Το ελατήριο και το δηλητήριο

Η διαπραγμάτευση υποτίθεται ότι τελείωσε στις δεκαεπτά ώρες. Τελικά κράτησε δεκαεπτά μήνες. Ο πολιτικός κύκλος που άνοιξε στις 25 Ιανουαρίου του 2015 κλείνει – εκτός απροόπτου – στο Eurogroup της 24ης Μαΐου. Εχοντας «μπετονάρει» τους 153, η κυβέρνηση Τσίπρα – Καμμένου περνάει για πρώτη φορά σε μια φάση σχετικής κανονικότητας. Σε μια περίοδο κατά την οποία δεν θα χρειαστεί να δώσει άλλες υπαρξιακές μάχες με τους δανειστές ή με τους βουλευτές της. Δεν προβλέπεται ότι θα είναι ακριβώς περίοδος σταθερότητας. Θα είναι μάλλον περίοδος μη αστάθειας. Χωρίς δράμα, αλλά όχι χωρίς επισφάλεια. Οπως το λέει κορυφαίος παράγοντας της αντιπολίτευσης: «Δεν θα καταρρεύσουμε. Θα σερνόμαστε».

Σκόπελοι και ύφαλοι

Η αντιπολίτευση βλέπει κάτι σαν σκόπελο. Τώρα φαίνεται μόνο η κορυφή του. Αλλά σύντομα η άμπωτη θα αποκαλύψει ότι κάτω από την επιφάνεια κρύβεται βουνό. Βουνό με μέτρα οικονομικώς ατελέσφορα και πολιτικώς τοξικά που είναι θέμα λίγου χρόνου να γίνουν αισθητά.

Η κυβέρνηση βέβαια το βλέπει αλλιώς. Βλέπει μπροστά της το περιλάλητο ελατήριο. Είναι το ελατήριο της οικονομίας που – σύμφωνα με μια φορεμένη θεωρία, την οποία υιοθέτησε εσχάτως ο Πρωθυπουργός – έχει συμπιεστεί τόσο ώστε δεν μπορεί παρά να εκτιναχθεί τώρα προς την ανάπτυξη.

Ολοι πάντως μετά την ψηφοφορία της περασμένης Κυριακής έχουν ξανακουρδίσει τα ρολόγια τους. Ιστορικά ήταν η πρώτη φορά που μνημονιακή συμπολίτευση πέρασε δίχως ούτε μία απώλεια μια κρίσιμη κοινοβουλευτική δοκιμασία. Για τους παλαιμάχους των Μνημονίων ήταν μια αναμενόμενη εξέλιξη. «Το περίμενα. Πού θα πήγαιναν όλοι αυτοί;» λέει ένας από αυτούς, αναφερόμενος στους βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ. «Οταν έφευγαν από μας (το ΠΑΣΟΚ), πήγαιναν στον ΣΥΡΙΖΑ. Τώρα γιατί να φύγει κάποιος από το μαντρί; Τι θα έκανε μετά; Τι θα έκανε, ας πούμε, η Τζάκρη ή ο Μιχελογιαννάκης; Πού θα πήγαινε ο Κουρουμπλής;».

Η κοινή πεποίθηση είναι ότι οι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ έχουν «αγοράσει» τη θεωρία του ελατηρίου. Εχουν πειστεί ότι η κυβέρνηση θα έχει το χρονικό και το δημοσιονομικό περιθώριο να γυρίσει σε μια ατζέντα τύπου προγράμματος Θεσσαλονίκης, μεταστρέφοντας το σημερινό, ζοφερό για την ίδια, κλίμα.

