Τι γυρεύει ο Τσάβες στο Πέραμα

Πρωθυπουργός ποζάρει μπροστά σε μακέτα. Κάποτε ήταν ρουτίνα. Τώρα ηχεί σαν σύντομο ανέκδοτο. Κι όμως. Δυο φορές μέσα σε έναν μήνα ο Αλέξης Τσίπρας στήθηκε μπροστά από χάρτες ανάπλασης και σχεδιάσματα δημοσίων έργων. Και τις δύο φορές ήταν στην ίδια εκλογική περιφέρεια: στη Β’ Πειραιά.

Λίγες ημέρες πριν από τα Χριστούγεννα βρέθηκε στη Δραπετσώνα για να παραδώσει στον δήμο την έκταση των Λιπασμάτων, που εξαιρέθηκε από την ιδιωτικοποίηση του ΟΛΠ. Και το περασμένο Σάββατο πήγε στο Πέραμα για να υποσχεθεί δρόμους και δωρεάν γεύματα στα σχολεία.

Λίγο μικρότερη από την Αχαΐα και λίγο μεγαλύτερη από το Ηράκλειο, η Β’ Πειραιά, όπου ο ΣΥΡΙΖΑ σημείωσε μια από τις υψηλότερες εκλογικές του επιδόσεις με 42%, απορροφά σήμερα δυσανάλογα πολλή κυβερνητική ενέργεια. Η παρουσία του ίδιου του Πρωθυπουργού και οι εξαγγελίες του δείχνουν πολιτική «υπερεπένδυση» σε μια οκταεδρική που εκ πρώτης όψεως δεν φαίνεται να έχει ιδιαίτερο βάρος στην εκλογική αριθμητική.

Πώς εξηγείται η προτίμηση του Τσίπρα προς το πιο υποβαθμισμένο κομμάτι του Πειραιά; Η απάντηση είναι σύνθετη. Και προϋποθέτει τη συνδυαστική ανάγνωση των τοτέμ της Αριστεράς με τις εσωκομματικές εκκρεμότητες και τις πολιτικές σκοπιμότητες που έχει σήμερα η ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ.

Πάρ’ το στεφάνι μας, πάρ’ το γεράνι μας

Η Β’ Πειραιά έχει τεράστιο συμβολικό βάρος για την Αριστερά. Εκεί συναντιούνται οι δύο πυλώνες της παράταξης, το προσφυγικό και το εργατικό στοιχείο. Είναι ο τόπος του μπλόκου της Κοκκινιάς. Η αρχετυπική φτωχογειτονιά της «Δραπετσώνας» του Λειβαδίτη. Είναι η περιφέρεια που έδωσε πάνω από 60% στις εκλογές του 1958 στην ΕΔΑ και όπου το 1964 εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής ο Μίκης Θεοδωράκης.

Αυτό το ιστορικό φορτίο εξηγεί έως έναν βαθμό και την έλξη που ασκεί η περιφέρεια στον Αλέξη Τσίπρα – έναν σαραντάρη πολιτικό που φροντίζει πάντα να τοποθετεί τον εαυτό του μέσα στο κάδρο της ιστορίας της Αριστεράς, που διάλεξε να κάνει τα πρώτα του βήματα ως Πρωθυπουργός στο σκοπευτήριο της Καισαριανής.

Πέρα όμως από αυτή τη φαντασιακή αξία, η περιφέρεια έχει μεγάλη σημασία και ως πεδίο εσωκομματικής αντιπαράθεσης για τον ΣΥΡΙΖΑ. Ηταν και είναι η έδρα του Παναγιώτη Λαφαζάνη, ο οποίος εκλεγόταν εκεί βουλευτής από το 2000 με τον Συνασπισμό. Οι γνωρίζοντες τα εσωτερικά του κόμματος λένε ότι σε οργανωτικό επίπεδο όλα τα ερείσματα του ΣΥΡΙΖΑ μετακόμισαν το περασμένο καλοκαίρι στη Λαϊκή Ενότητα. Και ωστόσο οι ψηφοφόροι δεν ακολούθησαν τα στελέχη. Παρά τη διάσπαση, ο ΣΥΡΙΖΑ διατήρησε ακέραιες τις δυνάμεις του, ενώ το κόμμα του Λαφαζάνη μόλις που κατάφερε να ξεπεράσει το εθνικό ποσοστό του, σε μια περιοχή που θεωρούσε δική του.

Ο ΣΥΡΙΖΑ καλείται τώρα να ξαναστήσει τις οργανώσεις που έχασε. Και να διατηρήσει στην επιρροή του αυτοδιοικητικά και κομματικά στελέχη των οποίων η νομιμοφροσύνη προς το κυβερνών κόμμα θεωρείται ακόμη εύθραυστη.

Ο τόπος της έκλειψης του ΠΑΣΟΚ

Αν εξαιρέσει κανείς την Ξάνθη, όπου το υψηλό ποσοστό του ΣΥΡΙΖΑ οφείλεται στη μουσουλμανική ψήφο, οι δύο καλύτερες περιφέρειες του κόμματος στις εκλογές του Σεπτεμβρίου ήταν κατά σειρά το Ηράκλειο και η Β’ Πειραιά. Πρόκειται για προπύργια του ΠΑΣΟΚ που, όπως και η Β’ Αθήνας, πέρασαν στον έλεγχο του ΣΥΡΙΖΑ. Πουθενά όμως αυτή η μαζική μετανάστευση της πασοκικής βάσης δεν συντελέστηκε με τρόπο τόσο κατακλυσμιαίο όσο στη Β’ Πειραιά, όπου τον Μάιο του 2012 ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν ήδη πρώτο κόμμα με το ΠΑΣΟΚ να έχει κατακρημνιστεί από το 44% στο 8%.

