Η «Φιλελεύθερη Διεθνής» των «μαχητών της ελευθερίας»

Αλλης αφετηρίας πολύ ενδιαφέρον βιβλίο είναι το «”Μαχητές της Ελευθερίας” και 1821» με υπότιτλο «Η Ελληνική Επανάσταση στη διεθνική της διάσταση» της επίκουρης καθηγήτριας Ευρωπαϊκής Ιστορίας Αννας Καρακατσούλη, το οποίο κυκλοφόρησε πριν από μία εβδομάδα από τις Εκδ. Πεδίο. Το βιβλίο αναφέρεται στους φιλέλληνες, όχι όμως στο φιλελληνικό ρεύμα γενικά αλλά σε εκείνους που ήρθαν και πολέμησαν στην Ελλάδα, οι οποίοι έχουν υπολογιστεί (παρότι είναι δύσκολοι οι υπολογισμοί) σε περίπου 1.200. Η Επανάσταση με αφετηρία τη ματιά της ευρωπαϊκής Ιστορίας είναι καινούργια προσέγγιση στην ελληνική ιστοριογραφία (πρόσφατα βγήκαν σε άλλες γλώσσες μελέτες για τη δεκαετία του 1820, μεταξύ άλλων και βιβλίο για τις μεσογειακές εξεγέρσεις και ιδέες της περιόδου αυτής από τους Κωνσταντίνα Ζάνου και Μαουρίτσιο Ιζαμπέλα), που έχει το προηγούμενό της μόνο στην έκδοση «Η Ελληνική Επανάσταση του 1821. Ενα ευρωπαϊκό γεγονός» (Εκδ. Κέδρος 2009), συλλογικός τόμος, προϊόν συμπερασμάτων συνεδρίου του Ιόνιου Πανεπιστημίου, με επιμελητή τον καθηγητή Πέτρο Πιζάνια.

Η Αννα Καρακατσούλη επισημαίνει ότι οι συγκεκριμένοι «μαχητές», προϊόντα μιας άτυπης «Φιλελεύθερης Διεθνούς» (όρος που πρωτοχρησιμοποιήθηκε τη δεκαετία του 1970), πολέμησαν σε πολλά μέτωπα, σε μια εποχή κύματος επαναστατικών εξεγέρσεων, υπερασπιζόμενοι φιλελεύθερες ιδέες και μαχόμενοι κατά της δεσποτείας. Μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα έγιναν επαναστάσεις στην Ιταλία, την Ισπανία, τη Λατινική Αμερική και μετά την Ελλάδα σε Πολωνία, Γαλλία και Βέλγιο. Ηταν άνθρωποι που είχαν βρεθεί «άνεργοι» μετά το τέλος των Ναπολεόντειων Πολέμων και στην Ελλάδα είδαν μια ευκαιρία συμπλήρωσης του μειωμένου εισοδήματός τους αλλά και εφαρμογής των φιλελεύθερων ιδεών σε εύφορο έδαφος, αφού στην Ελλάδα έλειπε η ευρωπαϊκή «κατάρα των βασιλέων, των ευγενών και των ιερέων». Είναι η εποχή μετά την ήττα του Ναπολέοντα στο Βατερλώ (1815) με την καθολική επικράτηση στη Βόρεια Ευρώπη των καθεστώτων της Παλινόρθωσης και της Ιεράς Συμμαχίας. Τα απολυταρχικά αυτά καθεστώτα ήθελαν με κάθε τρόπο να καταπνιγούν όλες οι επαναστάσεις (που ζητούσαν συνταγματικά δικαιώματα και ελευθερίες) και χρειάστηκαν ιδιαίτεροι διπλωματικοί και πολιτικοί χειρισμοί, προκειμένου να ιδωθεί η Ελλάδα ως διαφορετική περίπτωση, αγωνιζόμενη κατά ξένης κυριαρχίας και μάλιστα από αλλόθρησκους, ώστε να γίνει η μόνη από όλες αυτές τις επαναστάσεις που επρόκειτο να πετύχει.