Ο κάβος και οι ξέρες του Μαρτίου

Μια περίεργη σιωπή που αγγίζει και τα όρια της μυστικοπάθειας ως προς την εξέλιξη της αξιολόγησης του ελληνικού προγράμματος χαρακτηρίζει τη στάση της κυβέρνησης τις τελευταίες ημέρες.

Οι εμπλεκόμενοι επιβεβαιώνουν, χωρίς να περιγράφουν, πως συντελούνται υπόγειες και πολυεπίπεδες διεργασίες από όλους τους παίκτες στη δύσκολη πίστα της διαπραγμάτευσης και πέραν τούτου ουδέν.

Ο Αλέξης Τσίπρας προ ημερών εκτίμησε στην τηλεοπτική του συνέντευξη πως οι θεσμοί θα επανακάμψουν στην Αθήνα ενδεχομένως το πρώτο δεκαήμερο του Μαρτίου. Η έμμεση επιβεβαίωση ήρθε προχθές από τον – έκπληξη – εκπρόσωπο του ΔΝΤ, ο οποίος αναφερόμενος στο ελληνικό πρόγραμμα μίλησε για early return (άμεση επιστροφή) της τρόικας, αποφεύγοντας να δώσει ακριβή στοιχεία για την ημερομηνία επανεμφάνισης των θεσμών στο παραδοσιακό πλέον για την τρόικα στέκι του Χίλτον.

Ανώτερη κυβερνητική πηγή που αποφεύγει να υπεισέλθει σε λεπτομέρειες αναφέρει πως θα της προκαλούσε μεγάλη έκπληξη εάν η τετράδα των επικεφαλής των θεσμών δεν εμφανιστεί στην Αθήνα μέχρι το επόμενο Σαββατοκύριακο – δηλαδή εκεί γύρω στα κούλουμα που αρχίζει και επισήμως η μεγάλη νηστεία.

Εχει ενδιαφέρον πως η ίδια πηγή λέει περίπου πως οι θεσμοί θα γυρίσουν σύσσωμοι μαζί με το ΔΝΤ, το οποίο εξακολουθεί να επιμένει στην πάγια θέση του αναφορικά με το αγκάθι του δημοσιονομικού πως θα χρειαστούν μέτρα ύψους 8-9 δισεκατομμυρίων ευρώ έως το 2018 εφόσον ο στόχος για το πρωτογενές πλεόνασμα παραμένει στο 3,5%.

Το τι ειπώθηκε στο περίφημο δείπνο των Βρυξελλών όπου ο Πoλ Τόμσεν προσκάλεσε τους ευρωπαϊκούς θεσμούς για να συζητήσουν το ελληνικό πρόγραμμα, μάλλον ελάχιστοι το γνωρίζουν. Το Μαξίμου ό,τι έχει μάθει το κρατάει για δική του χρήση και απλώς περιμένει κοιτάζοντας το ημερολόγιο που δείχνει πως ο Μάρτιος είναι ένας μήνας – ορόσημο για τις εξελίξεις στη χώρα.

Το βέβαιο είναι πως την επόμενη ημέρα ο εκπρόσωπος του Ταμείου Τζέρι Ράις μίλησε για πρόοδο, σημειώνοντας πως το κλειδί για το πρόγραμμα βρίσκεται στην ελάφρυνση του δημόσιου χρέους της Ελλάδας, στέλνοντας μήνυμα στους ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Προφανώς και το Ταμείο δεν έχει αλλάξει άποψη για το πώς θα πρέπει να τρέξει το ελληνικό πρόγραμμα ώστε να βγει η χώρα στο ξέφωτο. Εάν συνέβαινε κάτι τέτοιο προφανώς και ο Τόμσεν θα έπρεπε να κάνει ένα αναγκαστικό διάλειμμα από τις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις του. Ομως παρά τη μεγάλη διαφορά αντίληψης ανάμεσα σε ΔΝΤ και στους υπόλοιπους τρεις θεσμούς (ECB, ESM, Κομισιόν) το ΔΝΤ μάλλον έχει αποφασίσει να γυρίσει μαζί με τους άλλους στη διαπραγμάτευση προκειμένου να κλείσει η αξιολόγηση.

