Ο βιασμός της Θέμιδας

Η ερώτηση έκαιγε από πέρσι την άνοιξη. Πώς κόλλησε ο Τσίπρας με τον Παπαγγελόπουλο; Πώς διασταυρώθηκε ο πρώτη-φορά-Αριστερός Πρωθυπουργός με τον πρώην διοικητή της ΕΥΠ επί νεοκαραμανλικής ΝΔ; Η νεοκαραμανλικής προελεύσεως απάντηση ήταν πολύ πεζή για να είναι αληθινή: «Ηταν γείτονες». Το πατρικό σπίτι του Πρωθυπουργού ήταν δίπλα σε αυτό του «κυρίου Μίμη», ο οποίος είχε σχέση αμοιβαίας εκτίμησης με τον πατέρα του Τσίπρα. Η απάντηση μεταμφίεζε, έτσι, σε προσωπική μια πολιτική σχέση, που προχθές στη Βουλή, με την πλήρη κάλυψη που προσέφερε ο ίδιος ο Πρωθυπουργός στον εκ μεταγραφής υπουργό του, προσέλαβε υπαρξιακά χαρακτηριστικά.

Επιχείρηση κόκκινη τήβεννος

Το πρότζεκτ ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία είχε από την αρχή να αντιμετωπίσει κάποιες ιστορικές αντιξοότητες. Η Αριστερά δεν είχε ερείσματα σε νευραλγικούς τομείς του κράτους, όπως οι Ενοπλες Δυνάμεις, τα Σώματα Ασφαλείας, η Δικαιοσύνη. Επρεπε, αναγκαστικά, να προσεταιριστεί πρόσωπα που προέρχονται από άλλους πολιτικούς χώρους.

Δίπλα στον καθηγητή Νίκο Παρασκευόπουλο, ο οποίος θα συμβόλιζε την Αριστερά των δικαιωμάτων, χρειαζόταν ένας παράγοντας επιχειρησιακός που να ξέρει καλά το γήπεδο. Κάποιος που θα μπορούσε να εγγυηθεί ότι θα δικαιωνόταν, τουλάχιστον ώς έναν βαθμό, η καταγγελτική ατζέντα στην οποία ο ΣΥΡΙΖΑ είχε βασίσει την ανάρρησή του στην εξουσία. Ο – επίσης πρώην δικαστικός – Παναγιώτης Νικολούδης ήταν το πρώτο πείραμα. Το δεύτερο, και πετυχημένο, ήταν ο καραμανλικός Δημήτρης Παπαγγελόπουλος – η καραμανλική επιστροφή που συνδυάστηκε με την ανάδειξη του Προκόπη Παυλόπουλου στον προεδρικό θώκο.

Ο Παπαγγελόπουλος έδειξε από νωρίς τι μπορούσε να προσφέρει στη νέα εξουσία. Πόσο πολύτιμη ήταν η εκ των έσω γνώση του Σώματος που είχε από την πολυετή του σταδιοδρομία στην ισταμένη Δικαιοσύνη – τον εισαγγελικό κλάδο. Γι’ αυτό και γρήγορα προήχθη από γενικός γραμματέας κατά της Διαφθοράς σε υφυπουργό.

Σχεδόν έναν χρόνο μετά, παρά τον θόρυβο που έχει προκαλέσει η παρουσία Παπαγγελόπουλου στη Δικαιοσύνη, διατυπώνεται η άποψη ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν κάνει τίποτε διαφορετικό απ’ ό,τι έκαναν οι προηγούμενες κυβερνήσεις. Οτι στρατολόγησε έναν παράγοντα που μπορούσε να του εξασφαλίσει την απαραίτητη εποπτεία όπως ακριβώς είχε κάνει και η ΝΔ, όταν έδινε θέση στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας και στην κυβέρνηση σε έναν ενεργό δικαστικό και μάλιστα συνδικαλιστή, τον Χαράλαμπο Αθανασίου.

Η αλήθεια είναι ότι ο Παπαγγελόπουλος δεν είναι ο πρώτος. Οι κυβερνήσεις πάντοτε διάλεγαν εισαγγελείς για ειδικές αποστολές – από τον Γιώργο Ζορμπά που είχε αναλάβει τη Γενική Γραμματεία Εξοπλισμών επί Καραμανλή μέχρι τον Ιωάννη Διώτη που είχε χριστεί επικεφαλής του ΣΔΟΕ επί ΓΑΠ.

