Η «αντιπροσφυγική» συμμαχία της Ανατολής

Bίσεγκραντ σημαίνει Ακρόπολη και ως τοπωνύμιο το συναντά κανείς σε διάφορες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και των Βαλκανίων. Οι τέσσερις χώρες που από το 1991 συγκροτούν την Ομάδα του Βίσεγκραντ εμπνεύστηκαν το όνομα από μια συμφωνία που είχε συναφθεί στο ομώνυμο κάστρο της Ουγγαρίας. Εκεί είχαν συναντηθεί το μακρινό 1335 ο Κάρολος Α’ της Ουγγαρίας, ο Καζιμίρ Γ’ ο Μέγας της Πολωνίας και ο Ιωάννης της Βοημίας. Οι τρεις τους συμφώνησαν να δημιουργήσουν έναν νέο εμπορικό δρόμο που θα παρέκαμπτε τη Βιέννη εξασφαλίζοντας πρόσβαση στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές αγορές. Ο λόγος της παράκαμψης ήταν το μεσαιωνικό «δικαίωμα προμήθειας» που διατηρούσε η Βιέννη επί των εμπορευμάτων.

Αμέσως μετά την κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ η Πολωνία, η Ουγγαρία και η Τσεχοσλοβακία (και μετά τη διάσπασή της, η Τσεχία και η Σλοβακία) συνασπίστηκαν και πάλι για να προωθήσουν την ένταξή τους στην Ευρωπαϊκή Ενωση αλλά και τη μεταξύ τους συνεργασία στους τομείς της άμυνας, της οικονομίας και της ενέργειας. Η ιδρυτική αιτία της Ομάδας του Βίσεγκραντ, ωστόσο, φαντάζει εξίσου παλιά σήμερα με εκείνη την εμπορική συμφωνία του Μεσαίωνα. Η συμμαχία ενεργοποιήθηκε το τελευταίο διάστημα όχι για να προωθήσει την ευρωπαϊκή προοπτική των μελών της ούτε για να ανοίξει νέους δρόμους αλλά για να κλείσει τον δρόμο στους πρόσφυγες. Και αυτή τη φορά η Αυστρία είναι στο πλευρό της.

Είναι ένας συνασπισμός που στους μελετητές της Κεντρικής Ευρώπης θύμισε την Αυστριακή Αυτοκρατορία και την ιστορική της συνέχεια που ήταν η Μοναρχία του Δούναβη – μόνο που αυτή τη φορά η επιρροή της στα Βαλκάνια ξεπέρασε τα όρια των παλιών βαλκανικών της κτήσεων. Η αίσθηση αυτή αποτυπώθηκε στη διάσκεψη που πραγματοποιήθηκε την περασμένη εβδομάδα στη Βιέννη και στην οποία, εκτός από την Αυστρία, συμμετείχαν η Αλβανία, η Βοσνία, η Κροατία, το Κόσοβο, η ΠΓΔΜ, το Μαυροβούνιο, η Σερβία και η Σλοβενία. Μια ανάλογη διάσκεψη πραγματοποιήθηκε προχθές στο Βελιγράδι. Πρόσκληση για συμμετοχή στην πρώτη ή τη δεύτερη διάσκεψη δεν έφτασε ποτέ στην Αθήνα. Με ιστορικούς όρους, η παλιά αυτοκρατορία αντεπιτίθεται – μόνο που αυτή τη φορά ο εχθρός είναι η Ελλάδα.

Με σημερινούς όρους και χωρίς ιστορικές αναφορές, είναι εμφανές ότι έχει διαμορφωθεί ένας αυστροβαλκανικός άξονας, ο οποίος άλλαξε τη γεωγραφία της προσφυγικής κρίσης. Πώς; Πρώτα με τη μονομερή απόφαση της Αυστρίας να υποδέχεται μόνο 80 πρόσφυγες την ημέρα. Κι έπειτα με την απόφαση της ΠΓΔΜ να κλείσει τα σύνορά της, μπλοκάροντας με αυτόν τον τρόπο τις προσφυγικές ροές. Ο στόχος αυτών των δυο κινήσεων είναι διακηρυγμένος. Και συνήθως περιγράφεται με ωμό τρόπο. Ο τελευταίος που προστέθηκε σε αυτή την αλυσίδα των ωμών διακηρύξεων ήταν ο πρωθυπουργός της Σλοβενίας Ρόμπερτ Φίτσο. «Εάν – είπε – ο Αλέξης Τσίπρας δεν πράξει όσα οφείλει στα σύνορα της Ελλάδας με την Τουρκία, θα υπάρξει στην Ευρώπη ένα και μόνο hotspot και αυτό θα λέγεται Ελλάδα. Και η ευθύνη θα είναι δική του».

Η απειλή έχει και ψηφοθηρική εξήγηση. Οι Σλοβάκοι ψηφίζουν αύριο για να εκλέξουν τη νέα τους Βουλή. Η επίσκεψη του Φίτσο την περασμένη Τετάρτη στα σύνορα της Ελλάδας με την ΠΓΔΜ για να μιλήσει με τους 25 σλοβάκους αστυνομικούς που συμμετέχουν στους συνοριακούς ελέγχους ήταν το photo opportunity της προεκλογικής του καμπάνιας. Το μπαράζ των δηλώσεων κατά της Αθήνας, πάντως, ξεπερνά τα στενά εκλογικά όρια της Μπρατισλάβας. Η ελληνική κυβέρνηση έχει δεχθεί και εξακολουθεί να δέχεται πυρά από τη Βιέννη και τη Βουδαπέστη, από τη Βαρσοβία και την Πράγα. «Δεν φταίμε εμείς εάν η Ελλάδα δεν μπορεί να φυλάξει τα σύνορά της» έλεγε πριν από μερικούς μήνες ο ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Ορμπαν. «Οφείλουμε να βάλουμε τέλος στην πολιτική της Ελλάδας που συνίσταται στην ελεύθερη διέλευση των προσφύγων προς τον Βορρά» δήλωνε μόλις προχθές ο υπουργός Εξωτερικών της Αυστρίας Σεμπάστιαν Κουρτς σε συνέντευξή του στη γερμανική «Ζιντόιτσε Τσάιτουνγκ».

Αυτό που προκύπτει είναι ότι η προσφυγική κρίση μετατόπισε τον άξονα της πίεσης από τον Βορρά στην Ανατολή. Δεν είναι πια η Γερμανία, η Ολλανδία ή η Φινλανδία που καλούν την Ελλάδα να «κάνει τα μαθήματά της» ζητώντας μέτρα και δημοσιονομική πειθαρχία. Είναι η Αυστρία, οι παλιοί δορυφόροι των Αψβούργων και οι νέοι σύμμαχοι της Βιέννης στα Βαλκάνια που της ζητούν να σφραγίσει τα σύνορά της για να περιορίσει στο ελάχιστο τις προσφυγικές και τις μεταναστευτικές ροές. Πώς; Στην αυτοκρατορία που αντεπιτίθεται δεν το λένε. Αλλά μπορεί να φανταστεί κανείς πώς θα το έκαναν πολιτικοί σαν τον υπερεθνικιστή Ορμπαν: υψώνοντας φράχτες και ενδεχομένως βυθίζοντας βάρκες.