Η καμένη τράπουλα των συνεργασιών

Διαβάστηκε ως πρώτη ρωγμή στη συγκυβέρνηση. Στην πραγματικότητα όμως η διαφοροποίηση Καμμένου στο σύμφωνο συμβίωσης ήταν επιβεβαίωση του δεσμού του με τον Τσίπρα. Κάθε σχέση έχει ανάγκη από λίγη απόσταση. Η απόσταση όμως που εύκολα πήρε ο Καμμένος, βγαίνοντας ως δεξί εξτρέμ κατά του συμφώνου, επιβεβαίωσε και μια άλλη πραγματικότητα: ότι όσο παραμένει εκείνος στην κυβέρνηση καθιστά ανέφικτη κάθε άλλη απόπειρα διεύρυνσης της συμπολίτευσης – πλην της οικουμενικής, που ο ίδιος ο Πρωθυπουργός έχει σπεύσει να αποκλείσει.

Ακόμη και ο Λεβέντης, που εθεωρείτο ο πιο ευάλωτος από την αντιπολίτευση στο φλερτ του Τσίπρα, έχει θέσει δημοσίως τη συμμετοχή των ΑΝΕΛ ως ανυπέρβλητο εμπόδιο σε μια προσέγγισή του με τον ΣΥΡΙΖΑ, κατατάσσοντας το κόμμα του Καμμένου στην Ακροδεξιά – κατάταξη που επισφραγίζεται από τη στάση των ΑΝΕΛ στο πολύκροτο νομοσχέδιο.

Η διαφωνία των ΑΝΕΛ με το σύμφωνο συμβίωσης ήταν συμφωνημένη. Είχε προαναγγελθεί. Και, κυρίως, δεν είχε κόστος για την κυβέρνηση, αφού το νομοσχέδιο ενεκρίθη στην αρμόδια Επιτροπή με τις ψήφους της αντιπολίτευσης – πλην ΚΚΕ και Χρυσής Αυγής.

Δεν ήταν η πρώτη φορά που οι ΑΝΕΛ έκαναν επίδειξη συντηρητισμού στο εκλογικό τους ακροατήριο με την ανοχή του ΣΥΡΙΖΑ. Το ίδιο είχε συμβεί και στην πρώτη θητεία τους και μάλιστα δύο φορές: μία στην ψηφοφορία για το μουσουλμανικό τέμενος και μία στο νομοσχέδιο για την ιθαγένεια.

Θα το μάθει κι ο Ολάντ

Το μήνυμα πάντως που στέλνεται είναι ότι αυτή τη φορά η διαφοροποίηση Καμμένου δεν θα είναι χωρίς συνέπειες. Το ΠΑΣΟΚ σκοπεύει να εκθέσει την ιδεολογική ταυτότητα των ΑΝΕΛ στους συνομιλητές του Τσίπρα στην Ευρώπη. «Δεν μπορεί να μας εμφανίζει στον Ολάντ ως απρόθυμους στις συνεργασίες, ενώ εκείνος είναι αγκαλιά με την Ακροδεξιά» λέγεται χαρακτηριστικά. Οι ίδιες πηγές επισημαίνουν ότι η ιστορία του συμφώνου δεν μπορεί παρά να έχει παράπλευρες συνέπειες και στην προσέγγιση που επιχειρεί ο Τσίπρας προς τους ευρωπαίους σοσιαλιστές. «Θα συνειδητοποιήσει ότι ο Καμμένος θα του στοιχίσει» λένε.

Σκοτώνοντας τους αντίζηλους

Πάντως, ο ίδιος ο πρόεδρος των ΑΝΕΛ έχει πρώτος φροντίσει να κάψει τους πιθανούς εταίρους του Τσίπρα, πριν καν εκδηλωθούν προθέσεις προσέγγισης. Το έκανε με τον Θεοδωράκη, στον οποίο εξαπέλυε από την αρχή μεθοδικά προσωπικές επιθέσεις, ανοίγοντας μια βεντέτα μαζί του που συντηρείται έκτοτε και από τις δύο πλευρές. Το έκανε και με τη Φώφη Γεννηματά, όταν, μετά τις εκλογές, την κάλεσε δημόσια «να διώξει τον Βενιζέλο», προκειμένου να μπει στην κυβέρνηση.

