Μέτρα και στο βάθος ποσοτική χαλάρωση

Το αφήγημα του 2016 αρχίζει με δράκους, αλλά συνεχίζεται με καλές νεράιδες: είναι εκεί, κατά την άνοιξη, που αναμένεται να ανοίξει το θέμα της ένταξης της Ελλάδας στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης του Μάριο Ντράγκι.

Οι πληροφορίες από πηγές που γνωρίζουν, αναφέρουν ότι η κίνηση αυτή βρίσκεται πράγματι στους σχεδιασμούς του επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για τον επόμενο χρόνο, παρότι κανένας δεν μιλά γι’ αυτό ανοιχτά.

Θα είναι όμως, λένε οι ίδιες πηγές, το τελευταίο βήμα σε επίπονη διαδικασία. Πρώτα θα έρθουν οι δράκοι, δηλαδή θα ολοκληρωθεί μια αξιολόγηση με σκληρά μέτρα (Ασφαλιστικό, φορολόγηση αγροτών, μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα). Εφόσον υπάρχει πρόοδος, η ΕΚΤ αναμένεται να κάνει το πρώτο βήμα αποδεχόμενη εκ νέου τα ελληνικά ομόλογα ως ενέχυρα για άμεσο δανεισμό των ελληνικών τραπεζών (επαναφορά του waiver). Μετά θα συμφωνηθεί η ρύθμιση του χρέους. Στη συνέχεια θα επιστρέψει – όπως όλα δείχνουν – το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στο πρόγραμμα. Και ως επιστέγασμα της επιστροφής της χώρας στην ομαλότητα, ο Μάριο Ντράγκι θα εντάξει τα ελληνικά ομόλογα και στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης (QE).

ΑΛΛΑΓΗ ΣΕΛΙΔΑΣ. Ο συμβολισμός μιας τέτοιας κίνησης, όπως επισημαίνουν τραπεζικοί κύκλοι, θα ήταν εξόχως σημαντικός. Θα ήταν η αλλαγή σελίδας για τη χώρα, η επιβεβαίωση ότι βρίσκεται σε καλό δρόμο και άρα οι αγορές μπορούν να αρχίσουν να την εμπιστεύονται και να τη δανείζουν. Εκεί αποσκοπεί, άλλωστε, κυρίως η κυβέρνηση.

Πρακτικά, η ένταξη στο πρόγραμμα οδηγεί σε αύξηση της τιμής των ομολόγων λόγω της αύξησης της ζήτησής τους και, άρα, σε μείωση των επιτοκίων δανεισμού του ελληνικού Δημοσίου. Αυτό σημαίνει ότι ανοίγει η πόρτα για επιστροφή στις αγορές. Κάτι που έχει προγραμματιστεί για τα τέλη του 2016, εφόσον όλα πάνε καλά.

Επίσης, η μείωση του κόστους δανεισμού του Δημοσίου θα έχει ευνοϊκές επιδράσεις, συμπαρασύροντας το κόστος δανεισμού των τραπεζών. Ετσι, οι τράπεζες θα μπορούν, με τη σειρά τους, να δανείζουν φθηνότερα.

Το ποσό που θα εισρεύσει στις τράπεζες από την αγορά ομολόγων για να ενισχύσει άμεσα τη ρευστότητά τους θα είναι της τάξης των 2,5 – 3,5 δισ. ευρώ, σύμφωνα με τραπεζικές πηγές. Είναι μια τόνωση που ασφαλώς χρειάζονται ύστερα από τόση ξηρασία. Εφόσον μάλιστα έχουν αρχίσει να διαφαίνονται προοπτικές ανάπτυξης της οικονομίας, το ποσό θα μπορούσε να λειτουργήσει πολλαπλασιαστικά καθώς θα υπήρχε ζήτηση για επενδύσεις σε τομείς με προοπτικές κερδοφορίας.

ΠΡΩΤΑ Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. Ο  πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μάριο Ντράγκι είπε τον περασμένο Σεπτέμβριο ότι για να εξεταστεί η ένταξη της Ελλάδας στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης πρέπει να έχει ολοκληρωθεί η αξιολόγηση και να γίνει ανάλυση της βιωσιμότητας του χρέους της. Με άλλη αφορμή, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σημείωσε επιπλέον την ανάγκη να έχει η Ελλάδα «την ιδιοκτησία του προγράμματος».