Σε μια από τις πιο δύσκολες στιγμές της Μεταπολίτευσης για τις σχέσεις πολιτικής και Δικαιοσύνης, μετά τη δίκη του αιώνα στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο, ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε επιλέξει τον σύμβουλο Επικρατείας Γεώργιο Κουβελάκη ως υπουργό. Στην πραγματικότητα τον είχε επιλέξει ως θεσμικό και πολιτικό αντίβαρο στον τότε πρόεδρο του Αρείου Πάγου Βασίλη Κόκκινο. Το ενδιαφέρον είναι ότι και τότε, το 1994, όπως και τώρα το πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ υπουργού και αρχιδικαστή ήταν το ποιος θα έχει τις εξουσίες επιθεώρησης του Σώματος. Τι νέο, λοιπόν, κομίζει ο ΣΥΡΙΖΑ στη Δικαιοσύνη;

Η ανάδυση των συνδικαλιστών

Παράγοντας με τριακονταετή δικαστηριακή πείρα εξηγεί ότι η αντιπαράθεση που βρίσκεται τώρα σε εξέλιξη δεν μοιάζει με τις προηγούμενες. Δεν προκύπτει από τις διαχρονικές εντάσεις μεταξύ κυβέρνησης και Δικαιοσύνης. Δεν είναι από τη μια οι πολιτικοί και οι δικαστές από την άλλη. Πρόκειται για πολιτική αντιπαράθεση που έχει προκαλέσει ανοιχτό εμφύλιο και μέσα στο ίδιο το δικαστικό σώμα μεταξύ εν ενεργεία δικαστικών λειτουργών. Η εικόνα αυτή αποδίδεται σε αυτό που ονομάζεται ανάδυση των συνδικαλιστών και είχε ξεκινήσει ήδη από την προηγούμενη κυβέρνηση με την υπουργοποίηση του πρώην προέδρου της Ενωσης Δικαστών και Εισαγγελέων Χαράλαμπου Αθανασίου. Τώρα για πρώτη φορά στην προεδρία του Αρείου Πάγου βρίσκεται επίσης μια πρώην συνδικαλίστρια. Στα πρόσωπα αυτά αντανακλώνται και οι μετατοπίσεις μέσα στο ίδιο το Σώμα.

«Πάντοτε ξέραμε ότι αυτός ο δικαστής είναι συντηρητικός ή ο άλλος είναι προοδευτικός. Μιλάμε άλλωστε για ένα Σώμα στο οποίο ένα “κόμμα” είχε πάντα αταλάντευτη κυριαρχία: η Εκκλησία. Αυτό μπορεί να το διαπιστώσει κανείς ακόμη και σε κάποιες από τις επιλογές που έκανε η παρούσα κυβέρνηση για τα ανώτατα δικαστήρια», σημειώνει η ίδια πηγή.

Παντού στον κόσμο οι δικαστές αποκτούν με τα χρόνια πολιτικό προφίλ. Τους χαρακτηρίζει το νομολογιακό τους αποτύπωμα. Δεν είναι κάτι αθέμιτο. Ισως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών, ένα από τα κορυφαία δικαιοδοτικά όργανα στον κόσμο. Εκεί η πολιτική ταυτότητα των δικαστών είναι αντικείμενο της δημόσιας συζήτησης και, βεβαίως, του κοινοβουλευτικού ελέγχου που προηγείται του διορισμού τους.

«Τηρουμένων των αναλογιών, κάτι ανάλογο συμβαίνει και στο δικό μας Συμβούλιο της Επικρατείας», λέει άνθρωπος του χώρου. «Ξέρεις ποιος δικαστής είναι “φιλοδημοσιακός” – έχει την τάση να συντάσσεται με τις απόψεις του Δημοσίου. Το ίδιο και στην πολιτική Δικαιοσύνη. Ακόμη και οι νέοι δικηγόροι μαθαίνουν, ας πούμε, ποιος είναι ο “φιλεργατικός” δικαστής και πότε δικάζει για να πάνε να ζητήσουν προσωρινή διαταγή. Ομως το Μνημόνιο τα ανακάτεψε όλα. Τα μήλα γίναν πορτοκάλια».

Ο υπαινιγμός εδώ είναι ότι οι περικοπές στα ειδικά μισθολόγια άλλαξαν την πολιτική χημεία ενός κατά πλειοψηφία συντηρητικού Σώματος. Η μνημονιακή αλλαγή εκφράστηκε με τη «λευκή απεργία» των δικαστών επί συνδικαλιστικής ηγεσίας της Βασιλικής Θάνου. Και λέγεται ότι προκάλεσε τις πρώτες εσωτερικές εντάσεις, που τώρα εκδηλώνονται περίπου ως φατριασμός σε κάποια από τα ανώτερα κλιμάκια της Δικαιοσύνης.

