Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο

Είχαν περάσει περίπου τρεις ώρες στο Προεδρικό Μέγαρο, την περασμένη Παρασκευή, όταν η Φώφη Γεννηματά άρχισε να τα «στυλώνει» με τις επιφυλάξεις για τη διαχειριστική ικανότητα της κυβέρνησης και τις προτροπές της για ένα νέο κυβερνητικό σχήμα εθνικής ανάγκης. Το θέμα της οικουμενικής είχε βάλει από την αρχή στο τραπέζι ο Βασίλης Λεβέντης, αλλά η συζήτηση άνοιξε μπροστά στην επιμονή της Γεννηματά.

Μια δυσφορία από την απέναντι πλευρά του τραπεζιού, όπου καθόταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ήταν φανερή σε όλους, αλλά πριν προλάβει κανείς να πάρει τη σκυτάλη από τη Φώφη παρενέβη ο διαιτητής Προκόπης Παυλόπουλος: «Φώφη, εσύ μπορεί να μην τα θυμάσαι, αλλά εγώ που το έζησα μαζί με τον πατέρα σου στην οικουμενική του Ζολώτα, μπορώ να διαβεβαιώσω ότι συνεδριάζαμε οκτώ ώρες για απλά ζητήματα και κάποιες φορές δεν καταλήγαμε και σε αποφάσεις!».

Το καθαρό σήμα του Προέδρου της Δημοκρατίας κατά της οικουμενικής ή διευρυμένων κυβερνητικών σχημάτων χωρίς λειτουργικότητα προκάλεσε αίσθηση στην αρχηγική ομήγυρη και, προφανώς, έχει τη σημασία του την ώρα που πληθαίνουν τα σενάρια περί των αντοχών της παρούσας κυβέρνησης. Η προεδρική παρέμβαση ωστόσο διευκόλυνε τον Κυριάκο Μητσοτάκη, αφού δεν αισθανόταν μόνος στα αναχώματα που ύψωσε αμέσως μετά, απέναντι στις επιδιώξεις της Γεννηματά.

Δύο αρχηγοί
και ένας πρόεδρος

Θα μπορούσε αυτή η σύμπλευση της ανώτατης πολιτειακής ηγεσίας και του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης να οδηγήσει σε άλλη ρότα και την προσωπική σχέση του Προκόπη με τον Κυριάκο; Η απάντηση ίσως να ήταν καταφατική χωρίς τον παραμικρό ενδοιασμό, εάν στο ίδιο τραπέζι, στα δεξιά της Φώφης, δεν βρισκόταν άλλος ένας που αισθάνθηκε να απεγκλωβίζεται από την προεδρική βουτιά στο πολιτικό παρελθόν – και, με τη σειρά του, επιχειρηματολόγησε κατά της εισήγησης της Γεννηματά, εξίσου σθεναρά με τον Κυριάκο. Οι αναμνήσεις Παυλόπουλου, μάλιστα, φαίνεται ότι εντυπώθηκαν στο μυαλό του Αλέξη Τσίπρα, σε σημείο που, όταν ολοκληρώθηκε το δικό τους οκτάωρο στο Προεδρικό, να τις εντάξει, με την απαραίτητη προσαρμογή, στα δικά του δημόσια «ξόρκια» κατά μιας οικουμενικής. Εν ολίγοις, η ταύτιση Παυλόπουλου – Μητσοτάκη σε ένα θέμα που ανέδειξε και μια σύμπλευση Μητσοτάκη – Τσίπρα δεν είναι ασφαλής οδηγός για συμπεράσματα. Και είναι αναπάντητο εάν οι προεδρικές νουθεσίες στη Φώφη είχαν ως στόχο να διευκολύνουν κάποιον. Το σκηνικό, ωστόσο, θα μπορούσε να καταγραφεί ως αφετηρία ενός νέου κλίματος στη σχέση του Προέδρου της Δημοκρατίας με τον πρόεδρο της ΝΔ, έπειτα από τους παγωμένους μήνες που μεσολάβησαν από τη μετάβαση του Προκόπη στο Προεδρικό, χωρίς την ψήφο του Κυριάκου.     

