«Εχουμε ανάγκη χρημάτων μετά τη μετακόμιση»

Το 1951 στο Μεξικό η Μαρία Κάλλας κάνει μια από τις σημαντικότερες εμφανίσεις της στην «Αΐντα» του Βέρντι. Στη σκηνή του θριάμβου η μεγάλη μεξικανή σοπράνο Αντζελα Περάλτα είχε προσθέσει ένα κόντρα μι ύφεση (που δεν ήταν γραμμένο), το οποίο επανέλαβε η Κάλλας γυρίζοντας σελίδα στην όπερα του 20ού αιώνα. Οταν πήγε στα παρασκήνια, μέσα σε κλίμα αποθέωσης, ο συμπρωταγωνιστής της, ξακουστός τενόρος Μάριο ντελ Μόνακο που εμφανιζόταν στον ρόλο του Ρανταμές, τη χαστούκισε. Δεν της συγχώρεσε ποτέ ότι πήρε όλο το χειροκρότημα. Η διήγηση αυτής της σκηνής – στην «προθέρμανση» της συνέντευξης – προκαλεί γέλια στον Μύρωνα Μιχαηλίδη ο οποίος επιβεβαιώνει: «Μου έχει διηγηθεί το περιστατικό ο γιος του Ντελ Μόνακο». Οι γνώσεις του γύρω από την όπερα του Βέρντι δεν σταματούν εδώ. Το τετράπρακτο αριστούργημα ανήκει στις πρώτες αναγνώσεις του καλλιτεχνικού διευθυντή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, ο οποίος θα διευθύνει μεθαύριο στο Ρωμαϊκό Ωδείο τη νέα παραγωγή από το Φεστιβάλ Οπερας της Ταορμίνας. Με αφορμή την όπερα που ανοίγει το Φεστιβάλ Αθηνών, μιλά για τη μετακόμιση της Λυρικής στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ), την ανθεκτικότητά του στις αλλαγές των κυβερνήσεων και την εποχή ενός μεγάλου έργου.

Ποια είναι η εποχή στην οποία μάς επιστρέφει η «Αΐντα»; 

Είναι διαφορετικός ο τρόπος που λειτουργούν τα ανακλαστικά της κοινωνίας σήμερα. Τότε υπήρχαν οι συναθροίσεις στις οποίες ξεχώριζε αυτός που συνέπαιρνε τα πλήθη. Σήμερα ο καθένας μπορεί να γράψει τη γνώμη του στο Ιντερνετ. Υπάρχουν πολλοί ελεύθεροι σκοπευτές, μονομάχοι και νάρκισσοι. Παλαιότερα, υπήρχαν προσωπικότητες που αποκτούσαν μεγάλη φήμη χωρίς κανείς να γνωρίζει το πρόσωπό τους. Σήμερα ο κυβερνοχώρος τούς απομυθοποιεί γρήγορα και εύκολα. Μια σκέψη: οι πολιτικές, και όχι μόνο, προσωπικότητες της δεκαετίας του ’50 ή του ’70 θα είχαν αυτή την αποδοχή και την διείσδυση αν ήταν μέσα στα κοινωνικά δίκτυα;

Πώς εξηγείτε την ανθεκτικότητά σας στις αλλαγές των κυβερνήσεων όταν άλλοι έχαναν τις θέσεις τους; 

Σε όλο τον κόσμο είναι πολιτικές οι τοποθετήσεις από τους αρμόδιους προϊσταμένους. Ομως ο καθένας κρίνεται από τις πράξεις του. Αν αυτές υπαγορεύουν έναν κομματικό σχεδιασμό είναι καταδικασμένες να αποτύχουν. Ο διευθυντής δεν εξυπηρετεί κανέναν κομματικό σχεδιασμό. Προσωπικά έχω την τιμή να έχω συνεργαστεί με πολιτικούς προϊσταμένους από ένα ευρύ φάσμα: από ΠΑΣΟΚ, ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ. Πιστεύω πάντως ότι η σοβαρότητα που έχει δείξει η ΕΛΣ στον σχεδιασμό και στη διαχείριση έπαιξε καθοριστικό ρόλο. Ο Οργανισμός μας ήταν πάντα αξιόπιστος συνομιλητής και έχτισε μια ειλικρινή σχέση με την κοινωνία η οποία είχε ως αποτέλεσμα να κρατήσει το παραδοσιακό κοινό αλλά και να κερδίσει και καινούργιο. 

