Τέλος εποχής για τα αντιβιοτικά
Σήμερα, 700.000 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους ετησίως εξαιτίας λοιμώξεων από ανθεκτικά μικρόβια. Έως το 2050 τα σούπερ μικρόβια θα σκοτώνουν έναν άνθρωπο κάθε τρία δευτερόλεπτα. Μοιραία, στα μέσα του αιώνα θα θρηνούμε 10 εκατομμύρια ανθρώπους ετησίως
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
7 λεπτά Στις 30 Οκτωβρίου του 1938, ο Ορσον Γουέλς εισέβαλε στα σπίτια των Αμερικανών μέσω του ραδιοφωνικού δικτύου του CBS, περιγράφοντας εξωγήινη επίθεση στα χωράφια του Νιου Τζέρσεϊ.
Μπαίνοντας στο στούντιο είχε προαναγγείλει ότι το πρόγραμμα που θα ακολουθήσει είναι εμπνευσμένο από το μυθιστόρημα ο «Πόλεμος των Κόσμων» του Χέρμπερτ Τζορτζ Γουέλς. Ομως οι περισσότεροι από τους ακροατές είχαν χάσει την εισαγωγή, με αποτέλεσμα να βιώσουν τον απόλυτο πανικό θεωρώντας ότι η περιγραφή της εξωγήινης εισβολής είναι αληθινή.
Επειτα από αρκετές στιγμές αγωνίας ενημερώθηκαν ότι οι εξωγήινοι, που είχαν πλέον φτάσει στη Νέα Υόρκη, νικήθηκαν από γήινα παθογόνα μικρόβια. Ο κόσμος δεν διέτρεχε πλέον κίνδυνο.
Το happy end που επεφύλασσε ο άγγλος συγγραφέας για το ανθρώπινο είδος ανήκει στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας. «Στην πραγματικότητα τα μικρόβια είναι πιο ισχυρά από ποτέ, απειλώντας όχι τους εξωγήινους, αλλά τους ανθρώπους» προειδοποιεί ο Δημήτρης Κούβελας, καθηγητής Φαρμακολογίας και Κλινικής Φαρμακολογίας στο Τμήμα Ιατρικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ).
Οι «διαβασμένοι» πιθανόν να σκεφτούν ότι αυτή την απειλή την έχουν ξανακούσει στο παρελθόν, απομειώνοντας τη σημασία της. Γι’ αυτό και η παράθεση στοιχείων για το σήμερα και εκτιμήσεων για τους μελλοντικούς κινδύνους είναι επιτακτική, σύμφωνα πάντα με τους επιστήμονες, σε μια προσπάθεια να αφυπνίσουν τους πολίτες ανά τον κόσμο.
Σήμερα, 700.000 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους ετησίως εξαιτίας λοιμώξεων από ανθεκτικά μικρόβια. Το μέλλον όπως καταγράφεται από νέα διεθνή έκθεση που συντάχθηκε έπειτα από προτροπή του βρετανού πρωθυπουργού Ντέιβιντ Κάμερον είναι ακόμη πιο ζοφερό: έως το 2050 τα σούπερ μικρόβια θα σκοτώνουν έναν άνθρωπο κάθε τρία δευτερόλεπτα. Μοιραία, στα μέσα του αιώνα θα θρηνούμε 10 εκατομμύρια ανθρώπους ετησίως.
Χτύπησε κόκκινο και η Ελλάδα
Η χώρα μας επιβεβαιώνει τον κανόνα καταγράφοντας αρνητικές σε πανευρωπαϊκό επίπεδο πρωτιές. Χρόνο με τον χρόνο τα αντιβιοτικά αχρηστεύονται. Τα τελευταία στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) κατατάσσουν την Ελλάδα ανάμεσα στις κόκκινες χώρες:
* Η κλεμπσιέλλα, ένα βακτήριο που είναι ένοχο για πολλές πνευμονίες, έχει αποκτήσει αντίσταση στη χώρα μας πάνω από 50% στα αντιβιοτικά πρώτης γραμμής (δηλαδή στις κεφαλοσπορίνες τρίτης γενιάς, στις φλουοροκινολόνες, στις αμινογλυκοσίδες και στις καρβαπενέμες).
