Ιερή κόντρα στην αίθουσα του θρόνου

Η ατμόσφαιρα στις σχέσεις του Αρχιεπισκόπου Ιερώνυμου και του Οικουμενικού Πατριάρχη  Βαρθολομαίου είναι και πάλι βαριά. Δύο χρόνια μετά την έντονη διαφωνία που είχαν οι εκκλησιαστικοί ηγέτες για το πρόσωπο του νέου μητροπολίτη Ιωαννίνων η «ιερή» κόντρα αναζωπυρώνεται. Το νέο επεισόδιο έχει απ’ όλα: «καρφώματα» μέσα από ανακοινωθέντα, υπονοούμενα, ακόμη και σφραγισμένους φακέλους με απόρρητο υλικό.

Ενδεικτικό του κακού κλίματος είναι η ανακοίνωση που εξέδωσε προχθές η Διαρκής Ιερά Σύνοδος (ΔΙΣ) της Εκκλησίας της Ελλάδος εκτοξεύοντας πυρά κατά του Πατριαρχείου. Ουσιαστικά ο Αρχιεπίσκοπος και η Σύνοδος υποστηρίζουν ότι ενέργειες του Πατριαρχείου – παρότι δεν κατονομάζουν το Φανάρι – υπονομεύουν την Εκκλησία της Ελλάδος. Είχε προηγηθεί ανακοίνωση του Πατριαρχείου στις 18 Ιανουαρίου, στην οποία αναφερόταν ότι ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος θα απουσίαζε από τη Σύναξη των Προκαθημένων των Ορθόδοξων Εκκλησιών «διά προσωπικούς λόγους».

Ο Αρχιεπίσκοπος κατά τη συνεδρίαση της ΔΙΣ την Τετάρτη προέβη σε μια πρωτόγνωρη ενέργεια, η οποία μαρτυρά και την έντονη ενόχλησή του για το Πατριαρχείο: κατέθεσε σφραγισμένο φάκελο, τον οποίο χαρακτήρισε απόρρητο, «προκειμένου να φυλαχθεί στο εμπιστευτικό Αρχείο της Αρχιγραμματείας της Ιεράς Συνόδου, χωρίς προς το παρόν να γίνει περαιτέρω χρήση του». Με το υλικό του φακέλου, σημειώνεται στο ανακοινωθέν, «επιστηρίζεται ότι οι λόγοι για τους οποίους ο Μακαριώτατος δεν παρέστη στη Σύνοδο των Προκαθημένων της Ορθοδόξου Εκκλησίας δεν ήσαν προσωπικοί, όπως εγράφη στο επίσημο ανακοινωθέν, αλλά προέρχονταν από ενέργειες που υπονομεύουν την Εκκλησία της Ελλάδος και το κύρος της».

Η Σύνοδος των Προκαθημένων της Ορθοδόξου Εκκλησίας έγινε στην Ελβετία 21 – 28 Ιανουαρίου υπό την προεδρία του Πατριάρχη Βαρθολομαίου. Ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος όμως επέλεξε να μην παραστεί και να στείλει αντιπρόσωπο, τον μητροπολίτη Ηλείας Γερμανό. Απόφαση που ελήφθη, σύμφωνα με πληροφορίες, για να δείξει την έντονη ενόχλησή του για ενέργειες του Πατριαρχείου που υπονομεύουν την Εκκλησία της Ελλάδος. Αυτό άλλωστε επισημαίνει η ΔΙΣ στην ανακοίνωσή της. Πληροφορίες αναφέρουν πως η ενόχληση της Εκκλησίας και του Αρχιεπισκόπου οφείλεται σε πράξεις του διευθυντή του γραφείου του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Αθήνα, του μητροπολίτη Αδριανουπόλεως Αμφιλόχιου Στεργίου. Είναι το πρόσωπο που έχει ανάψει τη σπίθα της κόντρας Φαναρίου – Αθήνας την τελευταία διετία.

Ο σημερινός διευθυντής του γραφείου του Πατριαρχείου στην Αθήνα ήταν ο εκλεκτός του Βαρθολομαίου για τη θέση της Μητρόπολης Ιωαννίνων. Η συγκεκριμένη μητρόπολη ανήκει στις λεγόμενες Νέες Χώρες, οι οποίες πνευματικά υπάγονται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Ανέκαθεν μάλιστα το Πατριαρχείο διατηρούσε καλές σχέσεις με τον επίσκοπο των Ιωαννίνων. Ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος ωστόσο είχε ξεκαθαρίσει ότι προτιμούσε στον θρόνο των Ιωαννίνων τον στενό του συνεργάτη Μάξιμο Παπαγιάννη. Ο τελευταίος ήταν αυτός που εξελέγη τελικά τον Ιούνιο του 2014. Ο Αμφιλόχιος είχε πάρει 7 ψήφους.

Σημειώνεται ότι ήταν η πρώτη φορά που ο Βαρθολομαίος στα έως τότε 23 χρόνια της πατριαρχίας του είχε εκφράσει επιθυμία να προκριθεί συγκεκριμένος υποψήφιος. Το Φανάρι, μάλιστα λίγο προ των εκλογών για τη Μητρόπολη Ιωαννίνων είχε εκδώσει και μια σκληρή ανακοίνωση. Σε αυτή τόνιζε ότι υπερασπίστηκε το δικαίωμα του Βαρθολομαίου να εκφράζει την επιθυμία του και υπογράμμιζε, στο γνωστό φαναριώτικο στυλ και σε έντονο ύφος, πως οποιαδήποτε προσπάθεια φίμωσης του Πατριαρχείου για θέματα που αφορούν τις ιερές μητροπόλεις του στις Νέες Χώρες, διά της απειλής περί δήθεν δημιουργίας «κρίσεως», είναι απαράδεκτη. Το Πατριαρχείο ανέφερε επίσης ότι ο Βαρθολομαίος είχε εκφράσει προσωπικά την επιθυμία του στον Ιερώνυμο  να αναλάβει τον θρόνο «κληρικός εγνωσμένης προσφοράς προς την Μητέρα Εκκλησίαν, το Οικουμενικόν Πατριαρχείον, αλλά και την Αγιωτάτην Εκκλησίαν της Ελλάδος και τον Μακαριώτατον προσωπικώς».

