10 χρόνια Ανγκελα Μέρκελ

Το τελευταίο πράγμα που θα μπορούσε να φανταστεί ο Γκέρχαρτ Σρέντερ το βράδυ των εκλογών το 2005 ήταν να μπουν οι δικοί του Σοσιαλδημοκράτες ως μικρότερος εταίρος σε κυβέρνηση μεγάλου συνασπισμού με τη Μέρκελ. Αφενός είχε χάσει με λίγες χιλιάδες ψήφους διαφορά και αφετέρου δεν θεωρούσε τη Μέρκελ ικανή να πάρει το τιμόνι της χώρας στα χέρια της. Την είχε υποτιμήσει και εκείνος. Οπως και άλλοι, ακόμη και στο ίδιο της το κόμμα. Η Μέρκελ δεν απάντησε εκείνο το βράδυ στην προσβλητική συμπεριφορά του Σρέντερ. Εγινε η πρώτη γυναίκα καγκελάριος της Γερμανίας. Πριν από έναν μήνα παρουσίασε τη βιογραφία του Σρέντερ, η πρώτη εμφάνιση τέτοιου είδους που έκανε στη θητεία της. Και χθες συμπλήρωσε δέκα χρόνια στην καγκελαρία.

Η Μέρκελ έχει πολλούς λόγους να χρωστά ευγνωμοσύνη στον Σρέντερ. Κατ’ αρχάς, η ανοίκεια επίθεσή του το βράδυ των εκλογών συσπείρωσε και εκείνους μέσα στο κόμμα της που δεν έβλεπαν με καλό μάτι την προσωπική επιτυχία της. Την έκανε άτρωτη μέσα στο κόμμα της, λέει ο πολιτειολόγος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Χούμπολτ του Βερολίνου Χέρφριντ Μίνκλερ. Με την έναρξη της θητείας της εξουδετερώθηκε κάθε σκέψη εσωκομματικής αμφισβήτησης.

Αλλά και σε επίπεδο κυβερνητικής πολιτικής ο Σρέντερ είχε κάνει ήδη τη δουλειά. Με την Ατζέντα 2010 πέρασε επώδυνες μεταρρυθμίσεις στο εργασιακό, το ασφαλιστικό, το φορολογικό σύστημα της χώρας. Το κόμμα του, το SPD, κατέληξε στο 20%-25%, όμως η Γερμανία όχι μόνο έπαψε να είναι «ο ασθενής της Ευρώπης» αλλά με την τραπεζική κρίση του 2008 και την ευρωκρίση χρέους στη συνέχεια βρέθηκε σε ηγεμονική θέση, την οποία κλήθηκε να διαχειριστεί η Μέρκελ.

Στην κατάρρευση της Lehman Brothers αντέδρασε άμεσα δίνοντας με τον τότε υπουργό Οικονομικών Σοσιαλδημοκράτη Πέερ Στάινμπρουκ την ουτοπική υπόσχεση ότι οι καταθέσεις των Γερμανών είναι ασφαλείς. Στην ευρωκρίση όμως η διαχείρισή της χαρακτηρίστηκε από παλινωδίες και καθυστερήσεις τουλάχιστον στην πρώτη φάση της ελληνικής κρίσης που πυροδότησαν μία συζήτηση για έλλειμμα ηγεσίας στην ΕΕ. Η Μέρκελ ακολούθησε και στην κρίση αυτή την «έμφυτη τάση της λιγότερο να κυβερνά και περισσότερο να μεσολαβεί», λέει ο Μίνκλερ. «Ηταν η ενδεδειγμένη ηγέτις της Γερμανίας σε μια περίοδο που η χώρα αναλάμβανε ηγεμονικό ρόλο στην Ευρώπη», προσθέτει. Είναι υποθετικό το ερώτημα πού θα βρίσκονταν σήμερα η ΕΕ εάν καγκελάριος της Γερμανίας ήταν π.χ. ο Σρέντερ με μια πολιτική πυγμής έναντι των εταίρων που θα τροφοδοτούσε τις φυγόκεντρες τάσεις στην ΕΕ. «Ο Σρέντερ με τον δυναμικό του χαρακτήρα δεν θα μπορούσε να οδηγήσει σε ασφαλές λιμάνι το ευρωπαϊκό καράβι μέσα από την τρικυμία των ολονύκτιων διαπραγματεύσεων που απαιτήθηκαν στην κρίση», σχολιάζει ο Μίνκλερ.

