Στη διάσκεψη της UNESCO τις ημέρες της επίθεσης

Ακροβατώντας ανάμεσα στη γενική διάσκεψη της UNESCO στον τομέα του πολιτισμού και στα γεγονότα εκείνου του μοιραίου βραδιού Παρασκευής. Αλλιώς διάρθρωνα το άρθρο φεύγοντας από τη διάσκεψη την Παρασκευή το απόγευμα. Φανταζόμουν την ανάλυση των δυνατοτήτων που ανοίγει στη χώρα μας η νέα πρόταση του διεθνούς οργανισμού σχετικά με τα μουσεία στο πρώτο μέρος του κειμένου· θα έγραφα μια παράγραφο για τον κάθε πυλώνα. Συντήρηση, έρευνα, επικοινωνία και εκπαίδευση. Στη συνέχεια θα ανέφερα τη σημασία της επεξεργασίας της οδηγίας του 2011 σχετικά με τα «ιστορικά αστικά τοπία». Πόσο όμορφη θα ήταν η υιοθέτησή της σε πόλεις όπως τα Γιάννινα, το Ρέθυμνο ή η Θεσσαλονίκη;

Αντιθέτως, όμως, θα αρχίσω από έναν Ελληνα που γνώρισα εκείνο το βράδυ σε φιλικό σπίτι, ο οποίος λόγω υπερβολικού φόρτου εργασίας δεν πήγε στη μοιραία συναυλία· και που ήταν τόσο τυχερός ώστε κανένας από τους φίλους του στους οποίους προσέφερε δωρεάν το εισιτήριό του δεν μπορούσε να πάει επίσης. Είναι ένας φόρος τιμής στον παράγοντα «τύχη» που τακτοποιεί τις υποθέσεις που η προνοητικότητα και η σύνεση των ανθρώπων έχουν παραβλέψει. Ενας άλλος Ελληνας, που γνώρισα στο ίδιο σπίτι, ήρθε από το Stade de France αλαφιασμένος, χωρίς να έχει συνειδητοποιήσει το τι συνέβη· είχε φύγει πριν από το τέλος του αγώνα για να γλιτώσει από τον συνωστισμό που πάντα δημιουργείται μετά το σφύριγμα της λήξης ενός αγώνα ποδοσφαίρου. Και το μέρος στο οποίο συνέβησαν αυτές οι συναντήσεις; Ενα σπίτι ακριβώς ένα χιλιόμετρο από το περίφημο Bataclan. Οπως λοιπόν εκείνο το βράδυ όλα αναποδογύρισαν, έτσι ξεκινά και η αποτίμηση της γενικής διάσκεψης. Και εκεί εστιάζει κιόλας: στο τέλος.

ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ. Το έσχατο θέμα της διάσκεψης αναφερόταν στην «ενίσχυση των δράσεων της UNESCO για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς σε περιπτώσεις εμπόλεμων συρράξεων». Ηδη σε προηγούμενες τοποθετήσεις δύο κρατικές αντιπροσωπείες είχαν ζητήσει ο οργανισμός να αναπτύξει περισσότερα κεφάλαια για την αντιμετώπιση κρίσεων και περισσότερες αρμοδιότητες για άμεση επέμβαση, χωρίς όμως να προσδιορίζεται τι ακριβώς σημαίνει η άμεση επέμβαση. Σε αυτή τη συζήτηση, η αντιπροσωπεία μιας αραβικής χώρας πρότεινε την εισαγωγή μιας περιόδου στο γενικό κείμενο που να αναφέρει ρητά «να δοθεί ένα τέλος στις οργανωμένες καταστροφές της πολιτιστικής κληρονομιάς, ιδιαίτερα ως αποτέλεσμα της τρομοκρατίας στην περιοχή της Μέσης Ανατολής». Η πρόταση αυτή σήκωσε θύελλα αντιδράσεων αρχικά από αφρικανικές χώρες που υποστήριξαν ότι δεν είναι πρέπον να αναφερθεί συγκεκριμένα μια περιοχή στο κείμενο, διότι και η Αφρική υποφέρει εν γένει από παρόμοια φαινόμενα καταστροφής της πολιτιστικής της κληρονομιάς. Ορισμένες χώρες της Γηραιάς Ηπείρου πήραν το μέρος της Αφρικής, αλλά οι περισσότερες, συμπεριλαμβανομένης της δικής μας, δεν πήραν θέση. Ειδικότερα ο γάλλος αντιπρόσωπος πήρε αρκετές φορές τον λόγο αναφέροντας πως δεν είναι πρέπον να συγκεκριμενοποιούμε ένα κείμενο κατ’ αυτόν τον τρόπο, διότι αναφέρεται σε ολόκληρη την ανθρωπότητα και συνεπώς ένας τόσο οριοθετημένος γεωγραφικός προσδιορισμός δεν συνεισφέρει στη συζήτηση. Ο αντίλογος, που συνοψίζεται στην ανεκδοτολογική έκφραση πως επιλέγουμε να αγνοούμε τον τεράστιο ροζ ελέφαντα με τις βούλες που βρίσκεται στο δωμάτιο, εκφράστηκε κυρίως από τη χώρα που είχε προτείνει την προσθήκη και ελάχιστες χώρες της Λατινικής Αμερικής. Η πρόταση συνεπώς καταψηφίστηκε. Σε μια επόμενη παράγραφο του κειμένου αναφέρεται πως οι πληγέντες πολιτισμοί της Μέσης Ανατολής από την εθνική και θρησκευτική βία αποτελούν έναν ανεκτίμητο πολιτιστικό θησαυρό για όλη την ανθρωπότητα, τον οποίο πρέπει να προστατέψουμε.

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΧΩΡΟΙ. Τρεις ώρες αργότερα, χάος και στρατιωτικός νόμος. Επλήγησαν τρεις χώροι του πολιτισμού. Ενας συναυλιακός χώρος, ένα γήπεδο ποδοσφαίρου και ένα εστιατόριο. Τρεις χώροι που αποτελούν δείγματα της λεγόμενης «άυλης» πολιτιστικής κληρονομιάς, αυτής δηλαδή που δεν αποτυπώνεται σε αρχιτεκτονικά και άλλα μνημεία που έχουν την τάση να αντιστέκονται αμετάβλητα στο πέρασμα του χρόνου. Τέτοια άυλα παραδείγματα πρεσβεύουν και οι τρεις χώροι· τη μουσική, την «κουλτούρα» του γηπέδου με τις ιδεολογίες τις οποίες εκφράζει και προφανώς τις γεύσεις ενός γαλλικού μενού σε ένα παριζιάνικο εστιατόριο.

Αντί για τα θύματα των επιθέσεων, θα σταθώ στον γάλλο αντιπρόσωπο. Μου είναι δύσκολο να φανταστώ πόσες φορές ο ίδιος θα ήθελε να ανασκευάσει τα λόγια του. Διότι οι ίδιες δυνάμεις που καταστρέφουν την «υλική» πολιτιστική κληρονομιά των χωρών της Μέσης Ανατολής και οι οποίες δεν κατονομάστηκαν τελικώς στο συγκεκριμένο κείμενο έπληξαν την «άυλη» πολιτιστική κληρονομιά της χώρας του. Και είναι γνωστό τοις πάσι πως για το σύνολο των γεγονότων ευθύνονται οι τρομοκράτες και οι χρηματοδότες τους.