Η φήμη της Λυρικής στο εξωτερικό δεν ήταν και αποτέλεσμα καλών δημόσιων σχέσεων;

Οι δημόσιες σχέσεις μπορούν να ξεγελάσουν μια φορά – μπορούν άραγε να ξεγελάσουν δυο φορές; Η πορεία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής έχει διάρκεια. Μην ξεχνάτε ότι δεν μιλάμε για ένα οποιοδήποτε προϊόν που προωθείται με καλές δημόσιες σχέσεις, αλλά για ένα σοβαρό λυρικό θέατρο με στρατηγικό σχεδιασμό, συνέπεια, υψηλό καλλιτεχνικό επίπεδο και επαφή με την κοινωνία. 

Τι περιλαμβάνει η επόμενη φάση της Λυρικής μετά τη μετακόμιση;

Με τη μεταστέγαση στο Κέντρο Πολιτισμού Σταύρος Νιάρχος (δύο μήνες η μεταφορά και έξι η δοκιμαστική περίοδος) θα υπάρξει ένα χρονικό πλαίσιο για να τεστάρει η Λυρική τις αντοχές της. Θα κάνει κάποιες δοκιμαστικές παραστάσεις πριν ετοιμαστεί για την πλήρη σεζόν που θα είναι το 2017-18. Την καλλιτεχνική περίοδο 2016-2017 θα προσφέρει κάποιες παραστάσεις στο Ολύμπια αλλά και στο Μέγαρο Μουσικής και κάποιες δοκιμαστικές στο Κέντρο Πολιτισμού Σταύρος Νιάρχος. Σύντομα θα γνωρίζουμε ποιες θα είναι δοκιμαστικές, ποιες θα έχουν εισιτήριο και ποιες όχι.

Πού φτάνουν πλέον τα λειτουργικά έξοδα που πρέπει να καταβάλλει στην ΚΠΙΣΝ ΑΕ ετησίως; Υπάρχουν επιβαρύνσεις;

Η αρχική πρόβλεψη για τα λειτουργικά έξοδα της ΕΛΣ στο ΚΠΙΣΝ ήταν 3,7 εκατ. ευρώ. Η επικαιροποιημένη πρόβλεψη τώρα μιλάει για ένα ποσό ανάμεσα στα 5,6 έως 6,2 εκατ. ευρώ. Ναι, προκύπτει μια επιπλέον διαφορά, η οποία αφορά την παρουσία της ΕΛΣ στο ΚΠΙΣΝ. Οσο ολοκληρώνεται το χρονοδιάγραμμα τόσο πιο πολύ αποσαφηνίζονται όλες αυτές οι αλληλεπιδράσεις του κτιρίου με το Δημόσιο. Το ζητούμενο είναι ότι η Λυρική από εκεί που χρειαζόταν 14,5 εκατ. ευρώ, σε αυτά πρέπει να προστεθεί η διαφορά από τα λειτουργικά έξοδα. Δηλαδή, αν η Λυρική είχε υπολογίσει 3,7 εκατ. και για το 2017 θα χρειάζεται 5,6 εκατ. η διαφορά είναι 1,9 εκατ. ευρώ. Αν το προσθέσουμε στα 14,5 εκατ. προκύπτουν 16,4 εκατ. ευρώ. Αυτό το ποσό χρειάζεται η ΕΛΣ. Υπάρχει αύξηση αλλά το εγχείρημα αυτό πρέπει να το δούμε ως εθνική υπόθεση που δεν αφορά μόνο την όπερα αλλά τον διεθνή προσανατολισμό του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού. Είναι σοβαρό ζήτημα το οικονομικό, όμως η Πολιτεία ακούει και προσπαθεί να βρει λύσεις. Είμαι αισιόδοξος. 

