Οι ζοφερές προβλέψεις για το μέλλον έφεραν μέτρα

Η ανθεκτικότητα των μικροβίων στα αντιβιοτικά άρχισε να κάνει ιδιαιτέρως αισθητή την παρουσία της από τις αρχές του 21ου αιώνα.

Στη χώρα μας, λ.χ., υπερδιπλασιάστηκε μεταξύ 2005 και 2010 το επίπεδο της αντιμικροβιακής αντοχής σε νοσοκομειακά μικρόβια, όπως η κλεμπσιέλλα της πνευμονίας, και αυξήθηκε σημαντικά στην ψευδομονάδα και στο ακινητοβακτηρίδιο (Acinetobacter baumannii), λέει ο καθηγητής Μικροβιολογίας Αθανάσιος Τσακρής.

Από το 2011 έως σήμερα, όμως, «παρατηρείται μια σταθερότητα ή ίσως και μικρή μείωση στα συνολικά ποσοστά αντοχής της κλεμπσιέλλας σε σχέση με τις καρμπαπενέμες, οι οποίες αποτελούν το πιο σημαντικό όπλο για τις Gram λοιμώξεις στα νοσοκομεία. Αυτό σχετίζεται τόσο με την επιτήρηση και τα μέτρα ελέγχου των λοιμώξεων που λαμβάνει το ΚΕΕΛΠΝΟ όσο και με την οικονομική κρίση που έχει οδηγήσει σε μείωση της χρήσης αντιβιοτικών για οικονομικούς λόγους και είναι κάτι που γεννά ελπίδες ότι ίσως μπορούμε να αποφύγουμε τα χειρότερα» προσθέτει.

Ωστόσο, δεν ισχύει το ίδιο εκτός νοσοκομείων, δηλαδή στην κοινότητα. Αντιθέτως, εκεί παρατηρείται αύξηση του ρυθμού ανάπτυξης της μικροβιακής αντοχής μεταξύ 2011 και 2014. Αυτό, όμως, δεν συμβαίνει μόνο στη χώρα μας αλλά σε παγκόσμιο επίπεδο, γεγονός που κάνει τις υγειονομικές Αρχές να ανησυχούν ότι σύντομα η κατάσταση θα είναι εκτός ελέγχου.

Τις ανησυχίες τους εντείνει το ενδεχόμενο μετακίνησης των ανθεκτικών μικροβίων από χώρα σε χώρα, αλλά και η διαπίστωση ότι τα μικρόβια έχουν επινοήσει νέους μηχανισμούς για να αναπτύσσουν αντοχή και στα πιο δυνατά αντιβιοτικά.  

Ετσι, παρότι σήμερα κυκλοφορούν στην αγορά περισσότερα από 160 είδη αντιβιοτικών, χιλιάδες άνθρωποι πεθαίνουν πλέον από μικρόβια ανθεκτικά σε όλα, ενώ πολλαπλάσιοι είναι όσοι υφίστανται ανηκέστους βλάβες, αναπηρίες και ακρωτηριασμούς εξαιτίας τους.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπολογίζει ότι στην Ευρώπη χάνονται ετησίως 25.000 ζωές εξαιτίας των ανθεκτικών μικροβίων, ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο οι νεκροί υπολογίζεται ότι είναι σε 700.000 τον χρόνο.

Η μεγάλη ανησυχία των ειδικών είναι ότι, αν δεν αλλάξει εγκαίρως η κατάσταση και αυξηθούν ακόμα περισσότερο τα σημερινά επίπεδα μικροβιακής αντοχής, πολύ σύντομα η ανθρωπότητα θα βρεθεί ενώπιον εκατομμυρίων νεκρών από απλές λοιμώξεις, όπως η αμυγδαλίτιδα, ενώ το κόστος για τα συστήματα υγείας και τις οικονομίες του πλανήτη θα είναι δυσθεώρητο.