Στο πολύωρο Συμβούλιο Αρχηγών, πάντως, υπήρξαν και στιγμές αμηχανίας. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έδειξε να αιφνιδιάζεται όταν ο Παυλόπουλος παρουσίασε ένα μακροσκελές προσχέδιο κοινού ανακοινωθέντος για το Προσφυγικό. Η επίσημη γραμμή πληροφόρησης κάνει λόγο για μια συνήθη τακτική, ενώ το προσχέδιο θύμιζε περισσότερο νομικό κείμενο (με πλούσια ορολογία και παραπομπή σε ευρωπαϊκές συμβάσεις) παρά πολιτικό. Με τις απαραίτητες προσθήκες και αφαιρέσεις, από το κείμενο αυτό προέκυψε το κοινό ανακοινωθέν. Στο ενδιάμεσο, όμως, ο Κυριάκος άφησε να διαφανούν οι επιφυλάξεις του και μια καχυποψία για την προεδρική κίνηση. Η άλλη πλευρά θεωρεί κατανοητή την αμηχανία, αφού επρόκειτο για την πρεμιέρα του νέου προέδρου της ΝΔ σε ένα Συμβούλιο Αρχηγών. Αν έχει κάποια σημασία, εξάλλου, το περιεχόμενο του προσχεδίου φάνηκε ότι δεν γνώριζε εκ των προτέρων ούτε ο Πρωθυπουργός.

Δύο ξένοι
στην ίδια Βουλή

Σε θεσμικό επίπεδο η επαφή Παυλόπουλου – Μητσοτάκη έχει βρει τον δρόμο της – και παρέχονται εκατέρωθεν διαβεβαιώσεις γι’ αυτό. Η προσωπική σχέση Προκόπη και Κυριάκου, όμως, είναι ένα άλλο ζήτημα και μάλλον δεν απασχολεί ιδιαίτερα ούτε την Προεδρία ούτε τον τρίτο όροφο της Συγγρού. Οχι μόνο γιατί η ηλικιακή διαφορά τους δικαιολογεί μια απόσταση, αλλά κυρίως επειδή οι δυο τους ποτέ δεν είχαν μια στενή επικοινωνία – σε αντίθεση με άλλα μέλη της οικογένειας Μητσοτάκη και πρωτίστως την Ντόρα Μπακογιάννη. Στην πραγματικότητα, Παυλόπουλος και Μητσοτάκης ακολούθησαν κοινή γραμμή μόνο το φθινόπωρο του 2009 όταν και οι δύο στήριξαν την Ντόρα στην εσωκομματική μάχη για το δαχτυλίδι του Κώστα Καραμανλή. Πέραν αυτού, οι συζητήσεις τους σπάνιζαν όσο ο Προκόπης ήταν «υπερυπουργός» της κυβέρνησης Καραμανλή και ο Κυριάκος περιοριζόταν στα έδρανα της Βουλής, ενώ δεν υπήρχε επαφή και όταν οι ρόλοι αντιστράφηκαν: όταν ο Αντώνης Σαμαράς ανέθεσε το υπουργείο Διοικητικής Μεταρρύθμισης στον Μητσοτάκη και ο Παυλόπουλος βρέθηκε στην «άγονη γραμμή» του Κοινοβουλίου, χωρίς ουσιαστικό ρόλο, δεν υπήρξε μεταξύ τους ούτε μια τηλεφωνική επικοινωνία για θέματα της υπουργικής ατζέντας που γνώριζαν καλά.

Η αυτονόμηση
του Κυριάκου

Η απόσταση δεν είναι δυσεξήγητη. Αντιθέτως, αναδείχθηκε και με την επιχειρηματολογία του Κυριάκου για την ηχηρή άρνησή του να προσυπογράψει την εκλογή Παυλόπουλου στην Προεδρία της Δημοκρατίας. Ο νέος πρόεδρος της ΝΔ επικαλέστηκε μια διαφορετική θεώρηση της πολιτικής – έβλεπε στον Παυλόπουλο έναν «κρατιστή» που ευνοεί το «πελατειακό κράτος», ενώ του καταλόγιζε σοβαρές ευθύνες και για τον φλογισμένο Δεκέμβριο του 2008. Σε μεγάλο βαθμό, η αντίθεση στον Παυλόπουλο ενίσχυσε την εικόνα αυτονομίας του Κυριάκου στο γαλάζιο στερέωμα και προανήγγειλε από τον Φεβρουάριο του 2015 τη δική του απόφαση να διεκδικήσει την κομματική ηγεσία. Το δημοψήφισμα και η παραίτηση Σαμαρά άλλαξαν μόνο το χρονοδιάγραμμα, όχι τις αποφάσεις του Κυριάκου, ο οποίος ήξερε ότι στην εσωκομματική μάχη δεν θα είχε σύμμαχο τον Παυλόπουλο. Σε κάθε περίπτωση, αυτό ήταν το μήνυμα που μετέφεραν και όσα στελέχη, όπως ο Νίκος Δένδιας, περνούσαν την περίοδο της γαλάζιας καμπάνιας από το Προεδρικό Μέγαρο.                    