Θανάσιμη χημεία

Οποια κι αν ήταν τα κίνητρά τους, οι ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ φαίνεται ότι περνούν τον κάβο. Το ερώτημα πια δεν είναι αν θα επιζήσουν, αλλά πόσο. Μπορεί η απομάκρυνση του πολιτικού κινδύνου να αντισταθμίσει το υφεσιακό βάρος που θα προκαλέσει το πακέτο Τσίπρα;

«Ο χρόνος δεν θα δουλεύει υπέρ του Τσίπρα». Αυτή είναι η απάντηση που δίνουν ηγετικοί κύκλοι της Νέας Δημοκρατίας. Την εκτίμησή τους δεν τη βασίζουν μόνο στη χημεία των μέτρων – που τη θεωρούν θανάσιμη για την οικονομία και πολιτικά καταστροφική για την ήδη τραυματισμένη κυβέρνηση. Τη βασίζουν ταυτόχρονα στη διαπίστωση ότι οι δυνάμεις που συγκροτούν την κυβέρνηση είναι αναλφάβητες ως προς τα θεμελιώδη μιας ελεύθερης οικονομίας. Αρα δεν μπορούν να επαναφέρουν τη χώρα σε αναπτυξιακή τροχιά.

Ως πιο πρόσφατο παράδειγμα επικαλούνται την – ανακληθείσα τελικώς – απόφαση της κυβέρνησης να παραχωρήσει μέρος του παραλιακού μετώπου για να εγκατασταθούν εκεί δικαστικές αίθουσες. «Δεν καταλάβαιναν τι πήγαιναν να κάνουν. Οτι πήγαιναν να κάψουν ένα φιλέτο. Δεν είναι μια κυβέρνηση που ταιριάζει σε ευρωπαϊκή χώρα».

Πρόκειται για μια ανάλυση στην οποία συγκλίνουν και παράγοντες εκτός ΝΔ. Ο Τσίπρας απέδειξε ότι διαθέτει ακόμη τα ερείσματα για να περάσει τα μέτρα. Ομως δεν θα μπορέσει να τα εφαρμόσει. «Η ηρεμία είναι σίγουρο ότι θα βοηθήσει. Αλλά μέχρι πού;», αναρωτιέται πολιτικός που στο παρελθόν έχει κρατήσει επί μακρόν οικονομικό χαρτοφυλάκιο. Ο ίδιος θεωρεί ότι ακόμη κι αν πιαστούν οι στόχοι φέτος, είναι μάλλον απίθανο να επιτευχθεί πλεόνασμα 3,5% το 2018 – και μετά το ’18. Το πιο πιθανό είναι, λέει, να «μην μπορέσει η κυβέρνηση να αντιρροπήσει τα περιοριστικά μέτρα» με αποτέλεσμα να λειτουργήσει και πάλι ο «νόμος των Μνημονίων»: κάθε κυβέρνηση έχει μάξιμουμ δυόμισι χρόνια ζωής και κάθε πρωθυπουργός αλλάζει δύο υπουργούς Οικονομικών.

Εποχή ανοχής

Πάντως, αυτό που επίσης αναγνωρίζεται από όλες τις πλευρές της αντιπολίτευσης είναι ότι ο Τσίπρας φαίνεται, εκτός από τη συμπαγή στήριξη των βουλευτών του, να έχει εξασφαλίσει και ένα άλλο, λιγότερο αναμενόμενο, ατού: την ανοχή των Ευρωπαίων.

Οι εταίροι συνομολόγησαν με την κυβέρνηση ένα πακέτο που οικονομικά «δεν βγαίνει» γιατί είχαν πολλούς πολιτικούς λόγους να το κάνουν. Εκτός από την κόπωση με την Ελλάδα, υπάρχει στον ορίζοντα η μείζων δοκιμασία του βρετανικού δημοψηφίσματος. Και η βούληση να μην κλονιστεί μια κυβέρνηση που εξυπηρέτησε τις προτεραιότητες των κεντρικών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων στο Προσφυγικό.

