Το Πούλιτζερ, τα Οσκαρ και ο Σούπερμαν

Η ιστορία της Χάρπερ Λι είναι ο θρίαμβος του μοναδικού βιβλίου. Παρόλο που το περσινό «Βάλε έναν φύλακα» (εκδ. Bell, μετάφραση Σώτη Τριανταφύλλου) θεωρήθηκε – δικαίως – μία από τις εκδόσεις της χρονιάς και επιστροφή της αμερικανίδας συγγραφέως, η λογοτεχνική ιστορία είχε ήδη τελεσιδικήσει το 1960. Για την υστεροφημία της Λι θα αρκούσε το «Οταν σκοτώνουν τα κοτσύφια» (με αυτόν τον τίτλο εκδόθηκε το 2008 η έκτη ελληνική έκδοση, ενώ η Bell είχε εκδώσει το βιβλίο ήδη στη δεκαετία του 1980 με τον τίτλο «Ακάνθινο στεφάνι»).

«Σκοτώστε όσες κίσσες θέλετε, αν μπορείτε να τις πετύχετε, αλλά να θυμάστε ότι είναι αμαρτία να σκοτώνετε τα κοτσύφια». Αυτή είναι η συμβουλή του δικηγόρου Ατικους Φιντς στα παιδιά του, Τζεμ και Σκάουτ, καθώς ο ίδιος αποφασίζει να υπερασπιστεί στο δικαστήριο το πραγματικό «κοτσύφι», τον νεαρό μαύρο Τομ Ρόμπινσον, που κατηγορείται για τον βιασμό λευκής. Τα «Κοτσύφια» διαδραματίζονται στο Μέικομπ της Αλαμπάμα το 1936 και διατηρούν όλες τις αρετές της λογοτεχνίας του Νότου, με τα ζητήματα του ρατσισμού και της δικαιοσύνης στο επίκεντρο. Εδώ είναι η επικράτεια της Χάρπερ Λι, η οποία γεννήθηκε το 1926 στο Μονρόεβιλ της Αλαμπάμα, παιδική φίλη ενός άλλου σπουδαίου που επηρεάστηκε από τη γοτθική καθημερινότητα του τόπου του, του Τρούμαν Καπότε (στην ταινία «Καπότε» του Μπένετ Μίλερ, η σχέση αυτή αποτυπώνεται με ευστοχία, καθώς η συγγραφέας έχει τον ρόλο του ηθικού κέντρου που συμπαραστέκεται στον φίλο της κατά τη συγγραφή τού «Εν ψυχρώ» – όπως συνέβη στην πραγματικότητα).

ΒΡΑΒΕΥΣΕΙΣ. Αμέσως μετά την κυκλοφορία, το βιβλίο σημειώνει ιλιγγιώδη επιτυχία και μέχρι σήμερα αριθμεί παγκοσμίως 40 εκατομμύρια πωλήσεις. Σύμφωνα με τους κριτικούς, η Λι κατάφερε να αποδώσει τις δονήσεις μιας ταραγμένης περιόδου κάτω από τη φαινομενικά ήρεμη επιφάνεια της αμερικανικής υπαίθρου. Τα «Κοτσύφια» κερδίζουν το βραβείο Πούλιτζερ το 1960 και μεταφέρονται στη μεγάλη οθόνη, δύο χρόνια μετά, από τον Ρόμπερτ Μάλιγκαν (ελληνικός τίτλος: «Σκιές και σιωπή»). Ο Γκρέγκορι Πεκ κερδίζει Οσκαρ α’ ανδρικού ρόλου, ο Χόρτον Φουτ σεναρίου και η ταινία καλλιτεχνικής διεύθυνσης. Στα trivia του φιλμ, ο αγνώριστος νεαρός Ρόμπερτ Ντιβάλ που υποδύεται τον Μπου στο κινηματογραφικό του ντεμπούτο (η συγγραφέας θα δηλώσει ότι πίσω από αυτόν τον ήρωα κρύβεται η ίδια). Αλλά και το γεγονός ότι αυτή καταγράφεται ως η αγαπημένη ταινία του Κλαρκ Κεντ, στο τεύχος 81 του «Σούπερμαν» το 1993. Υπεύθυνος για την αναφορά ο Νταν Γιούργκενς που περνάει τον Σούπερμαν από το τεστ της Λόις για να την πείσει ότι είναι ο υπερήρωας που αγάπησε και θεωρείται χαμένος στη μάχη.

Μετά τη μεγάλη επιτυχία η Λι αποσύρθηκε στην ίδια απομόνωση που διεκδίκησαν ο Σάλιντζερ και ο Πίντσον και έζησε τη δόξα της επιστροφής με το «Βάλε έναν φύλακα», στο οποίο ξαναζωντανεύει τους θρυλικούς χαρακτήρες της – αυτή τη φορά στη δεκαετία του 1950. Από τους εκδότες παρουσιάστηκε σαν σίκουελ, αλλά η δικηγόρος Τόνια Κάρτερ που ισχυρίστηκε ότι το ανακάλυψε στη σοφίτα της Λι θυμήθηκε ότι η συγγραφέας τής το παρουσίασε ως «το χειρόγραφο που γέννησε τα “Κοτσύφια”». Κάτι σαν το προσχέδιο ενός αριστουργήματος, δηλαδή.