Ανώτερος κυβερνητικός παράγων με γνώση των θεμάτων της αξιολόγησης εντοπίζει τη λύση του προβλήματος σ’ ένα deal που γίνεται ώστε να μη φανεί ότι η Γερμανία υποχωρεί πολύ στο θέμα της αναδιάρθρωσης του χρέους και το ΔΝΤ να εμφανιστεί χωρίς να εκτεθεί και πολύ ότι αποδέχεται ελαφρώς λιγότερο σκληρά μέτρα από την ελληνική κυβέρνηση με στόχο να κλείσει η πρώτη αξιολόγηση. Ο ίδιος παράγων εκτιμά πάντως πως εάν το ΔΝΤ επιστρέψει στην Αθήνα δεν θα περιοριστεί στον ρόλο του τεχνικού συμβούλου, αλλά θα μπει κανονικά στο πρόγραμμα.

Τις προηγούμενες ημέρες δεν πέρασε απαρατήρητο το γεγονός πως ο Σόιμπλε σε δηλώσεις του για την Ελλάδα απέφυγε να εμφανιστεί ως ο Δράκος της Σαγκάης όπου συμμετείχε στη Σύνοδο των χωρών του G20, αλλά κατέβασε ένα κλικ πιο χαμηλά τις δηλώσεις του για το πρόγραμμα, διαπιστώνοντας συγχρόνως την πίεση που δέχεται η χώρα λόγω Προσφυγικού. Ομοίως ο Ράις του Ταμείου σχολίασε πως η ανθρωπιστική κρίση που προκαλείται από το Προσφυγικό πρέπει να ληφθεί υπόψη στην αξιολόγηση της Ελλάδας.

Βεβαίως, ο γερμανός υπουργός Οικονομικών επανήλθε πολύ γρήγορα στο γνώριμο ύφος του αναφέροντας πριν από λίγες ώρες πως η Ελλάδα δεν έχει καταγράψει την πρόοδο που όφειλε ως προς τις μεταρρυθμίσεις.

   

Οι «ΚΑΚΟΙ»… Για κάποιους στην κυβέρνηση, πάντως, η μη επιστροφή του ΔΝΤ στην Αθήνα δεν θα ήταν ό,τι χειρότερο θα μπορούσε να συμβεί. Και στο εσωτερικό της υπάρχουν ακόμη υψηλόβαθμα στελέχη που ελπίζουν σε άρνηση του ΔΝΤ να συμμετάσχει τελικώς στο πρόγραμμα, δηλαδή στην αποχώρησή του. Μια τέτοια εξέλιξη προφανώς και θα ήταν ιδανική για τους σχεδιασμούς του Τσίπρα, ο οποίος θα εμφανιζόταν ως ο Πρωθυπουργός που κατάφερε να απαλλάξει την Ελλάδα από τον βραχνά του ΔΝΤ και την επιμονή του ενίοτε για βαριά μέτρα.

Η αποχώρηση του ΔΝΤ θα ήταν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ να επαίρεται ότι έδιωξε τους «κακούς» προκειμένου να πάρει και πάλι τα πάνω της. Υπό την προϋπόθεση, βεβαίως, ότι θα έκλεινε η αξιολόγηση.

Είναι γεγονός ότι η στασιμότητα στο θέμα της διαπραγμάτευσης έχει δημιουργήσει πολύ μεγάλο προβληματισμό στα κυβερνητικά στελέχη, τα οποία  εμφανίζονται να εύχονται την επιστροφή των τροϊκανών στην Αθήνα.

Σε όλες τις κλειστές συσκέψεις που πραγματοποιήθηκαν το τελευταίο διάστημα στην Αθήνα αποτέλεσε κοινό τόπο η διαπίστωση πως η κυβέρνηση δεν μπορεί να παραμένει άπραγη και με σταυρωμένα τα χέρια περιμένοντας απλώς τους θεσμούς και βλέποντας το τρένο της αξιολόγησης να την προσπερνά.