Την άποψη αυτή ενστερνίστηκε την περασμένη εβδομάδα ο βρετανός υπουργός Οικονομικών Τζορτζ Οσμπορν, ο οποίος σε ομιλία του στην Ουάσιγκτον χαρακτήρισε τη μικροβιακή αντοχή «μεγαλύτερη απειλή απ’ ό,τι ο καρκίνος» και προειδοποίησε πως αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα, έως το 2050 θα χάνονται ετησίως 10 εκατομμύρια ζωές από απλές λοιμώξεις.

Στο μεσοδιάστημα, πρόσθεσε, το οικονομικό κόστος θα είναι τεράστιο, με την παγκόσμια οικονομία να επιβαρύνεται κατά τουλάχιστον 88 τρισεκατομμύρια ευρώ. Ηδη, το κόστος της μικροβιακής αντοχής μόνο στην Ευρωπαϊκή Ενωση υπολογίζεται ότι ανέρχεται σε 1,5 δισεκατομμύριο ευρώ ετησίως.  

Δράσεις για τον εξορθολογισμό της χορήγησης

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έχουν περάσει 25 χρόνια από τότε που επινοήθηκε η τελευταία νέα οικογένεια αντιβιοτικών, ενώ έχουν εντοπιστεί πλέον ακόμα και πανανθεκτικά βακτήρια, δηλαδή μικρόβια τα οποία δεν μπορούν να εξοντωθούν με κανένα από τα γνωστά αντιβιοτικά.

Αυτός είναι και ο λόγος που εδώ και χρόνια διαφυλάσσονται για νοσοκομειακή χρήση όλα τα νέα μόρια που επινοούνται διότι, ει μη τι άλλο, μέσα στα νοσοκομεία είναι βέβαιο ότι θα χορηγηθούν στους ασθενείς που πραγματικά τα χρειάζονται και δεν θα γίνει αλόγιστη χρήση, η οποία αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο αντοχής. Στο πλαίσιο αυτό, για νοσοκομειακή χρήση προορίζονται τα νεότερα αντιβιοτικά φάρμακα (τεντιζολίδη, οριταβανκίνη) τα οποία ενέκρινε πέρυσι ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΜΑ) για την αντιμετώπιση οξέων βακτηριακών δερματικών λοιμώξεων από Gram θετικά βακτήρια, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνεται το ιδιαίτερα επιθετικό βακτήριο MRSA (η τεντιζολίδη αναμένεται να κυκλοφορήσει σύντομα στη χώρα μας).

Σε όλο τον κόσμο, εξάλλου, προωθούνται κι άλλες δράσεις για εξορθολογισμό της χορήγησης αντιβιοτικών, όπως η μείωση της χρήσης τους στην κτηνοτροφία η οποία σε πολλές χώρες είναι μεγαλύτερη από αυτήν στους ανθρώπους, η αναθεώρηση των κατευθυντήριων οδηγιών χρήσης των αντιβιοτικών και η βελτίωση της διάγνωσης με ευρύτερη χρήση απλών τεστ (π.χ. του strep test το οποίο δείχνει σε πέντε λεπτά αν ένας ασθενής έχει φαρυγγίτιδα / αμυγδαλίτιδα από στρεπτόκοκκο και χρειάζεται αντιβιοτική αγωγή ή είναι μολυσμένος από ιό, οπότε δεν χρειάζεται).

Ιδιαίτερα σημαντικό μέτρο, τέλος, θεωρείται ο περιορισμός της χειρουργικής αντιμικροβιακής προφύλαξης, και νεότερες οδηγίες συνιστούν μία δόση αντιβιοτικού πριν και το πολύ ακόμη μία αμέσως μετά τις περισσότερες χειρουργικές επεμβάσεις.

Τι πρέπει να κάνετε
– Να μην παίρνετε ποτέ αντιβιοτικό, αν δεν ρωτήσετε γιατρό
– Να μην πιέζετε τον γιατρό να σας χορηγήσει αντιβιοτικό
– Να μη διακόπτετε πρόωρα τη θεραπεία, επειδή νιώθετε καλύτερα
– Να συμβουλεύεστε πάλι τον γιατρό, αν περάσουν τρεις μέρες από την έναρξη λήψης του αντιβιοτικού και δεν βλέπετε βελτίωση