Αυτό που είναι «πλεονέκτημα» σε ευρωπαϊκό επίπεδο και «προϋπόθεση» για την ηγετική θέση της Γερμανίας στην Ευρώπη είναι η «προβληματική αδυναμία» στο εθνικό και πολύ περισσότερο στο κομματικό επίπεδο της γερμανικής Χριστιανοδημοκρατίας. «Σίγουρα ήταν σωστό που είπε τον Σεπτέμβριο ενόψει του κύματος των προσφύγων ότι θα τα καταφέρουμε. Αλλά θα έπρεπε να πει και πώς θα τα καταφέρουμε», υποστηρίζει ο πολιτειολόγος. Ετσι θα μπορούσε να πάρει μαζί και τους πολίτες οι οποίοι, όπως δείχνουν οι δημοσκοπήσεις, αρχίζουν να αμφισβητούν την ηγεμονική της θέση στην πολιτική σκηνή της Γερμανίας.

Η προσφυγική κρίση μπορεί να αποδειχτεί μοιραία για τη Μέρκελ. Μπορεί να σημάνει το τέλος της καγκελαρίας της, όπως η Ατζέντα 2010 έφερε το τέλος για τον Σρέντερ και η απόφαση εγκατάστασης των νατοϊκών πυραύλων το τέλος για την καγκελαρία του Χέλμουτ Σμιτ. Αλλά η ιστορία δεν εξελίσσεται ως επανάληψη και αντιγραφή του παρελθόντος. «Το στοιχείο που διαφοροποιεί τη Μέρκελ είναι ότι διαθέτει πολύ μεγαλύτερη ευελιξία από τους προκατόχους της», λέει ο ερευνητής.

Η Μέρκελ το απέδειξε σε αρκετές φάσεις της πολιτικής της διαδρομής. Αυτή σφράγισε το τέλος του «πατριάρχη» Κολ. Με τη Φουκουσίμα αποφάσισε να κλείσει τους πυρηνικούς αντιδραστήρες στη Γερμανία κόντρα στο κόμμα της και το πανίσχυρο πυρηνικό λόμπι. Και άνοιξε τον Αύγουστο τα σύνορα όταν η πλημμυρίδα των προσφύγων απειλούσε να συμπαρασύρει ολόκληρη τη Νότια και Κεντρική Ευρώπη. «Ηταν αποφάσεις που δεν δείχνουν την ύπαρξη μιας εξαρχής μακροπρόθεσμης στρατηγικής, δείχνουν όμως την ικανότητα της Μέρκελ να αναθεωρεί βασικές κατευθύνσεις και να αλλάζει ρότα με ρηξικέλευθες κινήσεις», σημειώνει ο Μίνκλερ. Και για τη διασφάλιση της εξουσίας της, η Μέρκελ καταφεύγει σε μία «παλέτα χειρισμών ανάλογα με την περίσταση που ανταποκρίνεται στο κύριο χαρακτηριστικό της: την ευελιξία».

 Η Μέρκελ δεν κέρδισε ποτέ τις καρδιές των Χριστιανοδημοκρατών. Μετατόπισε προς το κέντρο τη Χριστιανική Ενωση εξοβελίζοντας τους Σοσιαλδημοκράτες. Δεν ασχολήθηκε με το συντηρητικό κομμάτι του κόμματός της. Της ήταν αδιάφορο. Στην προσφυγική κρίση όμως πρέπει να τους κερδίσει παρέχοντας ταυτόχρονα και ασφάλεια από τον κίνδυνο της τρομοκρατίας. Αν το πετύχει, ίσως να ξεπεράσει και τον Κολ που έμεινε 16 χρόνια καγκελάριος.