Πολωνία και Ουγγαρία ανησυχούν την Ευρώπη

Σε μια βίλα στους λόφους που βρίσκονται κατά μήκος των συνόρων Πολωνίας – Σλοβακίας, ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Ορμπάν επισκέφθηκε την Τετάρτη τον πρόεδρο του κυβερνώντος κόμματος της Πολωνίας Γιάροσλαβ Κατσίνσκι. Η εξάωρη συνάντηση, για την οποία έγιναν προσπάθειες να κρατηθεί μυστική, ανέδειξε τους δεσμούς μεταξύ των δύο ηγετών οι οποίοι, σύμφωνα με τους επικριτές τους, αποτελούν κοινή απειλή για τις δημοκρατικές αξίες της ΕΕ και την εμπροσθοφυλακή ενός νέου κύματος περιορισμού των ελευθεριών στην Ανατολική Ευρώπη.

Η συνάντηση ενίσχυσε και την άποψη ότι ο Κατσίνσκι – που δεν είναι πρωθυπουργός αλλά ο ισχυρός άνδρας πίσω από την υπερσυντηρητική κυβέρνηση του κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη που εξελέγη τον Οκτώβριο στη Βαρσοβία – πιθανώς συντονίζει την τακτική του με τον αμφιλεγόμενο ούγγρο πρωθυπουργό.

Καθώς η νέα πολωνική κυβέρνηση μετρά μόλις μερικές εβδομάδες, η Κομισιόν παρακολουθεί στενά τις αποφάσεις της προκειμένου να διαπιστώσει εάν οι νέες πολιτικές που εφαρμόζει αποτελούν «συστημικές απειλές» στο κράτος δικαίου. Αυτό οι Βρυξέλλες μπορούν να το κάνουν με εξουσίες που της παραχωρήθηκαν από τις εθνικές κυβερνήσεις το 2014, κυρίως ως απάντηση στις τότε εξελίξεις στην Ουγγαρία.

Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί ανησυχούν για τον τρόπο με τον οποίο το κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη εδραιώνει την εξουσία του στην έκτη μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ. Ο Κατσίνσκι και οι σύμμαχοί του εφαρμόζουν μεθόδους ανάλογες με εκείνες που χρησιμοποίησε το κόμμα Φιντές του Ορμπάν τα τελευταία 5 χρόνια και από πολλούς θεωρείται ότι υπονομεύει τις δημοκρατικές παραδόσεις.

Κατσίνσκι και Ορμπάν έχουν σημαντικές διαφορές: ο Ορμπάν αποδείχθηκε πρόθυμος να κάνει συμβιβασμούς με τον ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, κάτι που ο σφοδρά αντιρώσος Κατσίνσκι δεν θα έκανε ποτέ. Ομως τα κόμματά τους έχουν και κοινά: μοιράζονται τον ευρωσκεπτικισμό, είναι υπερσυντηρητικά, ξενοφοβικά και βρίσκονται πολύ κοντά στην Καθολική Εκκλησία. Πιστεύουν ότι όταν ο κομμουνισμός κατέρρευσε πριν από 25 χρόνια, δεν ξεριζώθηκαν όλες οι δομές του και γι’ αυτό χρειάζονται επιπρόσθετα μέτρα για να «βελτιωθούν» οι χώρες τους. «Ο Βίκτορ Ορμπάν μας έδωσε το παράδειγμα, πως μπορούμε να νικήσουμε» δήλωσε ο Κατσίνσκι το 2011, 18 μήνες αφότου το ουγγρικό Φιντές εξασφάλισε πλειοψηφία 2/3 στη Βουλή. «Θα έρθει η μέρα που θα πετύχουμε και θα έχουμε τη Βουδαπέστη στη Βαρσοβία».

Το περίεργο είναι ότι και ο Κατσίνσκι και ο Ορμπάν απομακρύνθηκαν από τους ψηφοφόρους χωρίς να έχουν ολοκληρώσει τις θητείες τους όταν στο παρελθόν είχαν διατελέσει πρωθυπουργοί – ο Ορμπάν από το 1998 έως το 2002 και ο Κατσίνσκι από το 2005 έως το 2007. Οπως το Φιντές από το 2010, το κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη κινείται για να ελέγξει τους πολωνικούς θεσμούς, αλλά πιο γρήγορα. Μέσα σε έναν μήνα η κυβέρνηση αντικατέστησε τους περισσότερους επικεφαλής των κρατικών εταιρειών και του χρηματιστηρίου καθώς και πολλούς δημόσιους αξιωματούχους. Επίσης άλλαξε τον νόμο για το ανώτατο δικαστήριο, όπου πλέον πρέπει να υπάρχει πλειοψηφία δύο τρίτων ώστε να θεωρηθούν αντισυνταγματικοί οι νόμοι που προωθεί η υπερσυντηρητική κυβέρνηση.

Συζήτηση στην Κομισιόν
Η Κομισιόν θα συζητήσει την ερχόμενη εβδομάδα το ζήτημα του κράτους δικαίου στην Πολωνία μετά το αίτημα αξιωματούχου της ΕΕ να τεθεί υπό διαδικασία εποπτείας. Θεωρητικά η απόφαση αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει στην αναστολή του δικαιώματος της χώρας να ψηφίζει στην 28μελή Ενωση, κάτι πάντως που απέκλεισε ο Γιούνκερ.