Για το ΠΑΣΟΚ το μόνο σενάριο συμμετοχής στην κυβέρνηση που είναι στο τραπέζι είναι αυτό ενός ευρύτατου σχήματος στο οποίο θα συμμετείχαν όλες οι φιλευρωπαϊκές δυνάμεις – της ΝΔ μη εξαιρουμένης. (Ο Καμμένος θεωρείται «απλώς τελειωμένος»).

Στο παρασκήνιο ωστόσο εκφράζονται προβληματισμοί για το δίλημμα με το οποίο θα βρισκόταν αντιμέτωπο το κόμμα στην περίπτωση που η κυβέρνηση έχανε τη δεδηλωμένη. Σε αυτή την περίπτωση η πίεση προς το ΠΑΣΟΚ θα ήταν μεγάλη και από την πλευρά των εταίρων, που ήδη διαμηνύουν ότι θα ήθελαν συναινετική την αντιπολίτευση, προκειμένου η Ελλάδα να ολοκληρώσει τις μνημονιακές της υποχρεώσεις.

Η πίεση αυτή εκτιμάται ότι θα δοκίμαζε και τη συνοχή του ΠΑΣΟΚ, καθώς ένα μέρος του κόμματος – αυτό που ακόμη βρίσκεται κοντά στον Βαγγέλη Βενιζέλο – απορρίπτει κάθε ενδεχόμενο συνεργασίας με τον ΣΥΡΙΖΑ. Αυτό που σε κάθε περίπτωση αποκλείεται είναι να δοθεί στον ΣΥΡΙΖΑ στήριξη ad hoc σε δύσκολα νομοσχέδια, χωρίς ανασύνθεση του κυβερνητικού σχήματος, όπως είχε γίνει το περασμένο καλοκαίρι.

Ο παράγων Λεβέντης

Η μεταβλητή που έχει προστεθεί έκτοτε είναι το κόμμα του Λεβέντη. Ο πρόεδρος της Ενωσης Κεντρώων φλερτάρισε αρχικά με το Μαξίμου, δίνοντας την εντύπωση ότι θα συζητούσε κάποιας μορφής συνεργασία. Σε δεύτερο χρόνο – και μετά το ναυάγιο της Σύσκεψης των Πολιτικών Αρχηγών στο Προεδρικό – εμφανίστηκε δημοσίως να απορρίπτει το ενδεχόμενο, ζητώντας επίμονα τον σχηματισμό οικουμενικής.

Από παράγοντες πάντως των παλαιών κομμάτων εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως αστάθμητος παράγοντας και, σύμφωνα με μια άποψη, ανεπαρκής για τον Τσίπρα, ακόμη κι αν ενδώσει. Το σκεπτικό είναι ότι για λόγους που δεν είναι μόνο πολιτικοί δεν θα μπορούσε να βασιστεί πάνω του μια νέα κυβερνητική πλειοψηφία.

Η εκτίμηση είναι πάντως ότι αν η κυβέρνηση εμφανίσει στην αρχή του 2016 σημάδια φθοράς, η προσέγγιση με ένα σχήμα διαμαρτυρίας σαν του Λεβέντη θα γινόταν ακόμη δυσκολότερη. Οπως λέγεται, «θα είναι γι’ αυτόν πολύ δυσκολότερο να ανέβει σε ένα άρμα που θα έχει βρεθεί ήδη σε κατηφορικό δρόμο».

Ούτε τηλέφωνο

Το αντίθετο ισχύει για το ΠΑΣΟΚ – αν και δεν ομολογείται. Η Χαριλάου Τρικούπη θα ήθελε καταρχήν να αποφύγει το δίλημμα συμμετοχής ή μη στην κυβέρνηση. Αν όμως το φέρει η ανάγκη, θα προτιμούσε να βρει τον Τσίπρα όσο το δυνατόν περισσότερο ανίσχυρο, προκειμένου να επιβάλει τους όρους της συνεργασίας.

Είναι κάτι που ούτως ή άλλως συζητιέται ως σενάριο πολύ μακρινό, καθώς, πέρα από το θέατρο συναίνεσης μπροστά στις κάμερες, επισημαίνεται ότι δεν υπάρχει κανένας δίαυλος επικοινωνίας που θα μπορούσε έστω να καλλιεργήσει ένα κλίμα συνεννόησης στο παρασκήνιο. Οπως λέγεται χαρακτηριστικά, «ούτε επικοινωνία υπάρχει ούτε εμπιστοσύνη».