* Σε εφιάλτη εξελίσσεται και το ασινετομπάκτερ: στην Ελλάδα, όπως επίσης στην Ιταλία και στην Ισπανία, η φαρέτρα των αντιβιοτικών έχει αποδυναμωθεί σε τέτοιο βαθμό, που το ασινετομπάκτερ αλώνει τα νοσοκομεία.
* Δύο ακόμη ισχυροί εχθροί είναι ο χρυσίζων σταφυλόκοκκος (MRSA) και το βακτήριο Εσερίχια κόλι (ευρέως γνωστό και ως E. coli), καθώς μέρα με την ημέρα η ισχύς τους γιγαντώνεται.
Τι είναι όμως αυτό που τρέφει τα μικρόβια; «Τα αντιβιοτικά» απαντά ο καθηγητής Φαρμακολογίας Δημήτρης Κούβελας, «τα οποία οι Ελληνες καταναλώνουν αλόγιστα».
Τα πανευρωπαϊκά στοιχεία (ECDC) επιβεβαιώνουν τον ειδικό: η χώρα μας το 2014 ήταν η πρώτη σε κατανάλωση αντιβιοτικών στην Κοινότητα, με 34,1 ημερήσιες δόσεις κατά μέσο όρο ανά 1.000 κατοίκους, όταν ο μέσος όρος στις χώρες της ΕΕ ήταν 21,6 ημερήσιες δόσεις ανά 1.000 κατοίκους.
Οταν παρακάμπτεται ο γιατρός
«Το πρόβλημα ξεκινά από τους φαρμακοποιούς, οι οποίοι χορηγούν αντιβιοτικά χωρίς την απαραίτητη συνταγή γιατρού. Αντίστοιχα, αλλά σε χαμηλότερη κλίμακα, παρατηρείται και η μη ικανοποιητική συμμόρφωση των γιατρών, καθώς συχνά χορηγούν εμπειρικά σχήματα αντιβιοτικών για την αντιμετώπιση λοίμωξης, χωρίς να γνωρίζουν εάν είναι ιογενής ή μικροβιακή» εξηγεί ο Δημήτρης Κούβελας.
«Το πρόβλημα ξεκινά από τους φαρμακοποιούς, οι οποίοι χορηγούν αντιβιοτικά χωρίς την απαραίτητη συνταγή γιατρού. Αντίστοιχα, αλλά σε χαμηλότερη κλίμακα, παρατηρείται και η μη ικανοποιητική συμμόρφωση των γιατρών, καθώς συχνά χορηγούν εμπειρικά σχήματα αντιβιοτικών για την αντιμετώπιση λοίμωξης, χωρίς να γνωρίζουν εάν είναι ιογενής ή μικροβιακή» εξηγεί ο Δημήτρης Κούβελας.
Το παράδειγμα που δίνει ο καθηγητής είναι ενδεικτικό: στην περίπτωση ενός πονόλαιμου που δεν οφείλεται σε στρεπτόκοκκο αλλά σε ίωση, η χορήγηση αντιβιοτικών θα έχει το ίδιο αποτέλεσμα με αυτό μιας ζεστής κούπας τσαγιού με μέλι.
Ετσι εξηγείται και το αποτέλεσμα πρόσφατης έρευνας (μετα-ανάλυση), που δημοσιεύθηκε στην έγκριτη ιατρική επιθεώρηση «British Medical Journal», σύμφωνα με το οποίο η μικροβιακή αντοχή στα αντιβιοτικά που καταπολεμούν τις ουρολοιμώξεις στα παιδιά εξαπλώνεται με ανησυχητικούς ρυθμούς.
Στη χώρα μας, το E. coli (κολοβακτηρίδιο που ευθύνεται για τέσσερα στα πέντε κρούσματα ουρολοίμωξης στα παιδιά) βρέθηκε ανθεκτικό στην αμπικιλίνη στο 51% των εξεταζόμενων δειγμάτων στις τρεις κλινικές μελέτες που συμπεριελήφθησαν στη νέα ανάλυση.
