Ο σκοτεινός ιππότης επιστρέφει (ξανά)

Εστω ότι βρισκόμαστε σε ένα συνοικιακό κομιξάδικο αμερικανικής πόλης, στα μέσα της δεκαετίας του 1980. Στο ράφι με τις νέες κυκλοφορίες ένας έφηβος ψαχουλεύει. Ξέρει ότι οι υπερήρωες δεν είναι πια χαζοχαρούμενοι φιλάνθρωποι αφού καμιά δεκαετία πριν ο Σπάιντερμαν απέτυχε να σώσει την κοπέλα του, ενώ ο βοηθός του Πράσινου Βέλους εθίστηκε στην ηρωίνη. Με ένα πρόχειρο ξεφύλλισμα δύο φρέσκοι τίτλοι θυμίζουν την ίδια λογική: ο ένας παρακολουθεί μια ομάδα τιμωρών που αντιμετωπίζει ψυχολογικά προβλήματα και ο άλλος αφηγείται την επανεμφάνιση του διασημότερου, ίσως, εκπροσώπου του είδους. Το χαρτζιλίκι του αρκεί μόνο για τον δεύτερο. Και όταν κλείνεται στο δωμάτιό του, διαβάζει μια ιστορία που πάει μακρύτερα από ρεαλιστικές αποτυχίες ή διδακτικά παραστρατήματα: εκείνη η γυναίκα με τα γατίσια χαρακτηριστικά διατηρεί πλέον πρακτορείο συνοδών. Ο κακός με το σατανικό χαμόγελο μακιγιάρεται δημοσίως. Ο γέρος μπάτλερ πεθαίνει. Πενηνταπεντάρης, μουντρούχος και δύσκαμπτος ο πρωταγωνιστής χρησιμοποιεί όπλα και μαζί με ένα τσούρμο κακοποιών επιχειρεί να ρίξει την κυβέρνηση.

Το «Μπάτμαν: ο Σκοτεινός Ιππότης επιστρέφει» των Φρανκ Μίλερ, Κλάους Γιάνσον και Λιν Βάρλεϊ (εκδ. Anubis) σηματοδότησε μαζί με μερικά έργα ακόμα τη μετάβαση από την Εποχή του Χαλκού των κόμικς στη Μοντέρνα. Φέτος συμπληρώνει τριάντα χρόνια ζωής, εξού και μια έκδοση της DC με σκληρόδετο εξώφυλλο, μπόλικα εκδοτικά καλούδια και κόστος 175 δολάρια. Οχι ότι η ιστορία που επανεκκίνησε το στάσιμο ενδιαφέρον για τον πρωταγωνιστή της και επηρέασε ταινίες όπως η σειρά «Dark Knight» του Κρίστοφερ Νόλαν ή το επικείμενο «Batman Vs Superman» του Ζακ Σνάιντερ καπελώνεται: οι αναγνώστες απολαμβάνουν έναν Μπρους Γουέιν καταπονημένο μεν, αγανακτισμένο δε με την εγκληματικότητα. Που ξαναφοράει τη μάσκα του και αφού μαζέψει μερικές ψιλές, τελικά κατατροπώνει τους Μεταλλαγμένους. Ολα αυτά ξυπνούν τον Τζόκερ από το λήθαργό του, εξοντώνεται όμως κι αυτός. Ο Ανθρωπος από Ατσάλι, τσιράκι του προέδρου, που εξουδετερώνει σοβιετικές πυρηνικές κεφαλές, καλείται να κάνει το ίδιο με τον Μπάτμαν. Ολα τελειώνουν με μια καρδιακή προσβολή, μια κηδεία και ένα κλείσιμο του ματιού.

ΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΟΥ ΜΙΛΕΡ. Εκτός από τις ολοζώντανες ακουαρέλες της Βάρλεϊ, οι προβολείς παραμένουν δεκαετίες τώρα στραμμένοι στην αφήγηση του Μίλερ. Ο συνδυασμός στοχαστικού ύφους και αρκετών voice over αλλά και περιπετειώδους μοντάζ επαινείται ακόμα. Εκτός όμως από κριτικές σαν του «Τime», που περιελάμβανε το κόμικ στα δέκα καλύτερα που έχουν γραφτεί ποτέ, υπήρχαν και εκείνες των «New York Times» που έκαναν λόγο για γκροτέσκα μυώδεις πρωταγωνιστές. Εξίσου ενδιαφέρον ήταν ότι ο Μίλερ έβαζε τους επικριτές του ήρωά του, ψυχολόγους ή αστυνομικούς, να τον περιγράφουν σαν «φασίστα» ή «ψυχοπαθή», στοιχεία ωστόσο μάλλον ασήμαντα αν ο συγγραφέας δεν συνέχιζε την καριέρα του με έργα που τουλάχιστον αργότερα θα έκαναν πολλούς να απορούν: στο «Sin City», σχεδόν όλες οι γυναίκες ήταν εργάτριες του σεξ. Στο «All Star Batman and Robin», η δημοσιογράφος Βίκι Βέιλ κατέκρινε τον Μπρους Γουέιν, μαγευόταν όμως από την αρρενωπότητά του. Στους «300», οι κακοί Αθηναίοι και Πέρσες έρρεπαν προς την ομοφυλοφιλία.

Είναι άραγε η σύγχρονη πολιτική ορθότητα υπεύθυνη για τέτοιες αυστηρές αναγνώσεις; Η αλήθεια είναι ότι διάφορα αφηγήματα από τα χρόνια του Ρίγκαν έχουν την ίδια τύχη, κάτι που εκ των υστέρων δεν είναι δύσκολο. Ο Μίλερ πάντως δεν βλέπει την απόσταση το ίδιο μεγάλη. Μεσούντος του κινήματος Occupy Wall Street έκανε λόγο για «ένα μάτσο αγροίκους, κλέφτες, βιαστές, μια απείθαρχη μαφία εμπνευσμένη από τη νοσταλγία για το Γούντστοκ και με σάπια, ψευδή ηθική». Ο συνάδελφός του Αλαν Μουρ είχε απαντήσει τότε χαρακτηρίζοντας το «Sin City» «αμετανόητα μισογυνικό» και τους «300» «αγρίως ανιστόρητους και ομοφοβικούς». Ο Μίλερ επίσης είχε δηλώσει κάποτε ότι επιδίωξή του το 1986 ήταν μια απάντηση στον πολύχρωμο τηλεοπτικό Μπάτμαν του Ανταμ Γουέστ. Προ ημερών πάντως, σε συνέντευξη για τα τριαντάχρονα του Σκοτεινού Ιππότη συμπλήρωνε ότι στην τελική μάχη με τον Σούπερμαν, απλώς ήθελε να νικήσει ο ήρωάς του. «Ηθελα να κερδίσει το κακό παιδί. Ηθελα ο τύπος που τα κατάφερνε με το μυαλό, να συντρίψει το υπεράνθρωπο σχολιαρόπαιδο. Ενώ έγραφα και σχεδίαζα, στήριζα τον Μπάτμαν μέχρι τέλους. Θέλω να κερδίζει ο δικός μου».