιμη περίοδο της δημιουργίας του φέρνει στο φως ο Γιώργης Χριστοδούλου στην παράσταση «Attic à Paris», στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών. Δύσκολο εγχείρημα αν σκεφτεί κανείς ότι για περίπου έναν αιώνα τα τραγούδια αυτά θεωρούνται χαμένα. Η έρευνα του νεαρού μουσικού ξεκίνησε πριν από δύο χρόνια και τελικά ο ίδιος κατάφερε να βρει σχεδόν 250. «Οσο ζούσε στο Παρίσι έγραψε περίπου 300 τραγούδια. Οπότε μπορώ να πω ότι η επιμονή μου και η υπομονή μου ανταμείφθηκαν. Ακόμη και τώρα που έχω καταλήξει στον κορμό του προγράμματος το οποίο θα παρουσιάσω, φτάνουν στα χέρια μου κομμάτια από κάποιο συλλέκτη».

Τραγούδια άμεσα και βιωματικά, με βαθύ ρομαντισμό, λεπτό χιούμορ και ευγενική μελαγχολία, όπως λέει ο Χριστοδούλου. Ο κατά κόσμον Κλέων Χριστοδούλου για πολλούς θεωρείται ο «πατέρας» όλων των σύγχρονων ελλήνων τροβαδούρων. Και παρόλο που οι τραγουδοποιοί της εποχής του ήταν διαιρεμένοι στο στρατόπεδο των ρεμπετών του περιθωρίου και των συνθετών του ελαφρού τραγουδιού ή των σαλονιών, ο Αττίκ ήταν αγαπητός παντού. Ο Γιάννης Παπαϊωάννου έλεγε, για παράδειγμα, ότι «οι μόνοι που αξίζουν από τους “απέναντι” είναι ο Αττίκ και ο Γούναρης, γιατί εκείνοι είναι σαν κι εμάς, έχουν καρδιά μποστάνι». Συνθέτης, πιανίστας, τραγουδιστής, ποιητής, στιχοπλόκος, ηθοποιός, κομφερανσιέ, ταχυδακτυλουργός, χορευτής και ακροβάτης, κοσμοπολίτης και βαθιά καλλιεργημένος: «Για τη ζωή του Αττίκ στην Ελλάδα είναι σχεδόν τα πάντα γνωστά. Τα χρόνια που έζησε στο Παρίσι, την εποχή της Μπελ Επόκ, είναι αντιθέτως σχεδόν άγνωστα. Ποιος ξέρει ότι ήταν μαθητής του Γκαμπριέλ Φορέ και συμμαθητής του Καμίγ Σεν-Σανς; Εκείνο που με εντυπωσίασε είναι πως συνδύαζε την κλασική του παιδεία με τα καμπαρέ της εποχής στα οποία έπαιζε ως πιανίστας».

ΚΑΜΠΑΡΕ ΚΑΙ ΤΑΝΓΚΟ. Ο Γιώργης Χριστοδούλου επιχειρεί να φωτίσει το μουσικό ιδίωμα του τραγουδοποιού, ώστε ύστερα από έναν σχεδόν αιώνα να ακουστούν μελωδίες και τραγούδια που έφεραν στο ελληνικό ρεπερτόριο ένα ξεχωριστό ύφος και ήθος αποτελώντας συχνά ολοκληρωμένα μουσικοθεατρικά μονόπρακτα. Από πολλά βαλς, εύθυμα τραγούδια του καμπαρέ, τάνγκο και μελοποιημένη ποίηση υπάρχουν σήμερα μόνο παρτιτούρες, παρότι μερικά από αυτά έγιναν μεγάλες επιτυχίες στην εποχή τους, χωρίς όμως να ηχογραφηθούν. Και εκείνο που αναδύεται από κάθε μελωδική γραμμή του, για τον Γιώργη Χριστοδούλου είναι το ζητούμενο της εποχής: «Το πρώτο πράγμα που διδάσκουν οι συνθέσεις τού Αττίκ είναι η ομορφιά. Και μπορώ να διαβεβαιώσω ως ερμηνευτής ότι αυτή η ομορφιά που πήγαζε από μέσα του φαινόταν και στις παρτιτούρες του. Υπήρχε δηλαδή καλλιτεχνικός μόχθος. Και, ναι, η αναζήτηση της ομορφιάς είναι δουλειά του τραγουδοποιού». Δίπλα στην ευαισθησία, τον ρομαντισμό και την ηχητική καλαισθησία χωρούν και λόγια προκλητικά, για την εποχή εκείνη αθυρόστομα, που μόνο σε καμπαρέ μπορούσε να τα ακούσει κανείς. «Υπάρχουν κάποια τραγούδια που είναι αθυρόστομα. Ο Αττίκ δεν έγραφε στίχους τότε, αλλά μόνο μελωδίες. Στα γαλλικά του τραγούδια δεν υπάρχει ούτε ένα που να έχει γράψει στίχους. Ομως, παρατηρώντας τα, βλέπουμε ότι μέσα από αυτά εμπνεύστηκε την τέχνη της στιχουργικής. Για παράδειγμα, το “Από μέσα πεθαμένος” του 1917 (σ.σ.: το ενέταξε ο Λάνθιμος στον “Αστακό”) είναι σχεδόν πιστή μετάφραση του ισπανικού μπολερό “Tan solo tu” (“Μόνο εσύ”). Στο πρόγραμμα, ωστόσο, δεν θα μπορούσα να μη βάλω και το πρώτο τραγούδι του Αττίκ που έμαθα – από τη γιαγιά μου: το “Αν βγουν αλήθεια όσα νομίζεις παραμύθια”».

INFO
«Attic a Paris». Στην παράσταση παίζουν οι μουσικοί: Χάρης Σταυρακάκης (πιάνο, ακορντεόν), Κώστας Σηφάκης (κοντραμπάσο) και Νίκος Παπαβρανούσης (τύμπανα). Πειραιώς 260, στις 19 Ιουνίου, 21.00