Τα σενάρια πως θα μπορούσαν να υπάρξουν μονομερείς ενέργειες από την ελληνική πλευρά με την κατάθεση νομοσχεδίων στη Βουλή δεν επιβεβαιώνονται από επίσημα χείλη και θεωρούνται άκυρα όσο υπάρχει η πιθανότητα της άμεσης επιστροφής των θεσμών στην Αθήνα.

Οπως και να έχει πάντως, ο Αλέξης Τσίπρας πιστεύει ότι εάν κλείσει την αξιολόγηση θα καταφέρει να γυρίσει το κλίμα που συντηρεί την εικόνα μιας μίζερης κυβέρνησης πνιγμένης στα προβλήματα από το Οικονομικό ώς το Προσφυγικό, η οποία προσπαθεί εν μέσω κοινωνικών αντιδράσεων και μιας όχι φιλικής αντιπολίτευσης να πείσει την κοινωνία ότι υπάρχει φως στο τούνελ. Αυτά λέει στους συνομιλητές του στην ΕΕ άλλωστε όταν τους συναντά ή τους έχει στην άλλη άκρη της τηλεφωνικής γραμμής. Οτι δεν μπορεί να κάνει τίποτα με τις διάφορες επαγγελματικές ομάδες στους δρόμους, το Ασφαλιστικό ανοιχτό και την τρόικα να κάνει νάζια για την επιστροφή της.

Ο Τσίπρας φαίνεται πως διαθέτει ακόμη ακροατήριο στην Ευρώπη. Με τη Μέρκελ συνομιλεί τακτικά, ο Γιούνκερ τον ακούει και γενικώς οι θεσμικοί παράγοντες δείχνουν πως τον ακούνε κι ενδεχομένως να τον υπολογίζουν ακόμη. Οι Ευρωπαίοι μόνο ως εφιάλτη που πέρασε για πάντα το προηγούμενο καλοκαίρι αντιμετωπίζουν την κρίση που δημιουργήθηκε με αιχμή την απόφαση για το δημοψήφισμα και ό,τι αυτή προκάλεσε.

Προφανώς και μετά τα γεγονότα του καλοκαιριού τώρα δεν εμφανίζονται πρόθυμοι να τραβήξουν την πρίζα από την Ελλάδα. Κι ενδεχομένως από την ώρα που εκδηλώθηκε η κρίση και η χώρα πέρασε στην εποχή των Μνημονίων να είναι η πρώτη φορά που οι εταίροι θέλουν να στηρίξουν όχι αποκλειστικά ένα κράτος – μέλος της ευρωζώνης όπως έκαναν ώς τώρα, αλλά και τη σημερινή κυβέρνησή του, ακόμη κι αν αυτή είναι μία κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ που ανακατεύει τη σούπα στις ευρωπαϊκές ισορροπίες και δίνει ελπίδες για ανατροπή των συσχετισμών σε άλλες αριστερές πολιτικές δυνάμεις.

Για παράδειγμα, ο Φρανσουά Ολάντ δεν κρύβει την υποστήριξή του προς τον Αλέξη Τσίπρα. Η πρόσκλησή του προς τον έλληνα Πρωθυπουργό για συμμετοχή στη συνάντηση των ευρωπαίων Σοσιαλιστών αρχηγών κυβερνήσεων στο Παρίσι το επόμενο Σάββατο είναι ένα μόνο δείγμα της φιλικής του διάθεσης προς τον Τσίπρα και της πρόθεσής του να τον στηρίξει.

Στη συνάντηση των ηγετών στο Παρίσι αναμένεται να ανακοινωθεί και η συμμετοχή του ΣΥΡΙΖΑ ως παρατηρητή στις εργασίες του ΕΣΚ, κάτι που στο παρελθόν γινόταν με το ΑΚΕΛ και τον Χριστόφια. Ο Αλέξης Τσίπρας έχει αποφασίσει να μην εγκαταλείψει το ΚΕΑ στο οποίο άλλωστε ο ΣΥΡΙΖΑ έχει την πρωτοκαθεδρία και ο ίδιος είναι αντιπρόεδρος.
 
Ωστόσο, θα διατηρήσει ανοιχτές τις πόρτες επικοινωνίας με τους Σοσιαλιστές πιστεύοντας πως αυτή θα εξυπηρετήσει τους μελλοντικούς του σχεδιασμούς για άνοιγμα στη σοσιαλδημοκρατία, ευρωπαϊκή και όχι μόνο.