Η «ιερή» κόντρα συνεχίστηκε. Τον Οκτώβριο του 2014 το Πατριαρχείο εξέλεξε τον Αμφιλόχιο μητροπολίτη Αδριανουπόλεως και τον όρισε διευθυντή του γραφείου του στην Αθήνα. Εκτιμάται ότι με την κίνηση αυτή ήθελε να δώσει «ενεργό ρόλο», στην επικράτεια μάλιστα της Αρχιεπισκοπής, στο πρόσωπο που ο Ιερώνυμος είχε απορρίψει λίγους μήνες νωρίτερα. Ο 54χρονος διευθυντής του γραφείου του Πατριαρχείου στην Αθήνα προτού αναλάβει τη θέση-κλειδί για το Φανάρι ήταν μοναχός στην ιερά μονή Αγίας Παρασκευής Μαζίου, Μεγάρων. Είναι δε από τους ιδρυτές της μονής και έχει σπουδάσει Θεολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Από το 1984 έως το 2014 ήταν ιεροκήρυκας της μητρόπολης Μεγάρων.

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης κατά κάποιο τρόπο είχε προϊδεάσει για την επιλογή του με μια δήλωση στα τέλη Σεπτεμβρίου του 2014, κατά την επίσκεψή του στη Θράκη. Είχε πει με νόημα ότι οι Νέες Χώρες ανήκουν εις την μητέρα Εκκλησίαν. Είχε αναφερθεί σε μια ερώτηση που του είχε τεθεί παλαιότερα, γιατί ενδιαφέρεται για τις Νέες Χώρες. Οπως είπε, τότε είχε απαντήσει «διότι μας ανήκουν» και πως η σχέση του Φαναρίου με αυτές δεν είναι εθιμοτυπική αλλά «ευχαριστιακή, λειτουργική». Μάλιστα είχε συμπληρώσει ότι «δεν πρόκειται να απεμπολήσωμεν ποτέ τα δικαιώματα της Μητρός Εκκλησίας επί των ιερών αυτής μητροπόλεων εδώ εις την αγιοτόκον Θράκην, την αναμφισβητήτως ελληνικήν και αιματοβαμμένην Μακεδονίαν, την υψηλόφρονα Ηπειρον και τας ερατεινάς νήσους του Αρχιπελάγους, διότι το αντίθετο θα ήτο προδοσία της Ιστορίας, της πίστεως και του Γένους». Μερικές ημέρες αργότερα ακολούθησε η τοποθέτηση του Αμφιλόχιου στο γραφείο της  Αθήνας.

Η Αρχιεπισκοπή από την πρώτη στιγμή δεν είχε δει με καλό μάτι την τοποθέτηση του Αμφιλόχιου στη θέση του διευθυντή του γραφείου του Πατριαρχείου, στην οδό Νεοφύτου Δούκα, στο Κολωνάκι. Πηγές με γνώση των σχέσεων των δύο πλευρών αναφέρουν ότι το διάστημα που είναι επικεφαλής του γραφείου ο Αμφιλόχιος φέρεται να επιχειρεί να δείξει στον Πατριάρχη ότι ο Αρχιεπίσκοπος είναι εχθρός του Πατριαρχείου. Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι ο Αρχιεπίσκοπος είναι έντονα ενοχλημένος για συγκεκριμένες κινήσεις του Αμφιλόχιου, όπως για παράδειγμα επαφές με κυβερνητικά στελέχη. Φέρεται, όπως λένε, ότι καλλιεργεί κλίμα υπέρ του Βαρθολομαίου και κατά του Αρχιεπισκόπου επιτείνοντας την καχυποψία ανάμεσα στις δύο πλευρές.

Πηγές από το Φανάρι πάντως εκτιμούν ότι το Πατριαρχείο δεν θα θελήσει να ασχοληθεί με την ανακοίνωση της Εκκλησίας της Ελλάδος και να δώσει συνέχεια. Οπως έλεγαν με νόημα, την παρούσα στιγμή το Πατριαρχείο έχει να ασχοληθεί με την προετοιμασία της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας από 16 έως 27 Ιουνίου στην Κρήτη.

Η κρίση του 2004
Οι σχέσεις των δύο πλευρών δεν έχουν προς το παρόν φτάσει στο επίπεδο της σύγκρουσης και της ρήξης όπως τη διετία 2003-2004. Αιτία της αντιπαράθεσης ήταν και τότε οι Νέες Χώρες. Τον Απρίλιο του 2004 ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος είχε επιβάλει την ποινή της ακοινωνησίας στον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο και είχε θεωρήσει άκυρες τις εκλογές στις μητροπόλεις Θεσσαλονίκης, Ελευθερουπόλεως και Κοζάνης. Μάλιστα για να δοθεί λύση είχε παρέμβει και η κυβέρνηση. Τώρα η κόντρα δεν έχει φτάσει στα άκρα, το κλίμα όμως στις σχέσεις των δύο πλευρών εκτιμάται πως είναι κακό.