Το σκηνικό στήθηκε, η παράσταση ξεκίνησε

Τον τόνο έδωσε ο Ντόναλντ Τουσκ κλείνοντας την προηγούμενη συζήτηση, αυτή που αφορούσε τα συμπεράσματα από την τελευταία Σύνοδο Κορυφής. «Θα στενοχωρηθώ πολύ», είπε, «αν η Κομισιόν ξεκινήσει μια διαδικασία κυρώσεων κατά της Πολωνίας». Κι έτσι καταλάβαμε ότι ακόμη κι ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου μπορεί να βάζει τη χώρα του πάνω από την Ευρώπη.

Τον τόνο έδωσαν επίσης οι ευρωβουλευτές της «ανατολικής πτέρυγας», δηλαδή οι ακραίοι δεξιοί, εθνικιστές και ανεξάρτητοι, χειροκροτώντας θερμά την πρωθυπουργό της Πολωνίας καθώς έμπαινε χθες το μεσημέρι στην αίθουσα της ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Το σκηνικό είχε στηθεί: ένας ηγέτης μιας χώρας της «νέας Ευρώπης», που επιπλέον είναι γυναίκα (αλλά στην πραγματικότητα είναι πιόνι ενός άνδρα, του σκληρού εθνικιστή Γιάροσλαβ Κατσίνσκι), θα υπερασπιζόταν το δικαίωμα της κυβέρνησής της να λαμβάνει αντιδημοκρατικά μέτρα χωρίς να μπορεί κανείς – και πολύ περισσότερο η Ευρώπη – να την ελέγξει. Και οι εχθροί της Ευρώπης, σε μια αίθουσα όπου έτσι κι αλλιώς οι περισσότεροι έλειπαν, θα την επιδοκίμαζαν.

Η Μπεάτα Σίντλο, η πρωθυπουργός που το πρώτο πράγμα που έκανε όταν ανέλαβε την εξουσία ήταν να αφαιρέσει τη σημαία της ΕΕ από τις επίσημες ομιλίες της, δεν παραδέχθηκε βέβαια ότι η κυβέρνησή της καταλύει τη δημοκρατία, όπως την κατηγόρησε ο πάντα δυναμικός Γκι Φέρχοφστατ. Στο Συνταγματικό Δικαστήριο, είπε, «απλώς ακυρώσαμε τους αυθαίρετους διορισμούς της προηγούμενης κυβέρνησης, για τους οποίους δεν είπατε κουβέντα». Ο νέος νόμος για τα μέσα ενημέρωσης, που δίνει στο Κοινοβούλιο την εξουσία να ορίζει τους διευθυντές των κρατικών ΜΜΕ, αποσκοπεί στην «αντικειμενικότητα» και δεν κάνει κάτι διαφορετικό από αυτό που έκανε, για παράδειγμα, στο παρελθόν η Ιταλία. «Γιατί λοιπόν ασχολείστε μαζί μας; Δεν έχετε άλλα προβλήματα; Δεν ξέρετε ότι στη χώρα μου τα παιδιά πεινάνε;».

Η συζήτηση ήταν μάλλον υποτονική. Ετσι κι αλλιώς, είχε μάλλον συμβολική σημασία. Ο στόχος, όπως τον υπογράμμισαν ομιλητές από την Κεντροδεξιά μέχρι τη ριζοσπαστική Αριστερά και τους Πρασίνους, ήταν να διαφανεί ότι η Ευρώπη δεν θα ανεχθεί τις αντιδημοκρατικές παρεκκλίσεις ενός μέλους της. «Εδώ δεν μιλάμε για νόμους, αλλά για αξίες» είπε ο Εστέμπαν Γκονθάλεθ Πονς από το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα. «Και τις αξίες αυτές δεν μπορείτε να τις αλλάξετε». Πολύ περισσότερο όταν αντιδρούν δεκάδες χιλιάδες πολίτες διαδηλώνοντας όπως ακριβώς διαδήλωναν όταν κατήγγελλαν το κομμουνιστικό καθεστώς. «Κυρία πρωθυπουργέ, μην ακούσετε εμένα, ακούστε τους πολίτες σας!» είπε ο Φέρχοφστατ. Αλλά κι εκείνος βέβαια γνωρίζει ότι αυτή η έκκληση είναι λίγο ηρωική, η Πολωνία είναι στην πραγματικότητα χωρισμένη στα δύο, στις περιοχές που διοικούσε κάποτε η Ρωσία κυριαρχεί ένας θρησκευτικός πατριωτισμός, ενώ οι παλιές πρωσικές και αυστριακές ζώνες είναι πιο κοντά στη Δύση. Οπως γνωρίζει επίσης ότι απέναντι στην έκτη οικονομία της Ευρώπης, τα περιθώρια αντίδρασης είναι περιορισμένα.

«Θα σας είχαν πετάξει έξω»
Ο πρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου Μάρτιν Σουλτς έκανε επανειλημμένα παρατήρηση στη «γαλαρία», στους επισκέπτες δηλαδή, να μην εκδηλώνουν με χειροκροτήματα τις προτιμήσεις τους. «Στη χώρα σας, την Πολωνία, θα σας είχαν πετάξει έξω» τόνισε. «Μα όχι, όχι» του βγήκε η Σίντλο από τα αριστερά. «Εμείς ενθαρρύνουμε τους πολίτες να συμμετέχουν στις συζητήσεις. Είναι περίεργο που εσάς σας ενοχλεί».