Πολιτική είναι το δίκιο του twitter

«Το θέαμα δεν είναι σύνολο εικόνων αλλά μια κοινωνική σχέση ατόμων διαμεσολαβούμενη από τις εικόνες» έγραφε προφητικά ο Γκι Ντεμπόρ στην «Κοινωνία του θεάματος». Σήμερα, η σχέση εικόνας – πολιτικής – πολίτη χρειάζεται βέβαια μια εκ νέου εξέταση και χαρτογράφηση. Η εισβολή των κοινωνικών δικτύων (facebook, twitter) μεταβάλλει άρδην τους όρους του δημόσιου λόγου. Για την ακρίβεια ο σύγχρονος δημόσιος λόγος, όπως παράγεται σε ποσταρίσματα ή τιτιβίσματα, έχει μετασχηματιστεί. Και μαζί του η πολιτική ως τέχνη του εφικτού ή τέχνη της παραγωγής συμβόλων έχει επίσης αλλάξει. Και αυτό δεν αφορά απλώς και μόνο το κομμάτι της «επικοινωνίας» των σημερινών πολιτικών παικτών.

Τα σύγχρονα αδιαμεσολάβητα ή μεσολαβημένα μέσα μοιάζουν να μετακινούν όλο το πεδίο της πολιτικής, ακόμη και του κοινοβουλευτισμού, στις οθόνες και τα timelines των fb και twitter. Εδώ θα επιχειρήσουμε να δούμε δύο πλευρές: η πρώτη αφορά το πώς ο σύγχρονος λόγος των πολιτικών μας επηρεάζεται ή καθορίζεται από το υλικό των δικτύων. Το δεύτερο αφορά την ίδια την κυβέρνηση και πώς διαθλάται η καθημερινότητα της πολιτικής της στα νέα μέσα. Θα ξεκινήσω από το δεύτερο με ένα παράδειγμα: πάμε πίσω. Καλοκαίρι 2015, πυρετός διαπραγματεύσεων. Η Ελλάδα ζει στους ρυθμούς ενός υπαρκτού – ή όχι – Grexit. Υψηλόβαθμο στέλεχος εκ μέρους της ελληνικής πλευράς στις Βρυξέλλες καλεί τον «στρατό» του και αναγγέλλει με σαρδόνιο χαμόγελο: «Ξέρω τον τρόπο που θα αλλάξει η ατζέντα όλων των ΜΜΕ στην Ελλάδα». Και τουιτάρει.

Οι «σεσηµασµένοι» του Διαδικτύου

Ιδιον τούτης της κυβέρνησης – και όχι μόνο αυτής – είναι η παραγωγή ή το καθρέφτισμα της παραγωγής πολιτικής στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Εντάξει, και εδώ υπάρχουν «σεσημασμένοι» χρήστες που βγάζουν ειδήσεις ή φτιάχνουν κλίμα ή προκαταλαμβάνουν γεγονότα. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι το τουιτάρισμα του ευρωβουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ Δημήτρη Παπαδημούλη για την εξέλιξη των διαπραγματεύσεων σε σχέση με την αξιολόγηση της χώρας. «Σύμφωνα με τον κ. Κοστέλο, η ολοκλήρωση της αξιολόγησης είναι εφικτή μες στον Απρίλιο» τουιτάρισε ο ρεαλιστής πολιτικός και βέβαια η εκτίμηση αναπαράχθηκε από το σύνολο των συμβατικών ΜΜΕ. Που έτσι κι αλλιώς καραδοκούν πια πάνω από τους προσωπικούς λογαριασμούς των πολιτικών. Για όλα αυτά που κάποτε απαιτούνταν ώρες τηλεφωνημάτων, δηλώσεις σε κάμερες, φαξ με μεγάλη γραμματοσειρά ή email, με μαζικούς ή insider παραλήπτες, σήμερα αρκεί ένας λογαριασμός, γρήγορο Ιντερνετ και μια ατάκα. Η ζωή στα κοινωνικά δίκτυα δεν αποτελεί πια παράλληλη δράση ενός πολιτικού που σέβεται τον εαυτό του. Είναι οργανικό μέρος της ίδιας της πολιτικής.