Υπερβολική είναι όμως και η χρήση αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία: στις ΗΠΑ το 70% των πωλούμενων αντιβιοτικών καταλήγει σε ζώα.
Το ΕΣΥ στη μαύρη λίστα της Ευρώπης
Η κατάσταση είναι ακόμη χειρότερη εντός των ελληνικών νοσοκομείων, γεγονός που κατατάσσει το ΕΣΥ στη μαύρη λίστα της Ευρώπης. Την ίδια ώρα οι επιστήμονες ανά τον κόσμο προειδοποιούν ότι φθάνει η ημέρα που οι προγραμματισμένες επεμβάσεις (αυτές δηλαδή που δεν ανήκουν στην κατηγορία ζωής και θανάτου) αλλά και οι μεταμοσχεύσεις (στις οποίες απαιτείται ανοσοκαταστολή για να μειωθεί ο κίνδυνος απόρριψης των οργάνων) θα είναι άκρως επικίνδυνες.
Στην εποχή αυτή, όπως περιγράφουν οι επιστήμονες, τα μικρόβια θα είναι οι απόλυτοι νικητές και οι ασθενείς θα δίνουν άνιση μάχη.
Τα στοιχεία για τη χώρα μας είναι αποκαλυπτικά: σύμφωνα με τα δεδομένα της Ελληνικής Ομάδας Μελέτης Σήψης, περισσότεροι από 100.000 ασθενείς ετησίως νοσούν στη χώρα μας από σοβαρή σήψη, εκ των οποίων το 30% εκδηλώνει σηπτικό σοκ. Η αιτία; Τα πολυανθεκτικά μικρόβια.
«Η σήψη δημιουργείται όταν δομές μικροβίων διεγείρουν τον ανοσιακό μηχανισμό του ασθενούς. Η αντίδραση αυτή είναι συστηματική, δηλαδή προσβάλλει όλο το σώμα και όλα τα όργανα του ασθενούς και θέτει τη ζωή σε άμεσο κίνδυνο», σημειώνει στα «ΝΕΑ» ο αναπληρωτής καθηγητής Παθολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και ένας από τους συντονιστές της Ελληνικής Ομάδας Μελέτης της Σήψης, Βαγγέλης Γιαμαρέλλος – Μπουρμπούλης.
Η θνητότητα από σήψη στην Ελλάδα είναι μεταξύ 30% και 40% και αγγίζει το 60% στην πιο ακραία μορφή της που ονομάζεται σηπτική καταπληξία (το γνωστό σηπτικό σοκ).
Στο ερώτημα πώς συνδέεται η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών στην κοινότητα με τις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις, ο Γιαμαρέλλος – Μπουμπούλης απαντά: «Συνήθως οι ασθενείς που υπόκεινται σε αυτή την αλόγιστη χρήση έχουν και άλλες συννοσηρότητες (π.χ. καρδιακή ανεπάρκεια, χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, νεφρική ανεπάρκεια). Η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών τούς αποικίζει με ανθεκτικά μικρόβια και επειδή λόγω των συννοσηροτήτων τους εισάγονται συχνά στο νοσοκομείο, αποτελούν δεξαμενή τροφοδότησης ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων».
Την ίδια ώρα η έλλειψη αυστηρών κανόνων υγιεινής στα νοσοκομεία εξαιτίας της έλλειψης προσωπικού, προσφέρει τη δυνατότητα στα μικρόβια να κάνουν «πάρτι». Οπως καταδεικνύουν διεθνείς μελέτες, η υποστελέχωση ευθύνεται για την αύξηση του κινδύνου λοιμώξεων στους ασθενείς που νοσηλεύονται κατά τουλάχιστον 20%.
Άνιση μάχη χωρίς όπλα
Τον περασμένο Απρίλιο, τα καταστροφικά σενάρια επιβεβαιώθηκαν. Στρατιωτικοί γιατροί στις ΗΠΑ ανακοίνωσαν ότι ανακαλύφθηκε ο πρώτος ασθενής που δεν τον «πιάνει» κανένα αντιβιοτικό, ούτε καν το πιο ισχυρό.