Και με τη Μέρκελ άλλωστε έχει αποκτήσει πια καλές σχέσεις. Η καγκελάριος όταν στις συζητήσεις με τον Αλέξη Τσίπρα δεν αναφέρεται σε θέματα της ελληνικής οικονομίας είναι άλλος άνθρωπος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η τελευταία τους συνάντηση στις Βρυξέλλες. Οταν η Μέρκελ μιλούσε για το Προσφυγικό δεν έκρυβε πως η ίδια, εξαιτίας αυτού του προβλήματος, είναι ευάλωτη πολιτικά και αναζητούσε τη στήριξη της ελληνικής πλευράς στη διαχείριση του κρίσιμου ζητήματος.

Οταν όμως ξεδίπλωσε το χαρτί που είχε μπροστά της για το ελληνικό πρόγραμμα, πήρε το αυστηρό της ύφος και διερωτήθηκε τι έχει γίνει με το περίφημο Ταμείο Αξιοποίησης της Δημόσιας Περιουσίας – στοιχείο σταθερής όχλησης από τη Γερμανία – και γιατί δεν προχωρούν διάφορα θέματα όπως π.χ. το Φορολογικό ή κάποιες μεταρρυθμίσεις.

   

ΤΑ ΑΓΚΑΘΙΑ. Σε γενικές γραμμές οι Ευρωπαίοι έχουν αποφασίσει να βοηθήσουν. Ομως η αξιολόγηση δεν θα είναι εκδρομή στον Εθνικό Κήπο. Η κυβέρνηση ευελπιστεί ότι θα περάσει το Ασφαλιστικό από τους βουλευτές της και ταλαντεύεται, με βάση τα όσα αποκάλυψε ο Πρωθυπουργός στη συνέντευξή του, για το εάν θα θυσιάσει ή όχι τις μεγάλες συντάξεις. Κύκλοι του Μαξίμου, που δεν προδικάζουν πάντως το τι θα συμβεί, πιστεύουν πως εάν στο τέλος κοπούν συντάξεις, η αντιπολίτευση θα πρέπει να μείνει σιωπηλή αφού ξεσηκώθηκε κατά της αύξησης των ασφαλιστικών εισφορών.

Η εικόνα που διαγράφεται δείχνει πως και στα κόκκινα δάνεια θα γίνουν παραχωρήσεις από ελληνικής πλευράς και στο Φορολογικό και το Δημοσιονομικό θα υπάρξει μεγάλη πίεση.

Ο Αλέξης Τσίπρας θέλει να κλείσει η πρώτη αξιολόγηση για να μπορέσει να πάρει πολιτική ανάσα και να αρχίσει τη συζήτηση για την απομείωση του χρέους. Ολοι οι ξένοι επενδυτές με τους οποίους συνομιλεί η κυβέρνηση λένε σχεδόν το ίδιο πράγμα: «Κλείστε την αξιολόγηση και θα συζητήσουμε». Εφόσον επιτευχθεί η αναδιάρθρωση, ο επόμενος στόχος του Τσίπρα θα είναι να βγει η χώρα στις αγορές. Δύσκολος στόχος, τον δοκίμασε και η κυβέρνηση Σαμαρά την περίοδο γύρω στις ευρωεκλογές του 2014.

Είναι σαφές πως το Μαξίμου κερδίζει χρόνο. Ο Τσίπρας πιστεύει ότι εάν δεν γίνει κάτι τραγικά αρνητικό σε σχέση με το Προσφυγικό θα μπορέσει να ανασάνει και να προχωρήσει τον σχεδιασμό του χωρίς να συντηρείται στη χώρα η υφέρπουσα φημολογία πως η κυβέρνηση πέφτει ή ότι θα αναγκαστεί να οδηγήσει τη χώρα στις κάλπες.