Οι θέσεις εργασίας εξασφαλίζονται από το νέο οργανόγραμμα;

Η Λυρική είναι οι άνθρωποί της. Αυτήν τη στιγμή είμαστε 380, χωρίς την ορχήστρα. Το νέο οργανόγραμμα που έχει κατατεθεί προς έγκριση προβλέπει 467 θέσεις. Είναι μια αύξηση που σχεδιάζεται σε βάθος πενταετίας. Ετσι θα μπορέσουμε να συνεχίσουμε να δημιουργούμε πρωτογενή παραγωγή και ανάπτυξη. Η ΕΛΣ δεν κάνει μεταπράτηση, αλλά πρωτογενή παραγωγή πολιτισμού.

Κύριε Μιχαηλίδη, ποια είναι η μεγαλύτερη παγίδα της εξουσίας; 

Η αλαζονεία. Δεν ξέρεις ποτέ αν σε έχει παρασύρει, αυτό το βλέπουν μόνο οι άλλοι. Δεν ήταν στις επιδιώξεις μου να έχω εξουσία. Η ιδιότητα του αρχιμουσικού είναι αυτή που με ενδιαφέρει πάνω απ’ όλα. Ομως, όταν βρέθηκα σε θέσεις ευθύνης, μου ειπώθηκε πολλές φορές ότι ήμουν καλός: να συντονίζω, να οργανώνω και να πηγαίνω μια ομάδα μπροστά. Κοιτάζω πάντοτε οι αποφάσεις μου να εξυπηρετούν το καλλιτεχνικό όραμα ακόμη κι αν αυτό καμιά φορά πικραίνει κάποιον. 

Θέλετε να παραμείνετε διευθυντής και στη νέα φάση της Λυρικής;

Κανείς δεν είναι αναντικατάστατος. Η μεγαλύτερη ευλογία είναι να αποχωρώ από κάπου στο σημείο που εγώ επιλέγω. Η δική μου παρουσία στην Εθνική Λυρική Σκηνή είναι απόφαση της ελληνικής πολιτείας, του υπουργού Πολιτισμού και της εκάστοτε κυβέρνησης. Σε ό,τι αφορά την παρούσα φάση, συνεργάζομαι με την ελληνική Πολιτεία, το Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος και βεβαίως σε απόλυτη σύμπνοια με το Διοικητικό Συμβούλιο του Οργανισμού μας, και είμαι αντιμέτωπος με το στοίχημα της αλλαγής σελίδας της ΕΛΣ – την επιτυχή μετάβαση και τη λειτουργία της στο ΚΠΙΣΝ για τα 2-3 πρώτα χρόνια, οπότε και θεωρώ πως ολοκληρώνεται αυτός ο κύκλος.

Τι θα αλλάζατε από τις επιλογές που έχετε κάνει μέχρι σήμερα;

Εχω κάνει σίγουρα πολλά λάθη αλλά κοιμάμαι ήσυχος το βράδυ. Θα συνέχιζα να συνεργάζομαι χωρίς καμία εκδικητικότητα με ανθρώπους που μου φέρονται με αγνωμοσύνη. Αυτό που δεν θα ξαναέκανα; Ισως κάποιες καλλιτεχνικές επιλογές που δεν δικαιώθηκαν.

INFO
«Αΐντα», 10-12, 15/6 στις 21.00, Ηρώδειο. Σκηνοθεσία: Ενρίκο Καστιλιόνε, μουσική διεύθυνση: Μύρων Μιχαηλίδης (10,11/6) – Ηλίας Βουδούρης (12,15/6). Στον ρόλο της Αΐντας η Τσέλια Κοστέα και η Αντα Λουίζε Μπόγκτζα. Συμμετέχουν η Ορχήστρα, η Χορωδία και το Μπαλέτο της ΕΛΣ. Προπώληση: στα ταμεία του θεάτρου Ολύμπια, Ακαδημίας 59-61 και στα εκδοτήρια του Φεστιβάλ Αθηνών, Πανεπιστημίου 39.