Καταδικασμένοι να είναι φίλοι

Οταν ο Ναρέντρα Μόντι αγκάλιασε πέρυσι θερμά τον πρόεδρο Ομπάμα στο Νέο Δελχί κατά την αποβίβαση του τελευταίου από το προεδρικό αεροσκάφος, όλοι μίλησαν για μια πραγματική φιλία. Υπάρχει χημεία ανάμεσα στους δύο ηγέτες, ανέφεραν τα ινδικά μέσα ενημέρωσης. Ανάλογες εκφράσεις διατυπώνονται και σήμερα, με αφορμή την επίσκεψη του ινδού πρωθυπουργού στην Ουάσιγκτον και τον λόγο που θα εκφωνήσει σήμερα στο Κογκρέσο. Στην πραγματικότητα, οι δύο άνδρες είναι πολύ διαφορετικοί. Και η φιλία τους, γράφει ο Γκάρντινερ Χάρις στους «Νιου Γιορκ Τάιμς», δεν είναι πολύ πειστική. Ο Ομπάμα υπερασπιζόταν πάντα τις μειονότητες και πίστευε ότι η κριτική και η διαφωνία είναι απαραίτητα στοιχεία μιας δημοκρατίας. Ο Μόντι, αντίθετα, πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής του στις τάξεις μιας δεξιάς παραστρατιωτικής οργάνωσης, της Rashtriya Swayamsevak Sangh, η οποία υποστήριζε φανατικά τους ινδουιστές. Ο σημερινός πρωθυπουργός ήταν κυβερνήτης του κρατιδίου Γκουζαράτ όταν ξέσπασε εξέγερση το 2002 και σκοτώθηκαν πάνω από 1.000 άνθρωποι, στην πλειοψηφία τους μουσουλμάνοι. Μόλις την περασμένη εβδομάδα καταδικάστηκαν 24 άτομα για συμμετοχή σε εκείνες τις σφαγές, τις οποίες πολλοί πιστεύουν ότι ενθάρρυνε ο Μόντι.

Μια άλλη διαφορά ανάμεσα στους δύο ηγέτες είναι ότι η κυβέρνηση του Μόντι κυνηγά τους διαφωνούντες και τρομοκρατεί τις μη κυβερνητικές οργανώσεις. «Ο Μόντι ανήκει σε μια κατηγορία λαϊκιστών, νάρκισσων και αυταρχικών δεξιών που εκμεταλλεύονται την οργή της πλειοψηφίας», σημειώνει ο Κάντι Πράσαντ Μπαζπάι, καθηγητής Ασιατικών Σπουδών στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Σιγκαπούρης. «Ο Ομπάμα είναι το ακριβώς αντίθετο· δύσκολα, λοιπόν, μπορεί κανείς να τους φανταστεί πολύ κοντά».

Τόσο ο Ομπάμα όσο και ο Μόντι έχουν ταπεινή καταγωγή και είχαν δύσκολη σχέση με τους πατεράδες τους. Ενώ όμως ο αμερικανός πρόεδρος είναι ένας στοργικός σύζυγος και φιλότιμος πατέρας που διατηρεί στενή σχέση με τους παιδικούς του φίλους, ο ινδός πρωθυπουργός έλυσε πριν από δεκαετίες τον (κανονισμένο) γάμο του και δεν έχει παιδιά ούτε στενούς φίλους από την παιδική του ηλικία.

Παρ’ όλες αυτές τις διαφορές, όμως, ο ινδός πρωθυπουργός έχει έναν σοβαρό λόγο να επιδιώκει τη στενότερη δυνατή σχέση με τον πρόεδρο Ομπάμα. Και ο λόγος αυτός είναι ότι αν ο επόμενος αμερικανός πρόεδρος είναι ο Ντόναλντ Τραμπ, σίγουρα δεν θα δείξει τον ίδιο ενθουσιασμό για την Ινδία μ’ εκείνον που δείχνει ο Ομπάμα.

Τα μέσα ενημέρωσης της Ινδίας έχουν δώσει μεγάλη δημοσιότητα σε σχόλια του Τραμπ, χαρακτηρίζοντάς τα ρατσιστικά. Ο υποψήφιος των Ρεπουμπλικανών για την προεδρία δεν έχει ασχοληθεί ιδιαίτερα με την Ινδία, οι απόψεις του όμως κατά της μετανάστευσης έχουν προκαλέσει ανησυχία στο Νέο Δελχί. «Ο Μόντι θέλει να αξιοποιήσει όσο μπορεί περισσότερο τους τελευταίους μήνες του Ομπάμα στον Λευκό Οίκο», σημειώνει ο Ασλεϊ Τέλις από το Ιδρυμα Carnegie για την Παγκόσμια Ειρήνη.

Κι έτσι κάνει και μερικές παραχωρήσεις. Στην προηγούμενη επίσκεψή του είχε δηλώσει ότι νήστευε. Στο γεύμα εργασίας ο Ομπάμα έτρωγε κι εκείνος έπινε μόνο νερό. Αυτή τη φορά δεν έθεσε τέτοιο θέμα. Κι ας ξεκίνησε το Ραμαζάνι.

Persona non grata
Και ο αμερικανός πρόεδρος όμως έχει λόγους να θέλει μια καλή σχέση με τον πρωθυπουργό της Ινδίας, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες ενθαρρύνουν την ανάπτυξη της χώρας αυτής ως αντίβαρο στην Κίνα. Η ειρωνεία της Ιστορίας είναι ότι μέχρι την εκλογή του στην πρωθυπουργία, το 2014, ο Μόντι ήταν ουσιαστικά persona non grata στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το 2005 δεν του χορηγήθηκε βίζα για να επισκεφθεί τη χώρα λόγω του ρόλου του στα γεγονότα του Γκουζαράτ.

Η δέσμευση για το κλίμα
Ενας άλλος λόγος για τον οποίο έχει σημασία η επίσκεψη του Μόντι στην Ουάσιγκτον είναι πως συνοδεύεται από τη δέσμευση της Ινδίας ότι θα εφαρμόσει τη συμφωνία του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή. Μέχρι τώρα, σχετική δέσμευση έχουν αναλάβει οι χώρες που ευθύνονται για το περίπου 50% των εκπομπών ρύπων. Οταν το ποσοστό αυτό γίνει 55%, η συμφωνία θα γίνει δεσμευτική. Η συμμετοχή της Ινδίας, που είναι ο τρίτος ρυπαντής στον κόσμο μετά την Κίνα και τις Ηνωμένες Πολιτείες, εξασφαλίζει ότι η συμφωνία θα τεθεί σε εφαρμογή προτού αναλάβει την εξουσία ο επόμενος αμερικανός πρόεδρος. Και αν αυτός είναι ο Τραμπ, δεν θα μπορεί να την καταργήσει, όπως έχει δεσμευθεί. Από τη στιγμή που η συμφωνία αποκτήσει νομική ισχύ, καμιά χώρα δεν θα μπορεί να αποχωρήσει για τέσσερα χρόνια.