Εντελώς ακροδεξιός

Ηταν – έγραψαν οι «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» – ένα «σχεδόν αστείο». Από έναν – θα προσθέταμε εμείς – «σχεδόν κωμικό». Ή μήπως «σχεδόν πολιτικό»; Οποια απάντηση και να επιλέξει κανείς, γεγονός είναι ένα: μπορεί ο Μπέπε Γκρίλο να λέει για τον νεοεκλεγέντα μουσουλμάνο δήμαρχο του Λονδίνου «άντε να δούμε πότε θα ανατιναχθεί έξω από το αγγλικό Κοινοβούλιο» και όχι μόνο κάποιοι να γελάνε και να εξακολουθούν να τον στηρίζουν πολιτικά.

Αυτοί οι κάποιοι δεν είναι καθόλου λίγοι: το Κίνημα των Πέντε Αστέρων είναι πρώτο στις δημοσκοπήσεις συγκεντρώνοντας περίπου το 30% των προτιμήσεων. Κάπου εκεί είναι και το Δημοκρατικό Κόμμα του πρωθυπουργού Ματέο Ρέντσι. Αλλά το PD κυβερνά και φθείρεται. Ενώ το M5S μαζεύει ψήφους από τη βολική θέση της αντιπολίτευσης. Και τι αντιπολίτευσης; Εκείνης που χαϊδεύει τα αφτιά και γαργαλάει τα πιο ταπεινά ένστικτα των ψηφοφόρων. Γιατί ο Μπέπε Γκρίλο είναι εναντίον όλων: των Βρυξελλών, του ευρώ, των μεταναστών, της Αριστεράς, της Δεξιάς, της αστικής δημοκρατίας, του πολιτικού συστήματος, των κομμάτων, των πλουσίων, των μέσων ενημέρωσης, της δικαιοσύνης, του ίδιου του προέδρου της Δημοκρατίας. Αλλά φυσικά είναι υπέρ του λαού. Ενός λαού που επιτέλους πρέπει να αντιδράσει με ένα μεγαλειώδες «άντε γαμ…».

Από αυτό το «άντε γαμ…» πρέπει να πιάσει κανείς το νήμα του πολιτικού Γκρίλο. Από τις εκδηλώσεις διαμαρτυρίας Vaffanculo Day που διοργάνωνε ο ίδιος. Ο Γκρίλο είχε ανακοινώσει την πρωτοβουλία του τον Ιούνιο του 2007 και με μια ομιλία μέσα στην ίδια την καρδιά του ευρωπαϊκού κτήνους: το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Και τι θα ήταν αυτό το Vaffanculo Day; Μια πρωτοβουλία συλλογής υπογραφών με στόχο τη θέσπιση ενός νέου νόμου που θα όριζε νέα κριτήρια για το δικαίωμα του εκλέγεσθαι στη Βουλή και τη Γερουσία. Ακουγόταν πολύ ελκυστικό, πολύ έντιμο, πολύ σωστό: σε μια χώρα που μαστίζεται από τη διαφθορά της πολιτικής τάξης δεν θα έπρεπε να εξοριστούν για πάντα από την πολιτική όλοι εκείνοι οι πολιτικοί που με τον έναν ή τον άλλον τρόπο έχουν εμπλακεί σε σκάνδαλα;

Οι υπογραφές που μαζεύτηκαν ξεπέρασαν τις 336.000 – πολύ περισσότερες από τις 50.000 που απαιτεί το ιταλικό Σύνταγμα για την κατάθεση στη Βουλή ενός νόμου λαϊκής πρωτοβουλίας. Το σημαντικό, όμως, ήταν άλλο: ότι η συλλογή υπογραφών εξελίχθηκε σε ένα κίνημα διαμαρτυρίας. Και το κίνημα διαμαρτυρίας είχε έναν ηγέτη που δεν κουραζόταν από το πάλκο να κατακεραυνώνει με ένα μοναδικό μείγμα καταγγελτικού λόγου και σάτιρας τους πάντες και τα πάντα. Με έναν μονίμως οργισμένο Μπέπε Γκρίλο το ακροατήριο δεν γελούσε μόνο. Επιτέλους είχε κάποιον απέναντί του που υποτίθεται ότι έλεγε τα πράγματα με το όνομά τους – κι αυτήν τη φορά δεν υπήρχε κάποιος για να τον φιμώσει. Επιτέλους δεν βρισκόμαστε στην Ιταλία της δεκαετίας του 1980 και της RAI, αλλά του 21ου αιώνα και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Η ατάκα είναι πια αδιαμεσολάβητη.