Η καραμανλική αφετηρία του Παυλόπουλου προφανώς έπαιξε τον ρόλο της και μεγάλωσε το χάσμα, έστω κι αν ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είχε μια ιδιαίτερα προβληματική σχέση και με τον Βαγγέλη Μεϊμαράκη. Με την εκλογή του Κυριάκου, ωστόσο, τα περισσότερα γαλάζια συστήματα κινήθηκαν με στόχο να ανοίξει ένας δίαυλος επικοινωνίας του νέου αρχηγού με την Προεδρία και να λιώσουν οι πάγοι. Η μεσολάβηση της Ντόρας Μπακογιάννη – που διατηρεί μια σταθερή σχέση εμπιστοσύνης με τον Παυλόπουλο – είναι δεδομένη, αλλά πληροφορίες αναφέρουν ότι ουσιαστική είναι η παρέμβαση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη. Ο πρώην πρωθυπουργός έχει περίπου δώσει πατρική εντολή στον Κυριάκο να αποκαταστήσει τη σχέση με τον Προκόπη – επικαλούμενος όχι μόνο μια «θεσμική αναγκαιότητα», αλλά και την προσωπική εμπειρία του από τη δική του σχέση με τον Χρήστο Σαρτζετάκη, τη δεκαετία του ’80, η οποία από τις πολικές θερμοκρασίες της πρώτης περιόδου είχε περάσει σε μια φάση στενής συνεργασίας την περίοδο των κυβερνήσεων Τζαννετάκη και Ζολώτα.

Η βελτίωση των σχέσεων είναι ήδη εμφανής, όπως διαφαίνεται και από τα θετικά σχόλια του Κυριάκου Μητσοτάκη για τον ρόλο που διαδραμάτισε ο Προκόπης Παυλόπουλος το περασμένο καλοκαίρι, εντός κι εκτός συνόρων, προκειμένου η χώρα να διατηρηθεί σε ευρωπαϊκή τροχιά. Από τη γαλάζια ηγεσία αναγνωρίζεται χωρίς περιστροφές ότι ο Παυλόπουλος, εκ της θέσεώς του, αποτελεί μια βασική σταθερά στο πολιτικό σύστημα, ενώ ο ρόλος του μπορεί να αποδειχθεί καταλυτικός σε ένα ασταθές πολιτικό περιβάλλον. Συνεπώς, θα επιδιωχθεί οι δίαυλοι επικοινωνίας Παυλόπουλου – Μητσοτάκη να ενισχυθούν.

Η Προεδρία
στο επίκεντρο

Σε μια ρεαλιστική προσέγγιση της νέας κατάστασης, από την άλλη, έμπειρα στελέχη της ΝΔ προεξοφλούν ότι δεν πρόκειται ποτέ να υπάρξει μια στεγανοποιημένη σχέση και, πολύ περισσότερο, μια «πατρική διασύνδεση» ανάμεσα στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και τον πρόεδρο της ΝΔ. Κυρίως επειδή υπάρχει ανάμεσά τους ο Αλέξης Τσίπρας και η δική του σχέση εμπιστοσύνης με τον Παυλόπουλο. Πρόκειται για ανάγνωση που παραπέμπει στις σχέσεις που καταγράφονταν το 2005 στο τρίγωνο Κάρολος Παπούλιας – Κώστας Καραμανλής – Γιώργος Παπανδρέου και στην ανεδαφική επαφή τού τότε αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης με την Προεδρία της Δημοκρατίας. Στο ενδεχόμενο ραγδαίων πολιτικών εξελίξεων, η Προεδρία της Δημοκρατίας θα βρεθεί στο επίκεντρο. Και όπως διαβεβαιώνουν αρμόδιες πηγές, εάν ο Προκόπης Παυλόπουλος στο πρόσφατο Συμβούλιο Αρχηγών αποστασιοποιήθηκε από τις προτάσεις για οικουμενική κυβέρνηση, άλλο τόσο απεύχεται το ενδεχόμενο μιας νέας πρόωρης προσφυγής στις κάλπες. Εάν επιπλέον αυτό επηρεάσει τη νέα ισορροπία και τον χαμένο χρόνο που αναζητείται μεταξύ Προκόπη και Κυριάκου, είναι ένα ερώτημα.