Το μεταναστευτικό κύμα έδρασε ως καταλύτης

Αρχές Οκτωβρίου του 2015, δεκάδες χιλιάδες Αυστριακοί είχαν παρακολουθήσει στην Πλατεία των Ηρώων, στην καρδιά της Βιέννης, μια ιστορική συναυλία στήριξης στους πρόσφυγες. Συμμετείχαν η γενειοφόρος ντίβα της Eurovision Κοντσίτα Βουρστ και ο ποδοσφαιριστής της Μπάγερν Μονάχου Νταβίντ Αλάμπα (ένας Αυστριακός με καταγωγή από τις Φιλιππίνες και τη Νιγηρία) προσφέροντας την εικόνα μιας χώρας κοσμοπολίτισσας, σίγουρης για την ταυτότητα και τις αξίες της. Το SPÖ πλασάρισε εαυτόν ως πρωτοστάτη αυτού του ξεσπάσματος γενναιοδωρίας.

Κι έπειτα, όλα άλλαξαν. Καθώς πλησίαζαν οι προεδρικές εκλογές, το SPÖ άρχισε να ανησυχεί για τα ζοφερά ποσοστά του υποψηφίου του. Ηρθαν τα στοιχεία: 90.000 αιτήσεις ασύλου μέσα στο 2015. Αναλογικά με τον πληθυσμό, περισσότερες από όσες στη Γερμανία. Κι έπειτα, ήρθε το σοκ της Κολωνίας, το κύμα σεξουαλικών επιθέσεων τη νύχτα της παραμονής της Πρωτοχρονιάς. Η κυβέρνηση SPÖ-ÖVP επέλεξε να αντιμετωπίσει τους φόβους των πολιτών στρεφόμενη προς τις χώρες των Βαλκανίων ώστε να κλείσει, το συντομότερο δυνατόν, τον δρόμο στους πρόσφυγες. Η Ευρώπη αιφνιδιάστηκε. Πολλοί ηγέτες της δεν μπορούσαν να πιστέψουν πώς ευθυγραμμίστηκε έτσι ξαφνικά η Βιέννη με την πολιτική του Βίκτορ Ορμπαν. Το ίδιο και πολλοί αυστριακοί ψηφοφόροι. Η πόλωση ήταν μεγάλη, βαθιά, πρωτοφανής. «Χάσαμε την ψυχή μας επιτρέποντας να παρασυρθούμε σε μια πλειοδοσία», δήλωσε στη «Monde» ο Μίρτζα Μπουλγιούμπασιτς, αυστριακός ακτιβιστής με καταγωγή από τη Βοσνία. «Πριν από έναν χρόνο, το FPÖ έλεγε πως πρέπει να στείλουμε πίσω τους μετανάστες με στρατιωτικά αεροσκάφη και όλοι εξεγείρονταν. Σήμερα είναι ο Σοσιαλδημοκράτης υπουργός Αμυνας που τα λέει αυτά».  

«Το μεταναστευτικό κύμα έδρασε ως καταλύτης κυρίως επειδή τα προβλήματα των παραδοσιακών κομμάτων είναι πολύ βαθύτερα» εκτιμά ο Τόμας Μέγερ, πολιτολόγος στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης. SPÖ και FPÖ μοιάζουν ενωμένα «στη ζωή και στον θάνατο», τόσο που έφτασαν να κουράσουν ακόμα και τους πιο πιστούς ψηφοφόρους τους. Αν αφήσει κανείς κατά μέρος τις σπάνιες περιόδους όπου η Αριστερά ή η Δεξιά συγκυβέρνησαν με το FPÖ, οι μεγάλοι συνασπισμοί ανάμεσα στα δύο παραδοσιακά κόμματα κυριαρχούν στην κυβερνητική ζωή από το 1945. Αυτή η δημοκρατική «ανωμαλία» έφθειρε το πολιτικό προσωπικό, το απέκοψε από την πραγματικότητα, εμπόδισε την ανανέωση και την αμφισβήτηση, ευνόησε εν τέλει την άνοδο των άκρων.

«Το φαινόμενο είναι γενικό στην Ευρώπη» επισημαίνει η γερμανίδα ερευνήτρια Ούλρικε Γκέροτ. «Αδυνατώντας να δώσουν ξεκάθαρες απαντήσεις στις αγωνίες των ψηφοφόρων, τα κόμματα του μεσαίου χώρου υπερφαλαγγίζονται. Το είδαμε στην Αυστρία, το βλέπουμε και αλλού – στη Γαλλία, τη Βρετανία, ακόμα και στη Γερμανία». Με ό,τι αυτό μπορεί να σημαίνει για το μέλλον της Ευρώπης.