Ανεβάζουν τους τόνους οι Ρώσοι

Είναι κατ’ αρχάς ένας πόλεμος δηλώσεων και δευτερευόντως οικονομικός. Ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν χαρακτήρισε χθες «προδοσία» την κατάρριψη του ρωσικού αεροσκάφους από τα τουρκικά και πρόσθεσε πως η διεθνής συμμαχία που επιχειρεί στη Συρία είχε γνώση για την πορεία του ρωσικού βομβαρδιστικού και για την ώρα διέλευσής του. Τόνισε μάλιστα ότι οι ΗΠΑ θα έπρεπε να έχουν εμποδίσει την επιθετική ενέργεια των Τούρκων. Λίγο νωρίτερα ο ρώσος πρωθυπουργός Ντμίτρι Μεντβέντεφ είχε αναφέρει ότι «δεν θα μείνει αναπάντητη η τουρκική επιθετικότητα» και έδωσε εντολή στις αρμόδιες υπηρεσίες να καθορίσουν τις κυρώσεις που θα επιβληθούν σε δύο ημέρες στην Τουρκία. Σε αυτές θα περιλαμβάνονται «περιορισμοί και απαγορεύσεις σε τουρκικές οικονομικές δομές που λειτουργούν στη Ρωσία, περιορισμοί και απαγορεύσεις στην εισαγωγή προϊόντων και αγαθών καθώς και υπηρεσιών». Ολα αυτά, αξίας αρκετών δισ. δολαρίων – μια κίνηση που θα προκαλέσει προβλήματα στις ήδη ευάλωτες οικονομίες και των δύο χωρών.

Από την άλλη, ο Ταγίπ Ερντογάν παρότι επέμεινε στο δικαίωμα της χώρας του «να υπερασπίζεται την εδαφική της ακεραιότητα», παραπονέθηκε χθες – από το γαλλικό τηλεοπτικό δίκτυο France 24 – ότι ο Πούτιν δεν απάντησε στα τηλεφωνήματα που του έκανε αφότου η τουρκική Πολεμική Αεροπορία κατέρριψε το ρωσικό βομβαρδιστικό. «Μετά το περιστατικό τηλεφώνησα στον Πούτιν, μέχρι αυτή τη στιγμή όμως δεν μου έχει απαντήσει» είπε και πρόσθεσε ότι «θα μπορούσαμε ενδεχομένως να αναχαιτίσουμε διαφορετικά αυτή την παραβίαση του εναέριου χώρου, αν γνωρίζαμε ότι επρόκειτο για ρωσικό αεροσκάφος». Αυτή η πιο ήπια δήλωση ενισχύεται και από τα όσα είπε χθες ο τούρκος υπουργός Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου. Εξέφρασε την πεποίθηση ότι «έπειτα από αυτό το πρόσφατο γεγονός που λύπησε τους πάντες, θα κερδίσει η διπλωματία και οι σχέσεις των δύο χωρών θα βρουν τον δρόμο τους». Επίσης προέβλεψε ότι σε λίγο καιρό θα πραγματοποιηθεί συνάντηση Ερντογάν – Πούτιν.

Ωστόσο οι Ρώσοι διατηρούν ακόμα σκληρή στάση. Ο υπουργός Αμυνας Σόιγκου ανακοίνωσε χθες ότι όλα τα κανάλια συνεργασίας με τους τούρκους στρατιωτικούς έχουν ακυρωθεί, συμπεριλαμβανομένης της «κόκκινης γραμμής» ώστε να αποφευχθούν αεροπορικά συμβάντα.

Μήνυμα ισχύος. Το γεγονός ότι οι Τούρκοι κατέρριψαν το αεροσκάφος μέσα σε 17 δευτερόλεπτα – ο πρόεδρος Ερντογάν υποστηρίζει πως έδωσε την εντολή ο ίδιος – αποτελεί ισχυρή ένδειξη πως περίμεναν ένα αεροσκάφος να φθάσει κοντά ή να μπει στον τουρκικό εναέριο χώρο για να το καταρρίψουν με στόχο να στείλουν μήνυμα ισχύος παρατηρεί ο Μαρκ Γκαλεότι, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. Υπό αυτή την έννοια, ο ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ έκανε λόγο για «προμελετημένη πρόκληση». Βέβαια κανείς δεν θέλει την κλιμάκωση της έντασης και φαίνεται ότι τόσο η Αγκυρα όσο και η Μόσχα εργάζονται προς αυτή την κατεύθυνση. Ο Ερντογάν πρέπει να αισθάνεται ικανοποιημένος μια και έστειλε το μήνυμα που ήθελε, ενώ το Κρεμλίνο που φυσικά αισθάνεται μεγάλη ενόχληση από το περιστατικό θέλει να καταλήξει σε συμφωνία με τη Δύση για τη Συρία και την Ουκρανία. Ενώ λοιπόν οι ηγέτες εκφράζονται έντονα – ο Πούτιν με θυμό κάνοντας λόγο για «πισώπλατη μαχαιριά» και ο Ερντογάν με αποφασιστικότητα λέγοντας ότι «όλοι πρέπει να σέβονται τα δικαιώματα της Τουρκίας να προστατεύει τα σύνορά της» – οι υπουργοί Εξωτερικών των δύο χωρών κινούνται σε πιο διπλωματικό δρόμο.

Αλλωστε, παρότι οι Ρώσοι έχουν ηθικό προβάδισμα στο συγκεκριμένο περιστατικό, σε περίπτωση στρατιωτικής πίεσης το ΝΑΤΟ θα στηρίξει το μέλος του. Το ενδιαφέρον, παρατηρεί ο Γκαλεότι, είναι πως υπάρχουν εντυπωσιακές ομοιότητες μεταξύ της Ρωσίας του Πούτιν και της Τουρκίας του Ερντογάν. Και οι ίδιοι προσπαθούν λυσσασμένα να προστατεύσουν εκείνα που θεωρούν συμφέροντά τους. Γι’ αυτό η συγκεκριμένη αντιπαράθεση την οποία προκάλεσε η Αγκυρα, παρότι φαίνεται διαχειρίσιμη, δεν πρόκειται να ξεχασθεί σύντομα. Και θα δούμε αρκετά επεισόδιά της στο μέλλον.