Αγαπημένος των δημοσιογράφων και όχι μόνο είναι – μιλώντας πάντα για την κυβέρνηση – ο Νίκος Παππάς. Απόλυτα ενεργός στο twitter και συχνά αινιγματικός ή ειρωνικός βγάζει ειδήσεις, κάνει χρησμούς, επιτίθεται ή αναπαράγει απλώς τη ροή της αναλογικής του δράσης. Την ώρα που γράφεται τούτο το κομμάτι, ο υπουργός Επικρατείας και Νο2 της κυβέρνησης Τσίπρα είχε 40.800 ακολούθους (followers) και είχε τουιτάρει 5.740 φορές από τον Νοέμβριο του 2011 που άνοιξε τον λογαριασμό του. Αν κάποτε αρκούσε ένας ωραίος – ή ωραία – κυβερνητικός εκπρόσωπος Τύπου και μια πλειάδα πρόθυμων δημοσιογράφων για να ταξιδέψουν το «μήνυμα», τώρα αρκεί ένα τιτίβισμα 140 ή λιγότερων χαρακτήρων. Συχνά ο Νίκος Παππάς ανοίγει διάλογο ή απαντά στους πολιτικούς του αντιπάλους μέσω twitter. Δεν είναι ο μόνος. Πιο θεσμική η κυβερνητική εκπρόσωπος Ολγα Γεροβασίλη αρκείται σε μια στεγνή αναπαραγωγή της δράσης και των μπρίφινγκ που κάνει στους συντάκτες που καλύπτουν τα κυβερνητικά πεπραγμένα.

Οι «αερομαχίες» του Prime Minister

Νεότερος στο twitter, ο Πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας διατηρεί έναν προσωπικό λογαριασμό με 261.000 ακολούθους. Κι έναν θεσμικό στον λογαριασμό Prime Minister GR, όπου και ομάδα συνεργατών του αναπαράγει όλη μέρα σχεδόν το κάθε του βήμα. Δεν είναι μακριά βέβαια ακόμη και η παραλίγο πυροδότηση διπλωματικής εμπλοκής λόγω τιτιβισμάτων του Πρωθυπουργού. Ηταν η κρίση Ρωσίας – Τουρκίας. «Ευτυχώς οι πιλότοι μας δεν είναι τόσο νευρικοί όσοι οι δικοί σας απέναντι στους Ρώσους» ήταν το τουιτάρισμα του Τσίπρα με αιχμές κατά της Τουρκίας στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής στις Βρυξέλλες τον περασμένο Νοέμβριο. Και ήταν το πρώτο σε μια σειρά tweets κατά του Νταβούτογλου.

Ο τελευταίος δεν θα άφηνε την πρόκληση ασχολίαστη και απάντησε από τον δικό του λογαριασμό: «Τα σχόλια για τους πιλότους από τον Αλ. Τσίπρα δεν ταιριάζουν με το πνεύμα της ημέρας. Αλέξη, ας επικεντρωθούμε στη θετική ατζέντα». Η αερομαχία μεταφέρθηκε στις οθόνες των PC και των smartphones και αποτέλεσε την πιο τρανή επιβεβαίωση πως μέρος της κυβερνητικής και εν γένει πολιτικής εγκαταβιοί πια στις δικτυώσεις. Οχι λίγες φορές πάντως η «πρώτη φορά Αριστερά» έχει τρολαριστεί μαζικά σε twitter και fb. Πιο πρόσφατα, με αφορμή τις τοποθετήσεις ημέτερων μετακλητών από την κυβέρνηση, μια μεγάλη τρολ-αφίσα κοσμούσε και αναπαραγόταν λυσσαλέα με τη μεταποίηση του τίτλου ΣΥΡΙΖΑ σε ΔΙΟΡΙΖΑ.

