«Η Αννα Καρένινα είναι η γυναίκα του μέλλοντος»

Η πεμπτουσία του τολστοϊκού ρεαλισμού ανεβαίνει στο Εθνικό Θέατρο και τον ρόλο της Αννας Καρένινα κρατά η Μαρία Ναυπλιώτου, από τις σημαντικότερες ηθοποιούς της γενιάς της. Αν για την πρώτη σκηνή της χώρας είναι η πρώτη φορά που συστήνει στο θεατρόφιλο κοινό το μεγαλειώδες μυθιστόρημα, Ναυπλιώτου και Καρένινα «γνωρίζονται» από καιρό. Η πρώτη «συνάντηση» πραγματοποιήθηκε στα εφηβικά χρόνια της ηθοποιού, ενώ ξαναβρέθηκαν άλλη μια φορά όταν η Ναυπλιώτου έπαιζε στην ταινία «Η χορωδία του Χαρίτωνα». Στο φιλμ του Γρηγόρη Καραντινάκη, η ωραία μαθηματικός που υποδύεται η Ναυπλιώτου διαβάζει – σωστά μαντέψατε – την «Αννα Καρένινα». Ηταν ευκαιρία τότε για την ηθοποιό να φρεσκάρει την τραγική ερωτική ιστορία. Αλλά στην κυκλική τροχιά της ζωής χρειάστηκαν έντεκα χρόνια για να ξανασυναντηθεί με τη ρωσίδα αριστοκράτισσα του 19ου αιώνα. Με μια διαφορά: οι κανόνες της θεατρικής συνθήκης επιβάλλουν τη σύμπτυξη του τολστοϊκού μεγέθους, απαγορευτικού σε γενικές γραμμές για θεατρικές διασκευές (παρεμπιμπτόντως, μία από τις πρόσφατες εκδόσεις που ρίχνουν φως σ’ αυτές τις λεπτομέρειες, σε αντίστιξη μάλιστα με έναν άλλο ρώσο «γίγαντα», είναι το «Τολστόι και Ντοστογέφσκι» του Τζορτζ Στάινερ, από τους Αντίποδες). Και γίνεται αφορμή για να αρχίσει ένα πινγκ-πονγκ ερωταπαντήσεων έπειτα από μια 10ωρη πρόβα της ηθοποιού.

Ενα τόσο πολυεπίπεδο και με σημασία στη λεπτομέρεια μυθιστόρημα  μπορεί να μεταφερθεί στο θέατρο;

«Είναι εφικτό. Νομίζω ότι ακολουθούμε τη γραμμή του Τολστόι. Θέμα δικό μας είναι πώς θα διαχειριστούμε τους εσωτερικούς μονολόγους, τις φιλοσοφικές θεωρήσεις, τις αναζητήσεις του συγγραφέα».

Μελετήσατε το μυθιστόρημα ή βασιστήκατε στη μετάφραση – διασκευή;

«Σε κάθε διασκευή, ακόμα και σε θεατρικό έργο, ακολουθείται μια γραμμή. Η μετάφραση – διασκευή των Κωνσταντίνου και Αντώνη Κούφαλη είναι πιστή στον Τολστόι. Η “Αννα Καρένινα” έχει παράλληλες ιστορίες, ανθρώπινα πάθη, ιδέες, συμπεριφορές, κοινωνικές αντιλήψεις. Κάθε μυθιστόρημα έχει πολλά σχήματα πρωθύστερα. Δεν είναι δυνατόν να μεταφερθούν στη σκηνή. Εδώ όμως μελετούμε την Αννα Καρένινα, τις απόκρυφες πτυχές της ανθρώπινης ψυχής, τις επιθυμίες της».

Ενα έργο που γράφτηκε στο τέλος του 19ου αιώνα έχει σχέση με τη σημερινή πραγματικότητα;

