Από το «περίμενε» στο «φεύγα»

Στα Μυστικά του Βάλτου, το πατριωτικό έπος της Πηνελόπης Δέλτα για τον Μακεδονικό Αγώνα, θέατρο των ανδραγαθιών είναι ο βάλτος των Γιαννιτσών. Ο βραχύς μακεδονικός εμφύλιος που κλόνισε την κυβερνητική συνοχή για 24 ώρες είχε ως φόντο έναν άλλο βάλτο: τους λασπότοπους της Ειδομένης. Τσίπρας και Καμμένος βρήκαν γρήγορα την ισορροπία τους. Και ελπίζουν τώρα να επουλώσουν τις πληγές τους μέσω του λασπόλουτρου: μέσω της αναμέτρησης της Τρίτης στη Βουλή που δεν αποκλείεται να λάβει χαρακτήρα καθολικής αναμέτρησης.

Με την αξιολόγηση να παίρνει δύσκολη τροπή και το Προσφυγικό σε τέλμα, η κυβέρνηση δεν έχει άλλη διέξοδο από την πόλωση. Το ερώτημα είναι πώς θα αντιδράσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος δέχεται εισηγήσεις να απαντήσει στην πόλωση με πόλωση.

Για τους περισσότερους, η κατάληξη του πρώτου σοβαρού ρήγματος μεταξύ ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝΕΛ ήταν αναμενόμενη. Κανένας εκ των Τσίπρα και Καμμένου δεν είχε εναλλακτική. Ο ένας είναι μονόδρομος για τον άλλον.

Ομως, η γρήγορη εκτόνωση δεν ερμηνεύεται ως ένδειξη σταθερότητας της κυβέρνησης. Οχι γιατί η διευθέτηση είναι ημιτελής, όσο ο Μουζάλας παραμένει στο σχήμα. Αλλά γιατί φώτισε τα στρατηγικά αδιέξοδα και των δύο εταίρων.

Ο Τσίπρας φάνηκε ότι δεν μπορεί να προσβλέπει σε άλλα ερείσματα από την παρούσα Βουλή. Η προσπάθειά του να εμφανιστεί στο κάδρο της μεγάλης οικογένειας των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών -χάρη κυρίως στην «υιοθεσία» του από τον Φρανσουά Ολάντ- επιτυγχάνει στο εξωτερικό. Στο εσωτερικό όμως δεν βρίσκει αντίκρισμα. Δεν μπορεί να βοηθήσει τον ΣΥΡΙΖΑ να προσεγγίσει το ΠΑΣΟΚ ή Το Ποτάμι. Και για τα δύο κόμματα της Κεντροαριστεράς μια πρόωρη προσφυγή στις κάλπες φαντάζει αυτή τη στιγμή λιγότερο επικίνδυνη από μια πιθανή συνεργασία με τον ΣΥΡΙΖΑ. «Δεν τρελαθήκαμε» λέει στέλεχος του ΠΑΣΟΚ όταν έρχεται αντιμέτωπο με την ερώτηση αν η μίνι κυβερνητική κρίση έβαλε τη Χαριλάου Τρικούπη σε σκέψεις προσέγγισης με τον Τσίπρα. Ο ΣΥΡΙΖΑ αντιμετωπίζεται πλέον από τις άλλες κοινοβουλευτικές δυνάμεις σαν «μολύβι στο νερό» – σαν σώμα που μόνο προς τα κάτω μπορεί να σε παρασύρει.

Η «φωτογραφία»

Σύμφωνα με πρόσωπο που γνωρίζει τις δημοσκοπήσεις, αυτή είναι η εικόνα που προκύπτει ολοένα πιο ξεκάθαρα. Πέρα από τη διαφορά που ανοίγει υπέρ της ΝΔ, πρώτη φορά παρατηρείται σε τέτοιο εύρος υποχώρηση της δημοτικότητας του ίδιου του Τσίπρα, ο οποίος υπολείπεται του Μητσοτάκη και στους δείκτες της κυβερνητικής καταλληλότητας.