Τι είχε συμβεί τότε στα στούντιο της RAI; Ηταν Νοέμβριος του 1986, πρωθυπουργός ήταν ο Σοσιαλιστής Μπετίνο Κράξι. Ο Μπέπε Γκρίλο ήταν ήδη ένας γνωστός κωμικός από τη Γένοβα όταν κλήθηκε σε ένα από τα πιο δημοφιλή σόου της ιταλικής τηλεόρασης να ξεδιπλώσει το ταλέντο του. Και δεν άφησε να πάει χαμένη την ευκαιρία που του έδωσε ένα ταξίδι του Κράξι στην Κίνα: «Εκεί είναι όλοι σοσιαλιστές ε; Ενα δισεκατομμύριο σοσιαλιστές… Αλλά αν είναι όλοι σοσιαλιστές, τότε ποιον κλέβουν;». Το υπονοούμενο παραήταν ευθύ και χοντρό για να το αντέξει το πολιτικό σύστημα. Ο Γκρίλο κόπηκε από την ιταλική τηλεόραση και δεν ξαναγύρισε παρά στα μέσα της δεκαετίας του ’90 με ένα δικό του θεατρικό σόου που συνυπέγραφε με δύο εμβληματικές φυσιογνωμίες της ιταλικής Αριστεράς: τον δημοσιογράφο Μικέλε Σέρα και τον θεατράνθρωπο Τζόρτζιο Γκάμπερ.

Μα ήταν αριστερός ο ίδιος ο Γκρίλο; Ετσι πίστευαν όλοι τότε στην Ιταλία: ένας ακέραιος και ευαίσθητος αριστερός με ανησυχίες για το περιβάλλον και σθεναρή στάση απέναντι στις κοινωνικές αδικίες. Ως ασυμβίβαστο αριστερό τον ψήφισαν και πολλοί ιταλοί πολίτες στις εκλογές του 2012. Ως ελπίδα για την ευρωπαϊκή Αριστερά και την αλλαγή στην Ευρώπη υποδέχθηκε την εκλογική του επίδοση και ο ΣΥΡΙΖΑ. Αλλά τι είδους αριστερός είναι κάποιος που υπονοεί ότι όλοι οι μουσουλμάνοι είναι εν δυνάμει τρομοκράτες; Και ποια είναι η ιδεολογία ενός σχεδόν κωμικού ή ενός σχεδόν πολιτικού – δεν έχει και τόση σημασία εδώ – ο οποίος δεν κάνει μόνο τέτοιες εξωφρενικές γενικεύσεις αλλά προγράφει και δημοσιογράφους που δεν του αρέσουν – «πείτε μου τι θα της κάνατε εάν ήσασταν μαζί της στο πίσω μέρος ενός αυτοκινήτου;» ρωτούσε τους φίλους του μπλογκ του για μια δημοσιογράφο της «Ρεπούμπλικα». Τι ιδεολογικό φορτίο έχει ένας αρχηγός κόμματος που απειλεί με πρόστιμα τους βουλευτές που δεν πειθαρχούν στις αποφάσεις του ή που δεν βρίσκει κανέναν λόγο να μεταφράζεται η ομιλία ενός ρουμάνου ευρωβουλευτή στις υπόλοιπες γλώσσες της ΕΕ;

Αυτός ο υφέρπων ρατσισμός είναι πλέον διάχυτος στον λόγο του Μπέπε Γκρίλο. Είτε ως κωμικός είτε ως πολιτικός, ο αρχηγός του Κινήματος των Πέντε Αστέρων εκφράζει κυρίως έναν ακροδεξιό εθνολαϊκισμό που βρίσκει πρόσφορο έδαφος στους κουρασμένους ιταλούς πολίτες. Δεν είναι ο μόνος στην Ευρώπη – ούτε πλέον στον κόσμο αν θυμηθεί κανείς έναν αμερικανό σχεδόν πολιτικό, σχεδόν επιχειρηματία, σχεδόν σόουμαν: τον Ντόναλντ Τραμπ. Μόνο που η Ιταλία έχει βαριά πολιτική ιστορία.