Αν στο Ηράκλειο ο ΣΥΡΙΖΑ προσεταιρίστηκε το βενιζελικής καταγωγής κεντρώο κομμάτι του ΠΑΣΟΚ, στην Β’ Πειραιά μπορεί να λέει ότι κατάφερε να επαναπατρίσει το εαμογενές κομμάτι. Μέχρι τον εκλογικό σεισμό του 2012, το ΚΚΕ είχε πάντα υψηλά ποσοστά στην περιοχή παρά την κυριαρχία του ΠΑΣΟΚ – κυριαρχία που ενσαρκωνόταν από τη Μελίνα Μερκούρη στις εκλογές του 1977 και του 1981, και αργότερα από τον Κώστα Λαλιώτη.

Στις όχθες του Κηφισού κάθησα και ψάρεψα

Στο δυτικό παραλιακό μέτωπο ο Τσίπρας βρίσκει το πρότυπο της εκλογικής του επιτυχίας. Βρίσκει όμως και έναν τόπο που προσφέρεται για το κυβερνητικό του πρόταγμα. Για το δόγμα της διακυβέρνησης με «ταξικό πρόσημο», όπως την περιέγραψε στην επέτειο της 25ης Ιανουαρίου στο Τάε Κβον Ντο.

Ο Τσίπρας σε εκείνη την ομιλία του προσπάθησε να παρουσιάσει τον νέο του αντίπαλο ως εκλεκτό των βορείων προαστίων και τον εαυτό του ως εκπρόσωπο των μη προνομιούχων. Πρόκειται για έναν αυτοπροσδιορισμό που δεν έχει μόνο φαντασιακό περιεχόμενο. Φαίνεται ότι, παρότι σχηματικός, στηρίζεται και στους αριθμούς.

Αρκεί κανείς να δει τη γεωγραφία της ψήφου στις εσωκομματικές εκλογές της ΝΔ. Στον δεύτερο γύρο μόνο στον Δήμο Κηφισιάς ψήφισαν 1.200 περισσότεροι νεοδημοκράτες απ’ ό,τι και στους πέντε δήμους της Β’ Πειραιά (Κερατσινίου – Δραπετσώνας, Κορυδαλλού, Νίκαιας – Αγίου Ιωάννη Ρέντη, Περάματος και Σαλαμίνας). Στη Β’ Πειραιά επικράτησε ο Μεϊμαράκης με 53%. Στον Δήμο Κηφισιάς ο Κυριάκος Μητσοτάκης με 74%.

Μπορεί να ακούγεται παλαιομαρξιστική, αλλά η «ταξική» πόλωση που κηρύττει ο Τσίπρας αντανακλάται στη γενικότητά της και στον εκλογικό χάρτη. Ολη η Αττική δυτικά του Κηφισού είναι ζώνη κυριαρχίας του ΣΥΡΙΖΑ. Το ποτάμι δεν είναι μόνο κοινωνικό, αλλά και εκλογικό σύνορο που οριοθετεί τα κομματικά ακροατήρια.

Μπολιβαριανά απωθημένα

Υπό το φως αυτών των δεδομένων, η φροντίδα του Πρωθυπουργού για τη Β’ Πειραιά δεν είναι τίποτε περισσότερο από τη φροντίδα για την εκλογική του πελατεία. Κι όμως, στην περίπτωση του Τσίπρα φαίνεται να είναι όντως κάτι περισσότερο από εκλογικός υπολογισμός. Είναι ο τόπος που του δίνει την ευκαιρία να δοκιμάσει σε μικροκλίμακα το στυλ διακυβέρνησης που είχε φανταστεί πριν βρεθεί αντιμέτωπος με την πραγματικότητα.

Η εξαγγελία ότι η ΜΟΜΑ, η κατασκευαστική των Ενόπλων Δυνάμεων, θα φτιάξει τις οδικές προσβάσεις και τους χώρους αναψυχής σε μια λαϊκή γειτονιά όπως το Πέραμα μοιάζει να έχει αποδράσει από τα πολιτικά απωθημένα του Τσίπρα. Το ίδιο και η υπόσχεση ότι η περιοχή των Λιπασμάτων, αντί να αξιοποιηθεί επενδυτικά, θα γίνει χώρος πρασίνου. Είναι πρωτοβουλίες που θυμίζουν τις Misiones Bolivarianas, τα προγράμματα καταπολέμησης της φτώχειας, που εφάρμοζε στη Βενεζουέλα ο Ούγκο Τσάβες – το πρότυπο του πρώιμου ΣΥΡΙΖΑ. Και που σίγουρα ακυρώνουν εν μέρει τα σχέδια μετατροπής της περιοχής σε διαμετακομιστικό κέντρο. Εκείνα που – σύμφωνα με μια μελέτη της Εθνικής Τράπεζας – θα μπορούσαν μέχρι το 2018 να δημιουργήσουν έως και 125.000 νέες θέσεις εργασίας.