Οι γκάφες που πρόδωσαν… Ελισάβετ και Κάμερον

Μερικές φορές καλύτερα να μασάς παρά να μιλάς. Ισχύει και για βασιλείς και πρωθυπουργούς – ιδίως όταν στην ακτίνα δράσης τους υπάρχει κάμερα και μικρόφωνο που καταγράφει τα όσα λένε. Συνέβη την εβδομάδα που μας πέρασε στην Ελισάβετ και στον Ντέιβιντ Κάμερον: η πρώτη αποκάλεσε «αγενείς» τους κινέζους αξιωματούχους, ο δεύτερος «αστειεύτηκε», ενώπιον της βασίλισσας, λέγοντας ότι επρόκειτο να υποδεχθεί τους ηγέτες «των πιο διεφθαρμένων κρατών του κόσμου», της Νιγηρίας και του Αφγανιστάν.

Ειρωνεία της τύχης: τα στιγμιότυπα απαθανατίστηκαν από τον επίσημο εικονολήπτη του παλατιού, μοιράστηκαν στα βρετανικά ΜΜΕ (χωρίς να μεσολαβήσει… κόφτης) και προκάλεσαν την μήνιν των «αγενών» και των «διεφθαρμένων».

Η περασμένη Τρίτη θα μπορούσε κάλλιστα να χαρακτηριστεί ημέρα των «γκαφών κορυφής». Η βροχή έπεφτε ασταμάτητα στους κήπους του Μπάκιγχαμ. Αυτό βέβαια δεν εμπόδισε την Ελισάβετ να διοργανώσει ένα μεγαλοπρεπές γκάρντεν πάρτι για τα ενενηκοστά γενέθλιά της, ούτε όμως και τον εικονολήπτη Πίτερ Ουίλκινσον να καταγράψει τις ιδιωτικές της συνομιλίες με μία αξιωματικό της Σκότλαντ Γιάρντ, στην οποία είπε ότι οι κινέζοι αξιωματούχοι ήταν «πολύ αγενείς» κατά την περυσινή επίσκεψη του προέδρου της Κίνας Σι Τζινπίνγκ στη Βρετανία.

Το σχόλιο της μεγαλειοτάτης μάλλον δεν άρεσε στο Πεκίνο. Η είδηση αποσιωπήθηκε από τα κινεζικά ΜΜΕ, το επίμαχο ρεπορτάζ του BBC World News κόπηκε στον αέρα και δεκάδες σχόλια πολιτών στα κοινωνικά δίκτυα διαγράφτηκαν από online λογοκριτές.

Λίγες ώρες νωρίτερα, και πάλι στα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ, ο πρωθυπουργός της Βρετανίας Ντέιβιντ Κάμερον συνελήφθη από την κάμερα του ίδιου εικονολήπτη να μιλά στη βασίλισσα για τη Σύνοδο Κορυφής κατά της διαφθοράς που επρόκειτο να διεξαχθεί την Πέμπτη στο Λονδίνο, λέγοντάς της ότι σε αυτή μετέχουν το Αφγανιστάν και η Νιγηρία, χώρες «απίστευτα διεφθαρμένες».

Ο πρόεδρος της Νιγηρίας Μουχαμαντού Μπουχάρι δήλωσε «σοκαρισμένος». Οταν, μάλιστα, έφτασε στο Λονδίνο είπε ότι δεν απαιτεί από τον Κάμερον να ζητήσει συγγνώμη, αλλά «να επιστραφούν τα κλεμμένα περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται στις βρετανικές τράπεζες». Παράλληλα, αξιωματούχος της αφγανικής κυβέρνησης έκανε λόγο για «άδικους χαρακτηρισμούς» του Κάμερον.

Ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω. Θα περίμενε κανείς ότι τέτοια σχόλια θα μπορούσαν να γίνουν από τον ηγέτη μιας χώρας που έχει μηδενική διαφθορά. «Θα πιέσουμε ώστε ο αγώνας για την καταπολέμηση της διαφθοράς να βρεθεί στην κορυφή της διεθνούς ατζέντας» τόνισε ο Ντέιβιντ Κάμερον. Το κόμμα των Εργατικών, όμως, δεν φαίνεται να έχει πειστεί για τις αγαθές προθέσεις του πρωθυπουργού. «Οταν μια κυβέρνηση Συντηρητικών διοργανώνει Σύνοδο Κορυφής κατά της διαφθοράς είναι σαν να βάζουμε τον λύκο να φυλάει τα πρόβατα».

Ο Σάιμον Τζένκινς του «Γκάρντιαν» το έχει θέσει λίγο πιο άκομψα: «Στα θέματα διαφθοράς η Βρετανία πρέπει πραγματικά να το βουλώσει» έγραφε τον περασμένο Ιούλιο και συνέχιζε, ελαφρώς προφητικά: «Η υποκρισία είναι η επαγγελματική ασθένεια των βρετανών ηγετών. Κάνουν κήρυγμα περί “λαδώματος” στους Αφρικανούς και τους Ασιάτες, ενώ στο δικό τους κοινοβούλιο πουλάνε ξεδιάντροπα έδρες έναντι μετρητών».

Στο βιβλίο «Πόσο διεφθαρμένη είναι η Βρετανία;» (Pluto Press, 2015), ο Ντέιβιντ Ουάιτ υποστηρίζει ότι η διαφθορά όχι μόνο είναι ενδημική στη σύγχρονη Βρετανία, αλλά «στην πραγματικότητα αποτελεί συνήθη πρακτική που χρησιμοποιείται για τη διατήρηση και την εξάπλωση της ισχύος εταιρειών, κυβερνήσεων και θεσμών».

Η πρόσφατη Ιστορία της Βρετανίας βρίθει παραδειγμάτων διαφθοράς: από το σκάνδαλο χειραγώγησης επιτοκίων στη διατραπεζική αγορά και το καρτέλ στην αγορά ενέργειας, μέχρι τις καταγγελίες για διαφθορά βουλευτών και τα Panama Papers (στα οποία εμπλέκεται και ο ίδιος ο Κάμερον).

Τελικά, πόσο διεφθαρμένη είναι η Βρετανία; Σύμφωνα με τη Διεθνή Διαφάνεια, βρίσκεται στη 10η θέση των χωρών με τη μικρότερη διαφθορά. Η ίδια οργάνωση, ωστόσο, επισημαίνει ότι απαιτούνται συγκεκριμένες ενέργειες για την πάταξη της φοροαποφυγής και της φοροδιαφυγής.

Το Λονδίνο έχει τη φήμη της παγκόσμιας πρωτεύουσας του ξεπλύματος χρήματος. Μόλις την περασμένη Τετάρτη οι «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» αποκάλυψαν πως ένας πρώην υπάλληλος της ελβετικής τράπεζας BSI ενημέρωσε τις βρετανικές Αρχές ότι στελέχη της τράπεζας στο Λονδίνο μετέρχονταν τεχνάσματα που διευκολύνουν τη φοροδιαφυγή και το ξέπλυμα χρήματος. Ωστόσο, σύμφωνα με τον καταγγέλλοντα, οι αρμόδιοι έκαναν τα στραβά μάτια.

Η Σύνοδος Κορυφής για τη διαφθορά πραγματοποιήθηκε σε μια πόλη που είναι διεθνώς αναγνωρισμένη (μεταξύ άλλων από το ΔΝΤ) ως φορολογικός παράδεισος. Σύμφωνα με την οργάνωση Oxfam, το ένα τρίτο από τα 18,5 τρισ. δολάρια που είναι «κρυμμένα» σε οφσόρ βρίσκονται σε φορολογικούς παραδείσους που συνδέονται με τη Βρετανία. Το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στα βρετανικά υπερπόντια εδάφη (Νήσοι Τζέρσεϊ, Γκέρνσεϊ και Μαν) όπου η φορολογική αδιαφάνεια είναι κανόνας.