Οι ίδιοι οι δημοσκόποι είναι ακόμη συγκρατημένοι. Φοβούνται ότι μπορεί πάλι να υποεκτιμούν την επιρροή του ΣΥΡΙΖΑ – όπως τον Σεπτέμβριο, όταν το κόμμα έδειξε να διαθέτει ρεζερβουάρ ψηφοφόρων που περνούν κάτω από το ραντάρ των μετρήσεων. Ωστόσο λέγεται ότι η «φωτογραφία» αυτή τη στιγμή δείχνει «μια κοινωνία έτοιμη να σκάσει». «Δεν είμαστε πια στο “περίμενε”. Εχουμε περάσει στο “φεύγα”» επισημαίνεται χαρακτηριστικά.

Αυτό το συμπέρασμα έχει αρχίσει ήδη να αποτυπώνεται και στο αντιπολιτευτικό ύφος του Κυριάκου Μητσοτάκη και είναι πολύ πιθανό να λάβει ακόμη πιο ηχηρή έκφραση στη Βουλή. Το ερώτημα είναι ποιον θα ευνοούσε μια σκλήρυνση του Μητσοτάκη. Μήπως έτσι παίξει το παιχνίδι της πόλωσης – το μόνο που μπορεί να ζωογονήσει μια κυβέρνηση σε αδιέξοδο; Η απάντηση που δίνεται είναι ότι εδώ που έχουν φτάσει τα πράγματα, η ΝΔ δεν έχει άλλη επιλογή. «Ο Τσίπρας ούτως ή άλλως θα λασπώσει το τερέν. Εμείς δεν γίνεται να κάνουμε ότι βρέχει» είναι η εξήγηση.

Η σωσίβια λέμβος

Πάντως, η μεγαλύτερη πίεση προς τον Τσίπρα δεν προέρχεται αυτή τη στιγμή ούτε από την αντιπολίτευση ούτε από τον άστατο κυβερνητικό του εταίρο. Προέρχεται από την πορεία των διαπραγματεύσεων με τους δανειστές, όπου οι προσδοκίες για ένα λιγότερο οδυνηρό πακέτο φαίνεται να διαψεύδονται όσο η συζήτηση προχωράει στις λεπτομέρειες – και όσο πλησιάζουν οι προθεσμίες που το ίδιο το οικονομικό επιτελείο έχει θέσει στον εαυτό του.

Η αίσθηση είναι ότι οι Κοινοβουλευτικές Ομάδες του ΣΥΡΙΖΑ και των ΑΝΕΛ έχουν προεξοφλήσει κατά κάποιο τρόπο το κόστος των μέτρων που είναι πλέον βέβαιο ότι θα κλείσουν βιαστικά, με μεγάλη πίεση για την κυβέρνηση. Οι συσχετισμοί της συμπολίτευσης θα μπορούσαν όμως να διασαλευτούν αν στον ορίζοντα εμφανιζόταν ένα σχήμα στα αριστερά του ΣΥΡΙΖΑ με δημοσκοπικές επιδόσεις πάνω από το εκλογικό όριο. Αν φανεί ότι ο Λαφαζάνης ή η Κωνσταντοπούλου μπαίνουν στη Βουλή, αυτομάτως οι επίδοξοι αντιρρησίες του ΣΥΡΙΖΑ αποκτούν ένα πιθανό όχημα επανεκλογής.

Πρόκειται για σενάρια που χαρακτηρίζονται επισφαλή ακόμη και από τους αυτούς που τα διατυπώνουν. Το κοινό συμπέρασμα είναι ότι η κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η κυβέρνηση καθιστά αδύνατη κάθε βραχυπρόθεσμη πρόβλεψη για τη βιωσιμότητά της. Ο πρώτος της εσωτερικός κραδασμός δεν προήλθε από τα τσουνάμι της προσφυγικής κρίσης ή της αξιολόγησης. Προήλθε από μια αόρατη, «εκτός θέματος» αφορμή, όπως το Μακεδονικό. Ετσι μπορεί να γίνει και στο μέλλον. Να κλονιστεί από ένα φτάρνισμα.