Ανοιξε πληγή στην καρδιά της Τουρκίας

Η τρίτη τρομοκρατική επίθεση που πραγματοποιήθηκε στην Τουρκία από τον περασμένο Ιούλιο ήταν και η λιγότερο αιματηρή – οι νεκροί ήταν μόλις 10 όταν πριν από έξι μήνες στο Σουρούτς, στις νοτιοανατολικές εσχατιές της χώρας, είχαν χάσει τη ζωή τους 33 άνθρωποι και πριν από τέσσερις μήνες στην Αγκυρα όπου οι νεκροί έφθασαν τους 102. Αυτή η τρίτη επίθεση όμως είναι πιθανό να ανοίξει την πιο μεγάλη πληγή στην Τουρκία. Γιατί πραγματοποιήθηκε όχι μόνο στην κοσμοπολίτικη Κωνσταντινούπολη, αλλά και στην τουριστική της καρδιά. Ο καμικάζι χτύπησε στο Σουλταναχμέτ, δηλαδή σε απόσταση λίγων μέτρων από το Μπλε Τζαμί, την Αγία Σοφία και το Τοπ Καπί. Είναι επίσης το μέρος όπου εκτίθενται τα έργα της Μπιενάλε της Κωνσταντινούπολης και διαδραματίζεται η τελευταία σκηνή του «Inferno», του τελευταίου μυθιστορήματος του Νταν Μπράουν.

Αλλά είναι και το μέρος όπου κάποτε δέσποζε ο ιππόδρομος της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης. Από μια ιστορική σύμπτωση, η χθεσινή επίθεση αυτοκτονίας έγινε την ίδια ημέρα που πριν από 1.483 χρόνια ξέσπασε η Στάση του Νίκα εναντίον του Ιουστινιανού και της Θεοδώρας. Τότε ήταν οι Βένετοι και οι Πράσινοι, αντίπαλοι στον ιππόδρομο, που συνασπίστηκαν εναντίον του αυτοκράτορα. Οταν ο Ιουστινιανός εγκατέλειψε την ιδέα να διαφύγει με τον θησαυρό του, ανέθεσε στον στρατηγό Βελισσάριο να καταπνίξει την στάση.  Η μεγάλη σφαγή άρχισε μέσα στον ιππόδρομο στις 11 Ιανουαρίου του 532 και ολοκληρώθηκε στις 12 του ίδιου μήνα – σαν χθες. Ο τελικός απολογισμός ήταν 35.000 νεκροί.

Σύμβολο ισχύος

Ιστορικές αναλογίες ανάμεσα στο τότε και το σήμερα δεν υπάρχουν ασφαλώς. Αλλά η τρομοκρατική επίθεση σε ένα μέρος με τόσο μεγάλο ιστορικό φορτίο και τόσο πολλούς τουρίστες μόνο τυχαία δεν μπορεί να θεωρηθεί. Η Κωνσταντινούπολη παραμένει εξάλλου το σύμβολο ισχύος της σημερινής Τουρκίας, αλλά και του ίδιου του Ταγίπ Ερντογάν αυτοπροσώπως, ο οποίος ήταν δήμαρχος της πόλης όταν η χώρα του ήταν πραγματικά κοσμική. Ο Ερντογάν είχε φυλακιστεί τότε επειδή είχε απαγγείλει ένα ποίημα, το οποίο είχε εμπνευστεί από τα τεμένη της πλατείας Σουλταναχμέτ: «Οι τρούλοι είναι τα κράνη μας, οι μιναρέδες οι λόγχες μας, οι πιστοί οι στρατιώτες μας».

Ακριβώς τους ίδιους στοίχους θα μπορούσε να είχε απαγγείλει ο βομβιστής αυτοκτονίας πριν πυροδοτήσει χθες τον εκρηκτικό μηχανισμό: σύμφωνα με την τουρκική κυβέρνηση είναι φανατικός ισλαμιστής από τη Συρία. Οσο για τα θύματα της επίθεσης, οι εννέα ήταν από τη Γερμανία και ο ένας από το Περού. Η καταγωγή των θυμάτων είναι και το δεύτερο στοιχείο που κάνει τη διαφορά: στις προηγούμενες δύο επιθέσεις, στο Σουρούτς και στην Αγκυρα, οι νεκροί ήταν κούρδοι διαδηλωτές που διαμαρτύρονταν κατά της τουρκικής κυβέρνησης. Ο ίδιος ο τούρκος πρόεδρος, πάντως, δεν ξεχωρίζει θύματα και θύτες. Σε τηλεοπτικό του διάγγελμα μετά την επίθεση και αφού η κυβέρνηση είχε επιβάλει μπλακάουτ στην ενημέρωση, ο Ερντογάν υποστήριξε ότι Κούρδοι και τζιχαντιστές του Ισλαμικού Κράτους κάνουν την ίδια δουλειά: είναι τρομοκράτες.

«Ασχετοι» και «προδότες»

Την ίδια θέση είχε διατυπώσει νωρίτερα αντιδρώντας με οργή στην επιστολή που υπέγραψαν περισσότεροι από 1.000 τούρκοι και ξένοι ακαδημαϊκοί καλώντας τον Ερντογάν να σταματήσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον των Κούρδων στη Νοτιοανατολική Τουρκία. «Διαλέξτε στρατόπεδο. Ή είστε με την τουρκική κυβέρνηση ή είστε με τους τρομοκράτες» δήλωσε. Και δεν σταμάτησε εκεί. Χαρακτήρισε «άσχετους» και «προδότες» τους 1.128 ακαδημαϊκούς από τα 89 διαφορετικά πανεπιστήμια που υπέγραψαν την επιστολή. «Εσείς οι λεγόμενοι διανοούμενοι δεν είστε φωτισμένα πρόσωπα, είστε σκοτεινά. Είστε άσχετοι και σκοτεινοί και δεν ξέρετε την περιοχή» είπε και κάλεσε προσωπικά τον αμερικανό γλωσσολόγο Νόαμ Τσόμσκι, έναν από τους υπογράφοντες, να επισκεφθεί τη Νοτιοανατολική Τουρκία για να δει το πρόβλημα.

Στις δηλώσεις του μετά το χτύπημα, ο Ταγίπ Ερντογάν επιτέθηκε τόσο στο Ιράν όσο και στη Ρωσία, την οποία κατηγόρησε ότι θέλει να φτιάξει ένα «κράτος – μπουτίκ» στη Λατάκια της Συρίας. Ο τόνος του τούρκου προέδρου ήταν και πάλι οξύς. Και αντιστρόφως ανάλογος από μια Τουρκία που δείχνει όλο και πιο ευάλωτη.