Συνεργάσιμοι και μη συνεργάσιμοι

Σε αυτό το πεδίο η επίδραση του Παπαγγελόπουλου λέγεται ότι υπήρξε εμπρηστική. Οι εντάσεις μεταξύ συναδέλφων πήραν από νωρίς ακόμη και τη μορφή πειθαρχικών διώξεων. Για την ακρίβεια ακολουθήθηκε μια νέα μεθοδολογία κατά των δικαστικών λειτουργών που θεωρούνται «μη συνεργάσιμοι» από την κυβέρνηση. Το πρώτο στάδιο είναι τα δημοσιεύματα, έντυπα και διαδικτυακά, που στοχοποιούν δικαστικούς. Ακολουθεί ερώτηση βουλευτών της συμπολίτευσης στη Βουλή βασισμένη στα δημοσιεύματα με στόχο οι υπόνοιες ή καταγγελίες να λάβουν μεγαλύτερη δημοσιότητα και έτσι να ασκηθεί μεγαλύτερη πίεση. Η πίεση κλιμακώθηκε σε ορισμένες περιπτώσεις σε κίνηση διαδικασιών πειθαρχικού ελέγχου.

Στο σκηνικό αυτό εντάσσεται και η απονομή – με τροπολογία στον νόμο για το σύμφωνο συμβίωσης – ενισχυμένων πειθαρχικών εξουσιών στην πρόεδρο του Αρείου Πάγου, που μπορεί πλέον όχι μόνο να ασκεί αλλά και να διεκπεραιώνει την πειθαρχική δίωξη κατά των δικαστικών χαμηλότερων βαθμίδων. Η Θάνου δοκίμασε για πρώτη φορά τη νεαρή της αρμοδιότητα κατά της εισαγγελέως Τσατάνη.

Από έμπειρους νομικούς η υπόθεση Τσατάνη περιγράφεται ως εντελώς ενδεικτική. «Τι θα έκανε μια κυβέρνηση αν ενδιαφερόταν για την έκβαση μιας υπόθεσης; Πώς θα παρενέβαινε; Δεν χρειάζεται να παρέμβει ωμά, πιέζοντας αυτόν που θα την αναλάβει για να τη χειριστεί έτσι ή αλλιώς. Δεν χρειάζεται αν μπορεί προληπτικά να εξασφαλίσει ότι θα την αναλάβει ο σωστός άνθρωπος».

Ο ισχυρισμός διατυπώνεται σε σχέση με το επιχείρημα του αναπληρωτή υπουργού Δικαιοσύνης ότι δεν συζήτησε με την εισαγγελέα Τσατάνη την ουσία της υπόθεσης. Οτι απλώς τής είπε πως όφειλε κατά τη γνώμη του να παραδώσει τη δικογραφία στον εισαγγελέα Διαφθοράς. «Ενας έμπειρος δικαστικός όπως ο Παπαγγελόπουλος ή όπως ο προκάτοχός του επί ΝΔ που ήταν χρόνια συνδικαλιστής ξέρει καλά τα πρόσωπα. Ξέρει και το δικαστικό και το πολιτικό τους αποτύπωμα», επισημαίνουν οι ίδιες πηγές.

Τραύματα

Η προχθεσινή συζήτηση στη Βουλή, με τον Πρωθυπουργό και τον κυβερνητικό του εταίρο να χωρίζουν από το βήμα της Βουλής τους δικαστικούς λειτουργούς σε «καλούς» και «κακούς», κάνοντας μάλιστα και ονομαστικές αναφορές, αξιολογείται από τους παράγοντες του χώρου ως «καταστροφική». Το σκεπτικό τους είναι ότι ανεξαρτήτως τού ποιος θα επικρατήσει στην αναμέτρηση που βρίσκεται τώρα σε εξέλιξη, ανεξαρτήτως τού αν θα επιβιώσει στα κυβερνητικά έδρανα ο Παπαγγελόπουλος, οι πληγές που έχουν ανοίξει στους κόλπους του δικαστικού Σώματος δύσκολα θα επουλωθούν. «Μιλάμε χωρίς υπερβολή για σοβαρό κλονισμό της εμπιστοσύνης σε έναν από τους πυλώνες της δημοκρατίας. Κι αυτό δεν είναι εσωτερικό πρόβλημα της Δικαιοσύνης. Ούτε βεβαίως της κυβέρνησης. Αφορά τους πολίτες που από όλο αυτό το θέατρο κινδυνεύουν να χάσουν την πίστη τους στο τελευταίο τους θεσμικό καταφύγιο».