Επρόκειτο για 49χρονη γυναίκα που μολύνθηκε με ένα στέλεχος του βακτηρίου E. coli, το οποίο αποδείχθηκε ανθεκτικό ακόμη και στα ισχυρότερα αντιβιοτικά «τελευταίας καταφυγής», όπως είναι η κολιστίνη.
Οι έλληνες λοιμωξιολόγοι από την πλευρά τους δεν φαίνεται να εκπλήσσονται από αυτή την εξέλιξη: «Στα νοσοκομεία της χώρας μας ήδη βιώνουμε το “τέλος εποχής” των αντιβιοτικών» προειδοποιεί ο αναπληρωτής καθηγητής Παθολογίας – Λοιμωξιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και συνεργάτης του ΚΕΕΛΠΝΟ Σωτήρης Τσιόδρας. Σύμφωνα με τον ίδιο αποτελεί καθημερινότητα η
φροντίδα ασθενών με σοβαρές λοιμώξεις «τις οποίες παρακολουθούμε χωρίς να έχουμε στη διάθεσή μας φαρμακευτικά όπλα.
φροντίδα ασθενών με σοβαρές λοιμώξεις «τις οποίες παρακολουθούμε χωρίς να έχουμε στη διάθεσή μας φαρμακευτικά όπλα.
Καταφεύγουμε σε πειραματικά σχήματα αντιβιοτικών και περιμένουμε ελπίζοντας» καταλήγει ο Σωτήρης Τσιόδρας. Η μαρτυρία του ειδικού δεν κρύβει καμία τάση υπερβολής: ενδεικτικά αναφέρεται ότι εντός των Μονάδων Εντατικής Θεραπείας το βακτήριο κλεμπσιέλλα έχει αποκτήσει αντοχή άνω του 80% σε ισχυρές αντιβιώσεις, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για το ασινετομπάκτερ σε κάποια σκευάσματα φτάνει έως και το 100%.
Η λύση για την ανθρωπότητα θα ήταν η δημιουργία νέων, ισχυρότερων αντιβιοτικών, όμως αυτό έχει σταματήσει εδώ και χρόνια.
Αγκάθι το κόστος
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το κόστος της έρευνας είναι τεράστιο, γι’ αυτό και η φαρμακοβιομηχανία δεν επενδύει σε αυτόν τον τομέα. «Είναι ιδιαίτερα δύσκολο να βρεθεί ένας νέος μηχανισμός που να κατατροπώνει μικρόβια, δεδομένου ότι η επιστήμη έχει εξαντλήσει όλους τους τρόπους – διαταράσσοντας για παράδειγμα τη λειτουργία του DNA τους ή καταστρέφοντας την κυτταρική μεμβράνη τους. Γι’ αυτό και οι εταιρείες συνήθως αναζητούν ένα καινούργιο μόριο, ίδιο όμως με τις παλιές πετυχημένες συνταγές», τονίζει ο καθηγητής Φαρμακολογίας Δημήτρης Κούβελας.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το κόστος της έρευνας είναι τεράστιο, γι’ αυτό και η φαρμακοβιομηχανία δεν επενδύει σε αυτόν τον τομέα. «Είναι ιδιαίτερα δύσκολο να βρεθεί ένας νέος μηχανισμός που να κατατροπώνει μικρόβια, δεδομένου ότι η επιστήμη έχει εξαντλήσει όλους τους τρόπους – διαταράσσοντας για παράδειγμα τη λειτουργία του DNA τους ή καταστρέφοντας την κυτταρική μεμβράνη τους. Γι’ αυτό και οι εταιρείες συνήθως αναζητούν ένα καινούργιο μόριο, ίδιο όμως με τις παλιές πετυχημένες συνταγές», τονίζει ο καθηγητής Φαρμακολογίας Δημήτρης Κούβελας.
Υπό τις συνθήκες αυτές, διεθνής έκθεση προτείνει τη δημιουργία ενός νέου Παγκόσμιου Ταμείου Καινοτομίας, ύψους δύο δισεκατομμυρίων δολαρίων, που θα χρηματοδοτεί έρευνες για νέα αντιβιοτικά και θα προωθεί τη βελτίωση των συνθηκών υγιεινής στα νοσοκομεία και τη χρήση εμβολίων.
Google news
