Μια ιστορία που κινδυνεύει να επαναληφθεί σαν φάρσα

Εχουν περάσει ήδη τρεις μήνες σε μια διαπραγμάτευση που άρχισε, ούτως ή άλλως, με καθυστέρηση και είναι δύσκολο να μην περάσει από το μυαλό πολλών η ανατριχιαστική σκέψη μήπως έχουμε μια επανάληψη του καλοκαιριού του 2015.  

Αδιέξοδο διαπραγματεύσεων, δημοψήφισμα, capital controls, 3o Μνημόνιο, εκλογές. Τα σενάρια ήδη έχουν αρχίσει να κυκλοφορούν για ένα ακόμη «ζεστό ελληνικό καλοκαίρι», μια ιστορία που κινδυνεύει να  επαναληφθεί σαν φάρσα, ίσως και σαν τραγωδία.

Ασφαλώς δεν έχουμε φθάσει ακόμη εκεί. Οι οικονομικοί παράγοντες ευελπιστούν ότι στο τέλος θα βρεθεί λύση, η συμφωνία θα υπογραφεί και οι απώλειες της καθυστέρησης θα περιοριστούν στα 3,6 δισ. ευρώ επιπλέον μέτρων «σε αναμονή». Συν την επιπλέον ύφεση, φυσικά.

«Οι διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών είναι πολύ μικρές» υποστηρίζει υψηλόβαθμος οικονομικός παράγων. «Είναι θέμα ονομασίας των έκτακτων μέτρων, θέμα δημόσιας εικόνας».

Ωστόσο, μια άλλη έμπειρη τραπεζική πηγή σχολιάζει ότι «δεν μπορώ να αποκλείσω» μια εμπλοκή τύπου 2015. Και μια τρίτη πηγή, από τον ακαδημαϊκό χώρο, παρατηρεί ότι «οι σχετικές ενδείξεις είναι πολλές».

Το καλό νέο είναι ότι ο Ευκλείδης Τσακαλώτος δεν είναι ο Γιάνης Βαρουφάκης. Δεν τινάζει τα νεύρα των συνομιλητών του στον αέρα, φαίνεται πως θέλει να καταλήξει σε συμφωνία και μέχρι πρότινος τουλάχιστον είχε καταφέρει να ισορροπήσει και το αριστερό του προφίλ με το άλλοθι ότι η συμφωνία είναι προϋπόθεση για να μπορέσει κάποτε η  κυβέρνηση να εφαρμόσει το αριστερό της πρόγραμμα.

Παρ’ όλα αυτά, ο Τσακαλώτος έχει τις κόκκινες γραμμές του. Πρόσφατα ανακοίνωσε τη μία, το αφορολόγητο όριο που δεν θέλει να κατεβάσει κάτω από τα 9.100 ευρώ. Τώρα προέκυψε ακόμη μία. Δεν θέλει να νομοθετήσει μέτρα υπό αίρεση, όπως ζητεί το ΔΝΤ. Ως συμβιβαστική λύση πρότεινε έναν μηχανισμό αυτόματης διόρθωσης, όπως τον αποκάλεσε, που θα επεμβαίνει σε περίπτωση υπέρβασης των δημοσιονομικών στόχων. Μόνο που τις αποφάσεις, σε μια τέτοια περίπτωση, για το ποιες δαπάνες θα κόβονται – και ποιοι φόροι θα μπαίνουν – θα τις παίρνει ουσιαστικά ο υπουργός Οικονομικών. Κάτι που φυσικά δεν δέχεται το ΔΝΤ.

Ετσι, ενώ έως τώρα ο Τσακαλώτος πίεζε να ξεπεραστούν κόκκινες γραμμές άλλων υπουργών για να κλείσει η διαπραγμάτευση, τώρα αυτή σκάλωσε στις δικές του.

Οι αγορές ανησυχούν

Η πολλοστή διάψευση των προσδοκιών που καλλιεργούσαν κυβερνητικοί κύκλοι για μια ολοκλήρωση της διαπραγμάτευσης την περασμένη Τρίτη έγινε δεκτή με νευρικότητα από τις αγορές. Τα ομόλογα την Τετάρτη ταρακουνήθηκαν, οι αποδόσεις των δεκαετών αυξήθηκαν στο 9,09%, το Χρηματιστήριο έπεσε 2,5% και οι τραπεζικές μετοχές 7,5%.

Για τις τράπεζες είναι λογικό να υπάρχει μια έξτρα νευρικότητα. Αυτή τη φορά αν χρειαστεί νέα ανακεφαλαιοποίηση θα γίνει με bail in, δηλαδή με συμμετοχή των ομολογιούχων των τραπεζών και κούρεμα των καταθέσεων. Η νέα οδηγία ισχύει και ήδη έχει εφαρμοστεί σε μια αυστριακή τράπεζα. Οι έλληνες τραπεζίτες δεν θέλουν ούτε να το σκέφτονται ότι υπάρχει πιθανότητα να ξαναζήσουμε έναν τέτοιο κίνδυνο.

Εξαντλείται η ρευστότητα

Δεν είναι όμως μόνο η ατέρμονη διαπραγμάτευση και οι αλλεπάλληλες διαψεύσεις των προσδοκιών που ανασύρουν από τη μνήμη το καταστροφικό 2015. Καμπανάκια χτυπούν και άλλα γεγονότα. Για παράδειγμα, επισημαίνουν οι πηγές, το μάζεμα και του τελευταίου ευρώ που υπάρχει από τις καταθέσεις των φορέων της γενικής κυβέρνησης στην Τράπεζα της Ελλάδος. Οχι πως δεν πρέπει να είναι συγκεντρωμένα τα διαθέσιμα στην κεντρική τράπεζα, όμως αυτή η σπουδή τη συγκεκριμένη στιγμή βάζει σε σκέψεις. Επιπλέον, φαίνεται πως δεν αφήνουν στους φορείς ούτε τα βασικά για την κάλυψη των τρεχουσών αναγκών τους.