Οπως εκτιμά έμπειρος παράγοντας, πρόκειται για κλασικό δείγμα αναβλητικού ευρωπαϊκού χειρισμού. «Κάνουν αυτό που λέγεται “kick the can down the road”» – σε ελεύθερη μετάφραση, κλωτσάνε το τενεκεδάκι στην κατηφόρα. Αυτό που – και από την πλευρά της αξιωματικής αντιπολίτευσης – λέγεται ιδιωτικώς, αλλά δεν ομολογείται δημοσίως, είναι ότι στη διαπραγμάτευση ο μόνος από τους συμμετέχοντες που υποστήριξαν την οικονομική λογική ήταν το ΔΝΤ. Η κυβέρνηση στοχοποίησε το Ταμείο ακριβώς επειδή ένιωθε ότι είχε μεγαλύτερη πολιτική επιρροή στην Ευρώπη. Αρα μπορούσε να εκμαιεύσει ένα μείγμα βασισμένο σχεδόν αποκλειστικά σε φόρους και εισφορές – και όχι σε περικοπές δαπανών που θα έπλητταν κυρίως το εκλογικό της ακροατήριο στο Δημόσιο.

Η πρώτη πολιτική παρενέργεια της στάσης των Ευρωπαίων ήρθε από την αντίδραση της ΝΔ. Τις δηλώσεις των βουλευτών κατά των εταίρων διαδέχτηκαν οι δημόσιες τοποθετήσεις του ίδιου του Κυριάκου Μητσοτάκη. Στην Συγγρού αναγνωρίζουν ότι πρόκειται για τη έναρξη μιας δύσκολης φάσης στις σχέσεις του με τους Ευρωπαίους. Και διευκρινίζουν ότι η κριτική δεν γίνεται μόνο για εσωτερική κατανάλωση. Ο Μητσοτάκης, λένε, θα εξηγήσει και στις επαφές που θα έχει στο εξωτερικό – πρώτα στη Γαλλία και μετά στο Λουξεμβούργο, στη σύνοδο για τα 40 χρόνια του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος – την άποψή του ότι τα περισσότερα από τα μέτρα που πρότεινε η κυβέρνηση έπρεπε να είχαν απορριφθεί ως παράλογα.

«Δεν θα πάμε για μπάνια»

Η ζυγοστάθμιση της σχέσης της με τους Ευρωπαίους δεν είναι η μόνη αλλαγή που φέρνει για τη ΝΔ το κλείσιμο της αξιολόγησης. Η αντοχή της συμπολίτευσης μοιάζει εκ πρώτης όψεως να επιβεβαιώνει όσους ανησυχούσαν ότι το «φύγετε» ήταν πρόωρο και ότι η αξιωματική αντιπολίτευση είχε μπροστά της μακρύ δρόμο. Τόσο μακρύ που δεν θα της επέτρεπε να μείνει με το πόδι κολλημένο στο γκάζι.

Η απάντηση που δίνεται από ηγετικά στελέχη είναι ότι η ΝΔ δεν θα αφήσει το γκάζι. Λένε ότι ούτως ή άλλως το κόμμα δούλευε με βασικό σενάριο ότι ο Τσίπρας στο τέλος θα συνθηκολογούσε. Και ότι ο χρόνος που φαίνεται να έχουν τώρα μπροστά τους τούς επιτρέπει να ολοκληρώσουν τους τρεις μεγάλους στόχους: την κατάρτιση του προγράμματος, την ανανέωση των ψηφοδελτίων και τη διεύρυνση του κόμματος.

Η άποψή τους είναι ότι «μέσα σε 4 μήνες ο Μητσοτάκης κατάφερε να βάλει τη ΝΔ σε θέση υπεροχής. Η χρονική άνεση θα του επιτρέψει να δοκιμάσει να βάλει το κόμμα σε θέση πολιτικής κυριαρχίας». Πρόκειται για μια οπτική που βασίζεται στη βεβαιότητα ότι ο Τσίπρας δεν είναι εκείνος που θα μπορέσει να ξεκολλήσει τελικώς το ελατήριο της οικονομίας.

Ο Κυριάκος, σύμφωνα με τους συνεργάτες του, ετοιμάζεται για υπερεντατικό καλοκαίρι. Θα γυρίσει την περιφέρεια και θα εντείνει γενικώς τη δραστηριότητά του εκτός κόμματος, με επισκέψεις σαν την προχθεσινή σε σχολείο της Αργυρούπολης. Το μήνυμα είναι ότι φέτος στη ΝΔ «δεν θα πάνε για μπάνια».