Το παράδοξο του γαλλικού σοσιαλισμού

Σε μια σύντομη παρουσίαση, λόγω του όγκου των ιδεών και των γεγονότων που εκτίθενται στο βιβλίο, ο κίνδυνος να χαθούν σημαντικές του παράμετροι είναι υπερμεγέθης. Δεν μπορώ όμως να αντισταθώ στον πειρασμό να μην αναφερθώ σε μια από αυτές τις παραμέτρους, σε αυτό που ο Ζιλιάρ ονομάζει «το παράδοξο του γαλλικού σοσιαλισμού».

Το γαλλικό παράδοξο του Σοσιαλιστικού Κόμματος είναι ότι σε αυτό παρέμειναν για πολύ καιρό ισχυρές δόσεις ιακωβινισμού και κολεκτιβισμού, που δεν του επέτρεψαν να μετατραπεί εγκαίρως σε κλασικό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα. Στη Γαλλία δεν υπήρξε σοσιαλδημοκρατία με την κλασική έννοια, γιατί ποτέ δεν συμφιλιώθηκαν οι δυνάμεις που εκπροσωπούσαν το πολιτικό ζήτημα (κόμμα) και το κοινωνικό ζήτημα (επαναστατικός συνδικαλισμός). Η μία πλευρά του Σοσιαλιστικού Κόμματος υποστήριζε από τις αρχές του 20ού αιώνα πως «ο σοσιαλισμός συμβαδίζει με την αδιάρρηκτη συνέχεια της δημοκρατίας» και η άλλη του πλευρά κήρυσσε ότι «η μετάβαση στον σοσιαλισμό προϋποθέτει την απόλυτη, ακόμα και τη βίαιη ρήξη με την αστική δημοκρατία». Το Σοσιαλιστικό Κόμμα υποχρεώθηκε να ζει σε μια «σχιζοφρένεια», όπου «στη σφαίρα του ιδεατού η Επανάσταση πρέπει να συντελεστεί χωρίς αναβολή∙ και στο πεδίο της πράξης, και υπό τις συγκεκριμένες κάθε φορά συνθήκες, πρέπει να αρκεστούμε στο ελάχιστο εφικτό, δηλαδή στην υπεράσπιση των ελευθεριών και στη βελτίωση, έστω και μέτρια, των μισθών» (σελ. 616). Αυτό το μετέτρεψε σ’ ένα κόμμα πολύ μετριοπαθές για να κάνει επανάσταση και πολύ ριζοσπαστικό για να αρκεστεί στη ρεπουμπλικανική νομιμότητα. Δεν είναι τυχαίο που πάντα αυτό το κόμμα το ταλάνιζε το ερώτημα του 1899 «να μπει κανείς ή να μη μπει στην κυβέρνηση». Ενα κόμμα που διχάστηκε ανάμεσα στον δογματισμό και στην αρχή της πραγματικότητας. Eνα κόμμα που ενώ πάντα φοβόταν την εξουσία δεν δίσταζε να συμμαχεί με τα προοδευτικά στοιχεία της αστικής τάξης και τα μεσαία στρώματα. Επρεπε να έρθει ο Μιτεράν για να συμφιλιώσει το Σοσιαλιστικό Κόμμα και την Αριστερά γενικότερα με την άσκηση εξουσίας. Δεν είναι τυχαίο πως αυτό έγινε από έναν πολιτικό που ανήλθε στην κομματική εξουσία (Επινέ 1971) με ένα πύρινο κείμενο κατά του χρήματος και συνέχισε, μετά την άνοδό του στην κυβερνητική εξουσία, με το εγκώμιο της αξίας του κέρδους. Ο Ζιλιάρ όμως κάνει ένα λάθος. Το γαλλικό παράδοξο δεν είναι μόνο γαλλικό. Αρκεί να έριχνε μια ματιά και στην ελληνική πολιτική ιστορία.