Ετσι, μοιραία, κάποιοι έχουν αρχίσει να διερωτώνται αν η κυβέρνηση κάνει απόθεμα για να μπορέσει να πληρώσει μισθούς και συντάξεις σε περίπτωση που καθυστερήσει κι άλλο η δόση.

Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι το Δημόσιο έχει αυτή τη στιγμή ένα μαξιλάρι που θα φθάσει για να τα βγάλει πέρα αν η συμφωνία κλείσει τις επόμενες δύο εβδομάδες.

Από εκεί και πέρα όμως τα πράγματα γίνονται πολύ δύσκολα. Τα ταμειακά διαθέσιμα εξαντλούνται και ασφαλώς δεν θα είναι αρκετά για να πληρωθούν τα 2,8 δισ. ευρώ της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας τον Ιούλιο.

Ποιος θέλει το ντιλ

Οι ελπίδες για να κλείσει η συμφωνία βασίζονται κυρίως στην εκτίμηση ότι την επιθυμούν τουλάχιστον οι δύο από τις τρεις πλευρές, δηλαδή η κυβέρνηση και η Ευρώπη, αν όχι το ΔΝΤ. Σύμφωνα με αυτή την ανάλυση, η κυβέρνηση τη θέλει για να πάρει μπροστά η οικονομία και να εδραιώσει έτσι η ίδια τη θέση της ενώ η Ευρώπη δεν αντέχει έναν ακόμη περισπασμό, ενόψει και του δημοψηφίσματος στη Βρετανία.

Τελευταία όμως τα πράγματα δείχνουν πιο περίπλοκα.

Κατ’ αρχάς, στην Ευρώπη υπάρχουν πάντα δυνάμεις όπως η Γερμανία – και όχι μόνο αυτή – που θέλουν να δουν την Ελλάδα να εφαρμόζει αυστηρό πρόγραμμα. Αλλά και άλλες χώρες, πιο φιλικές, έχουν κουραστεί με το ελληνικό πρόβλημα. «Δεν θα πάνε σε Σύνοδο Κορυφής για το αφορολόγητο» σχολιάζει μια πηγή. Και άλλη παρατηρεί: «Κανείς δεν θα τα βάλει με τη Γερμανία για την Ελλάδα». Εκτός ίσως από τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, που δεν κρύβει τη δυσαρέσκειά του για τα πρόσθετα μέτρα, τα οποία καλείται να πάρει η κυβέρνηση.

Κατά δεύτερον, η στάση της ίδιας της ελληνικής κυβέρνησης δημιουργεί ερωτηματικά. «Αν είναι τόσο αποφασισμένη να βρει λύση γιατί διατυμπανίζει κόκκινες γραμμές, που της απαγορεύουν να υποχωρήσει;» διερωτώνται οικονομικοί παράγοντες.

Για το ΔΝΤ δεν χωρεί αμφιβολία ότι θα είναι αυστηρό μέχρι το τέλος στις απαιτήσεις του. Ηδη θεωρεί ότι η πρόταση για τα μέτρα σε αναμονή ήταν ένας συμβιβασμός που έκανε (η βασική του πρόταση ήταν να πάρει η κυβέρνηση από τώρα και τα 3,4 δισ. ευρώ). Επομένως δεν είναι διατεθειμένο να κάνει κι άλλο βήμα υποχώρησης.

Η ίδια η Κριστίν Λαγκάρντ το είπε, σύμφωνα με πληροφορίες, σε συνομιλητές της: «Δεν μπορείς να κάνεις έναν συμβιβασμό πάνω σ’ έναν συμβιβασμό».

Ετσι πηγές του Ταμείου, μετά τη διακοπή των διαπραγματεύσεων την Τρίτη, δεν εξέφραζαν αισιοδοξία για γρήγορη συμφωνία. Απέχουμε ακόμη πολύ έλεγαν.

Χάθηκε ένας δυνητικός σύμμαχος στη μάχη για τη ρύθμιση του χρέους
Μπορεί η διαπραγμάτευση του 2016 να ξεφύγει τελικά από την κατάρα του 2015 και να χάσει και το χρυσό βατόμουρο  του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ. Μπορεί, έστω και με καθυστέρηση, να κλείσει τελικά η συμφωνία τις επόμενες ημέρες. Ωστόσο η τακτική της κυβέρνησης το διάστημα αυτό προκάλεσε τουλάχιστον μια μεγάλη απώλεια: την αποξένωση του ΔΝΤ, ενός δυνητικού συμμάχου της στο επόμενο μεγάλο βήμα της διαπραγμάτευσης, τη ρύθμιση του χρέους. Οι αλλεπάλληλες επιθέσεις εναντίον του Ταμείου για τη σκληρή του στάση, η δημόσια καταγγελία του ρόλου του και η δημοσιοποίηση των συνομιλιών των στελεχών του μέσω Wikileaks (που το Ταμείο τη χρεώνει στην κυβέρνηση) δεν αποτελούν ασφαλώς το πιο κατάλληλο έδαφος για μελλοντική συνεργασία μεταξύ των δύο πλευρών, έναντι του κοινού «εχθρού» στο θέμα αυτό, του Βόλφγκανγκ Σόιμπλε.