Οι παροικούντες τα κοινωνικά δίκτυα επίσης ξέρουν πως υπάρχουν αστέρες που τροφοδοτούν την ατζέντα, κι αυτό είναι σχεδόν διακομματικό: ο οργισμένος υπουργός Εθνικής Αμυνας Πάνος Καμμένος και ο αντιπρόεδρος της ΝΔ Αδωνις Γεωργιάδης είναι συχνοί στις ψηφιακές ξιφομαχίες, ενώ ενίοτε μπλέκουν τις γραμμές τους με επικά άπερκατ στην ψηφιακή αρένα (που διψάει για αίμα). Κάθε πολιτικός που σέβεται πια τον ρόλο του κάνει selfie και τσεκ-ιν ακόμη και στο μέρος όπου πίνει τον καφέ του ή την επίσκεψή του σε γηροκομείο. Με ένα τουίτ, μια φωτογραφία στο instagram (αυτή τη διαρκή Μπιενάλε της φωτογραφίας του καθημερινού) και ένα ποστ στο fb μπορείς να εισβάλεις στο μέσο σπίτι, εικονοποιώντας την ατζέντα σου και τη σκέψη σου.  

O διακοµµατικός λόγος των social media

Το δεύτερο μέρος της νέας συνθήκης και του ανακατέματος πολιτικής και twitter είναι βέβαια ακόμη πιο περίπλοκο. Τα νέα μέσα πια δεν αποτυπώνουν απλώς μέρος του παιχνιδιού. Το επικαθορίζουν. Η πρόσφατη συνεδρίαση στη Βουλή με θέμα τη Δικαιοσύνη και τη διαφθορά, για παράδειγμα, δεν είχε μόνο τα εκατέρωθεν βέλη για το μείζον θέμα. Το πιο προσεκτικό μάτι και αφτί έπιανε τρολαρίσματα και έξυπνες ατάκες του twitter να αναπαράγονται σε επίπεδο πολιτικών αρχηγών.

Ετσι, πλάι στα εξώφυλλα εφημερίδων που κραδαίνονταν ως εκατέρωθεν «σφαίρες», είδαμε και ακούσαμε τον τουιτερικό λόγο να εντάσσεται οργανικά – και διακομματικά – στις ομιλίες των αρχηγών. «Δεν ξέρω αν θα κάνετε τους μετανάστες επενδυτές, αλλά είναι βέβαιο ότι με τις ανοησίες σας θα κάνετε τους επενδυτές μετανάστες» είπε ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης στον πρώτο λόγο του, ένα ομολογουμένως εύστοχο τουίτ – τρολάρισμα πάνω στις πρόσφατες δηλώσεις του υφυπουργού Εξωτερικών Δημήτρη Μάρδα. Τρολάρισμα που όμως πρώτος είχε κάνει στο twitter στις 27 Μαρτίου ο χρήστης Κώστας Λυμπουρίδης. Μια ατάκα που επανέλαβε ο πρώην υπουργός Γιάννης Ραγκούσης στο facebook στις 28 Μαρτίου με δεκάδες αναπαραγωγές ύστερα από αυτόν (share).

Μα για να μη γινόμαστε άδικοι, δεν είναι μόνο το παραπάνω παράδειγμα. Ολοι ανεξαιρέτως οι αρχηγοί, ίσως λιγότερο ο γενικός γραμματέας της ΚΕ του ΚΚΕ, εντάσσουν ατάκες των τρολ ή ευφυών χρηστών στις ομιλίες και τις φαρέτρες τους. Τα θραύσματα του δημόσιου λόγου συχνά συναρθρώνονται σε συμπαγή επιχειρήματα. Ο Απόστολος Τζιτζικώστας ήταν που στην προεκλογική του καμπάνια είχε δανειστεί ατάκα του τρολ Φιλελέ βδέλυγμα που έγραφε πως ο Λαζόπουλος κάνει πολιτική και η κυβέρνηση σάτιρα.

Αν στην πρώτη νιότη των fb και twitter οι χρήστες τρολάριζαν (δηλαδή προβοκάριζαν με έξυπνα μηνύματα και σχόλια) την πολιτική ζωή, σήμερα στην ενηλικίωση των νέων μέσων, οι πολιτικοί μοιάζει να τρολάρουν τους αντιπάλους τους. Ενα ακόμη σύμπτωμα αμηχανίας ή και πρελούδιο μιας μεταπολιτικής, που θα αρχίζει και θα τελειώνει στα smartphones και στα timelines.