Επομένως το πρώτο βήμα, πέραν πάσης αμφιβολίας, είναι η αξιολόγηση του Ιανουαρίου. Κάποιοι στον τραπεζικό χώρο εκτιμούν ότι ο Ντράγκι ίσως ζητήσει να τελειώσει και η δεύτερη αξιολόγηση, για να είναι βέβαιος ότι η κυβέρνηση έχει αναλάβει πλήρως την ιδιοκτησία του προγράμματος. Αυτό θα σήμαινε, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ότι η ένταξη στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης θα γίνει προς το καλοκαίρι, λίγο πριν ή λίγο μετά. Αν όλα πάνε καλά.

ΛΥΔΙΑ ΛΙΘΟΣ. Η πρώτη αξιολόγηση, σε κάθε περίπτωση, θα είναι λυδία λίθος για την πορεία της χώρας εφεξής. Ολα εξαρτώνται από αυτή και – σύμφωνα με πηγές των δανειστών – θα απαιτηθούν σε γενικές γραμμές τα εξής:

n Η μεταρρύθμιση του Ασφαλιστικού με εξοικονόμηση κόστους που αντιστοιχεί σε μείωση συντάξεων 6% κατά μέσο όρο, ή μεγαλύτερη αν η κυβέρνηση αποφασίσει να μη μειώσει τις χαμηλές συντάξεις. Οι δανειστές επιμένουν ότι δεν δέχονται αύξηση των ασφαλιστικών εισφορών.

n Ο καθορισμός μέτρων 1 – 2 δισ. ευρώ επιπλέον του Ασφαλιστικού (800 εκατ. – 1 δισ. ευρώ) για το 2016 και περίπου 3 δισ. ευρώ για την περίοδο 2017-18, στο πλαίσιο του μεσοπρόθεσμου προγράμματος. Συνολικά, δηλαδή, περίπου 6 δισ. ευρώ μέτρα. Επιπλέον, στον βαθμό που δεν θα καλυφθούν από την ασφαλιστική μεταρρύθμιση, πρέπει να βρεθούν και ισοδύναμα για την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας που έκρινε αντισυνταγματικές τις μειώσεις των συντάξεων. Στόχος είναι να διαμορφωθεί το πρωτογενές πλεόνασμα στο 3,5% του ΑΕΠ. Οι δανειστές ζητούν να προσδιοριστούν και να νομοθετηθούν τα μέτρα από τώρα.

n Η φορολόγηση των αγροτών, τα «υπόλοιπα» των κόκκινων δανείων (στεγαστικά πρώτης κατοικίας, μικρομεσαίων και καταναλωτικά).

ΟΙ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ. Η απόφαση πάντως για την αποδοχή των ελληνικών ομολόγων και – πολύ περισσότερο – για την ένταξή τους στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης δεν θα ληφθεί εύκολα από τον Μάριο Ντράγκι. Είναι βέβαιο ότι θα υπάρξουν αντιδράσεις, κυρίως από γερμανικής πλευράς, με το επιχείρημα ότι η χώρα παραμένει σε καθεστώς πολύ χαμηλής αξιολόγησης και ότι υπάρχει κίνδυνος να μην αξιοποιηθούν παραγωγικά τα κεφάλαια που θα εισρεύσουν.

Ενδεικτικό της γερμανικής δυσπιστίας είναι η πρόσφατη άσκηση πίεσης στο πλαίσιο της ΕΚΤ για την ένταξη ακόμη και της Τράπεζας Αττικής στον Ενιαίο Εποπτικό Μηχανισμό (SSM). Τραπεζικοί κύκλοι εκτιμούν ότι αυτό έγινε επειδή η γερμανική πλευρά ενοχλήθηκε από το «παράλληλο τραπεζικό σύστημα» που σχεδιάζει η κυβέρνηση.

Γι’ αυτό και ο Ντράγκι θα θελήσει να δέσει την όποια απόφασή του με απτές αποδείξεις ότι η κυβέρνηση εφαρμόζει με συνέπεια το πρόγραμμα. Οι καλές νεράιδες δεν θα έρθουν εύκολα.