Οσοι βρίσκονται κοντά του λένε κατηγορηματικά πως «ο Τσίπρας δεν πρόκειται να φύγει. Εκτός εάν πέσει», κάτι για το οποίο ωστόσο δίνουν ελάχιστες πιθανότητες εκτιμώντας πως οι βουλευτές θα αντέξουν και θα στηρίξουν για τον πρόσθετο λόγο πως «έχουν θυμώσει για την κριτική που ασκείται στην κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ».

   

ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Λογικά, εάν όλα κινούνταν μέσα στο προκαθορισμένο χρονοδιάγραμμα, ο ΣΥΡΙΖΑ θα οδηγούνταν σε Συνέδριο τον Απρίλιο. Ομως το μέλλον της αξιολόγησης είναι άδηλο και οι πιο πολλοί βλέπουν το θέμα να κλείνει γύρω στο Πάσχα των ορθοδόξων και όχι των καθολικών όπως θα περίμεναν. Ακόμη κι αν η τρόικα επιστρέψει την ερχόμενη εβδομάδα, δεν θα φθάνει ο απαιτούμενος χρόνος στη Βουλή για να συζητηθεί και να ψηφιστεί μια μεταρρύθμιση όπως το Ασφαλιστικό. Σε αυτήν την περίπτωση το Συνέδριο θα μετατεθεί άγνωστο για πότε. Και ο ίδιος ο Τσίπρας άλλωστε θέλει να δρομολογήσει την επανεκλογή του σε ένα πολιτικό περιβάλλον στο οποίο θα αισθάνεται σταθερός και όχι πιεσμένος από όλες τις πλευρές.

Ετσι, θα θελήσει πρώτα πέραν του ζητήματος της αξιολόγησης, να μπει σε μια σειρά το Προσφυγικό. Εάν μειωθούν οι ροές από την Τουρκία και τους επόμενους μήνες σταθεροποιηθεί ο αριθμός των εισερχόμενων στη χώρα προσφύγων από τη γείτονα, τότε η κατάσταση ακόμη και με κλειστά σύνορα θα είναι διαχειρίσιμη. Ο Πρωθυπουργός άκουσε τον Νταβούτογλου να δεσμεύεται στο τηλέφωνο πως στη μεθαυριανή συνάντηση στις Βρυξέλλες θα βρεθεί λύση για το Προσφυγικό, αφού προηγουμένως του είχε υπαινιχθεί ότι θα ακυρώσει την προγραμματισμένη εδώ και μήνες συνεδρίαση του Ανώτατου Συμβουλίου Ελλάδας – Τουρκίας, στη Σμύρνη, εφόσον η Αγκυρα εμποδίζει τις περιπολίες του ΝΑΤΟ και δεν φροντίζει για τη μείωση των ροών από το έδαφός της.

Γενικώς, έχοντας και τις πλάτες της Μέρκελ, η κυβέρνηση αποφάσισε το τελευταίο διάστημα και να συμμορφωθεί στις υποχρεώσεις της και να εκτοξεύσει απειλές για βέτο γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι μπλοκάροντας ένα πρόγραμμα δασοπροστασίας για την Αυστρία στην Ευρώπη δεν θα σήμαινε και το τέλος του κόσμου. Εσχάτως δημιούργησε και το πολιτικό συντονιστικό όργανο για τη διαχείριση του Συντονιστικού κατανοώντας πως το Προσφυγικό ήρθε για να μείνει και πως μόνο η ψύχραιμη αντιμετώπισή του μπορεί να αποτρέψει μία εθνική κρίση.

ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑ. Οσο πάντως τα βόρεια σύνορα παραμένουν κλειστά και οριστικές αποφάσεις για το Προσφυγικό δεν έχουν ληφθεί – για να γνωρίζει εάν θα τηρηθούν κιόλας – ο Πρωθυπουργός αισθάνεται ανασφαλής. Εξ αυτού του λόγου υπέκυψε στις πιέσεις της αντιπολίτευσης για Συμβούλιο Αρχηγών υπό τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, πιστεύοντας ότι η συναίνεση σε αυτό το θέμα είναι κάτι παραπάνω από αναγκαία. Δεν είναι τυχαίο ότι παρά την οξύτατη κριτική που ασκεί στον Μητσοτάκη αναγνωρίζει πως στο Προσφυγικό η στάση του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης αποτελεί βοήθεια.