«Στο επίκεντρο του μυθιστορήματος βρίσκεται ένας μεγάλος έρωτας και τα διλήμματα που ανακύπτουν πάντα έχουν σχέση με την πραγματικότητα. Δεν χρειάζεται να είναι επίκαιρη η εποχή ή τα ζητήματα που βασανίζουν τους χαρακτήρες. Κυρίαρχος είναι ο έρωτας που μαγεύει και καταστρέφει. Παράλληλα βλέπουμε μια κοινωνία και ένα σύστημα που δεν ανέχονται έναν άνθρωπο ειλικρινή. Και τον συνθλίβουν. Η ρωσική κοινωνία την εποχή του Τολστόι είναι συντηρητική, υποκριτική και φοβική, ενώ η Καρένινα – που παντρεύτηκε κι έκανε παιδί σε νεαρή ηλικία – είναι άνθρωπος των μεγάλων χειρονομιών. Στην εποχή που ζούμε οι γυναίκες είναι ανεξάρτητες και ελεύθερες. Μια συνθήκη όπως αυτή που περιγράφει ο Τολστόι, μπορεί να φαντάζει μακρινή. Αν παρατηρήσουμε τη μεγάλη εικόνα, θα δούμε ότι σε αρκετές περιοχές του παγκόσμιου χάρτη οι γυναίκες είναι εγκλωβισμένες σε συμβάσεις. Ακόμη χειρότερα σε αναχρονιστικές αντιλήψεις και θεωρίες. Γίνεται αντιληπτό ότι η Καρένινα είναι η γυναίκα του μέλλοντος. Ετσι την οραματίστηκε ο Τολστόι. Μπροστά από την εποχή της. Μια γυναίκα που διεκδικεί το δικαίωμα στη ζωή».

Ο Τολστόι με την «Αννα Καρένινα» συνδέει το πρόσωπο με το περιβάλλον, τις κοινωνικές συμβάσεις και τα ταμπού, όμως προχωρά πέρα από το προφανές – τον αντίκτυπο και τον θόρυβο που προκαλεί η απιστία – και αγκαλιάζοντας την ηρωίδα του καταλήγει να αναζητά το νόημα της ζωής, τη σημασία του θανάτου. «Οταν συνέλαβε τον χαρακτήρα της ιστορίας του, ο Τολστόι είπε στη σύζυγό του Σοφία ότι στην Καρένινα δεν πρέπει να στεκόμαστε επικριτικοί αλλά με λύπηση, με οίκτο και συμπόνια, διότι το σύστημα όπου ανήκει την περιθωριοποιεί, τη βάζει σε ένα είδος γκέτο. Φανταστείτε μια τέτοια ζωή, να μην μπορεί να βγει από το σπίτι της, επειδή ομολόγησε ότι αγάπησε κάποιον άλλον» λέει η Μαρία Ναυπλιώτου.

Αφήνεστε στον σκηνοθέτη, κρατάτε αντιστάσεις; και πώς αντιδράτε όταν τα πράγματα δεν εξελίσσονται ομαλά;

«Μέρος της δουλειάς είναι ο ρόλος να πείσει τον ηθοποιό. Και ο ηθοποιός να πείσει τον εαυτό του ότι αυτό που διαβάζει μπορεί να συμβεί. Να καταλάβει – ή και να δεχθεί αξιωματικά – ότι ένας άνθρωπος μπορεί να φθάσει σε συγκεκριμένη κατάσταση. Αυτό όμως προϋποθέτει μια βαθύτερη κατανόηση της ύπαρξής μας. Μέρος της δουλειάς ενός ώριμου ηθοποιού επίσης είναι να αποδεχθεί και να αφεθεί στον σκηνοθέτη του. Οι ρόλοι είναι συνεργασίες. Αλλά από ένα σημείο και μετά είναι προσωπική υπόθεση του ηθοποιού. Θέλω να πω ότι ο σκηνοθέτης θα συνοδεύσει τον ηθοποιό μέχρι κάποιο σημείο της διαδρομής του ρόλου. Μετά ο ηθοποιός – εκ των πραγμάτων – πάει μόνος του».

Πώς εισπράξατε τις πρόσφατες αναταράξεις στο Εθνικό Θέατρο;

«Δεν μπορώ να τις χαρακτηρίσω. Συνέβησαν μακριά από εμένα. Θεωρώ όμως ότι σε κάθε μεγάλο θεσμό, κάθε διάδοχη κατάσταση μέχρι να βρει την ισορροπία της και να δώσει το δικό της στίγμα θα έχει ταραγμένο δρόμο. Χρειάζεται περίοδος προσαρμογής για όλους».

INFO
«Αννα Καρένινα», σκηνοθεσία Πέτρος Ζούλιας, με τους Μαρία Ναυπλιώτου, Ορφέα Αυγουστίδη, Λάζαρο Γεωργακόπουλο, Ευγενία Δημητροπούλου, Μάξιμο Μουμούρη. Εθνικό Θέατρο (θέατρο Rex – σκηνή Μαρίκα Κοτοπούλη, Πανεπιστημίου 48, τηλ. 210-3305.074), από 3 Μαρτίου