Ενα βράδυ Παρασκευής στο Παρίσι

Ας μου επιτραπεί οκτώ ημέρες μετά την απίστευτη σφαγή στο Παρίσι, την αγάπη μου, να εκφραστώ χωρίς περιφράσεις. Διάβασα τις χωρίς όνειδος «περισπούδαστες» αναλύσεις διαφόρων, υποτίθεται προοδευτικών, καθηγητάδων αλλά και πολιτικών στελεχών της ακατονόμαστης Αριστεράς που χωρίς καν να περιμένουν την ταυτοποίηση των νεκρών και των τραυματιών, μάζεψαν στα σκουπίδια μιας δήθεν γνώσης όλα όσα μπορεί κανείς να καταλογίσει στη Δύση (τις… σταυροφορίες, την αποικιοκρατία, τις ανισότητες, τον ρατσισμό ευτυχώς για την ώρα των ολίγων, όλα όσα εμείς και σπάνια αυτοί καταπολεμήσαμε με κόστος σε Δύση αλλά και σε Ανατολή) για να δικαιολογήσουν, αν είναι δυνατόν, τους βάρβαρους δολοφόνους. Υβρις!
Δεν διάβασα και δεν άκουσα πουθενά, εκτός από την πολυλογία για τα δυτικά πετρελαϊκά συμφέροντα, να μας εξηγούν ποιοι είναι οι στόχοι του πολέμου που οι τζιχαντιστές του δήθεν «κράτους» έχουν κηρύξει εναντίον των πάντων και πρώτα της ζωής. Γιατί αυτό που έγινε την Παρασκευή 13 του Νοέμβρη στο βραδινό νεανικό Παρίσι ήταν και για τους ίδιους τους δράστες η άρνηση της ζωής και της χαράς. Ακόμα και του ποδοσφαίρου.
Παρακάμπτουν όλοι αυτοί τον χαρακτήρα εμφύλιου πολέμου ανάμεσα στις διάφορες αλληλομισούμενες μουσουλμανικές φράξιες (ξεχνούν ακόμα και τα εκατομμύρια νεκρούς του πολέμου Ιράν – Ιράκ), πράγμα που στο μακρινό παρελθόν έζησαν και οι χριστιανοί με εκατομμύρια θύματα. Αλλά, κυρίως, τον δηλωμένο στόχο των τζιχαντιστών όπως, πρόσφατα ακόμα, της Αλ Κάιντα να καθυποτάξουν σταδιακά με τις σφαγές και τον τρόμο τους πάντες και τα πάντα, διαθέτοντας ύπουλες υπόγειες συμμαχίες και χρηματοδοτήσεις. 
Ναι, έχουμε και από χρόνια πόλεμο, αλλά τον πόλεμο αυτόν, άσχετο με την τραγωδία του παλαιστινιακού λαού αλλά και με τα εκατοντάδες χιλιάδες θύματα της θηριωδίας του Ασαντ, αυτοί τον κήρυξαν. Και αυτόν τον δύσκολο πόλεμο με τους ανθρώπους-καμικάζι εναντίον του μίσους και του θανάτου πρέπει να τον κερδίσουμε. Χωρίς να μας παρασύρει όμως κανείς – μέγας ο κίνδυνος – στην άρνηση του δημοκρατικού πολιτικά φιλελεύθερου ευρωπαϊκού πολιτισμού μας.
Μόλις έμαθα τα γεγονότα και μέσα στην αγωνία για δικούς μου ανθρώπους, δύο φράσεις ξεπήδησαν από τα βάθη της μνήμης. Το «viva la muerte» των φασιστών του Φράνκο (αλλά ο μέγας Χόρχε Σεμπρούν δεν είναι πια εδώ για να εξηγήσει στον Γαβρά καθώς και σε κάποιους άλλους γαλλοσπουδασμένους τι ακριβώς σημαίνει) και το λαϊκό μας «ο Χάρος βγήκε παγανιά».
Αυτοί που θέρισε – όπως και σε ΟΛΑ τα προηγούμενα πισώπλατα τρομοκρατικά χτυπήματα, ακόμα και στους Πύργους της Νέας Υόρκης – ήταν συχνά συνομήλικοι με τους θύτες, και οι θύτες αυτοί είναι μεν αφιονισμένοι φονιάδες, τόσο συχνά σε επαφή με το κοινό έγκλημα, στυγνοί μισογύνηδες γιατί οι γυναίκες φέρνουν τη ζωή, αλλά δεν ανήκουν σε καμία κατηγορία «καταφρονεμένων»: το μαρτυρούν οι οικογένειές τους και τα βιογραφικά τους. Κι ας ισχυρίζονται διάφορα οι ανίδεοι «ειδικοί».
Τότε; Σε μια χώρα όπως η δική μας, όπου τόσο συχνά κυριαρχούν μίση και ψεκασμένοι φανατισμοί, ας επιβληθεί έστω και ενός λεπτού σιγή στους κρυπτοτζιχαντιστές κήρυκες του αντιδυτικού και αντιγαλλικού μίσους που είναι και μίσος εναντίον του πολιτισμού μας. Αυτό!

Κώστας Γαβράς 
Σκηνοθέτης, πρόεδρος της Γαλλικής Ταινιοθήκης
«Ο ήχος της πόλης: βήματα και λουλούδια στο πλακόστρωτο»

Σιωπή και μουρμουρητά. Αυτός είναι ο ήχος της πόλης αυτή την περίοδο. Ενας ήχος μακρινός και γεμάτος που διακόπτεται μόνο από τα ανθρώπινα βήματα και τα λουλούδια που αφήνουν οι περαστικοί πάνω στα πλακόστρωτα. Και πότε πότε ένα αναφιλητό.  Μια τέτοια αίσθηση πήρα μαζί μου και χθες (σ.σ. την περασμένη Δευτέρα), όταν πέρασα από όλους τους τόπους των χτυπημάτων για να τραβήξω φωτογραφίες.  Οσο περνούν οι ημέρες η θλίψη μου μεγαλώνει επειδή καταλαβαίνω ότι η επιλογή των χώρων έγινε με μεθοδικότητα. Αυτοί ήταν δρόμοι όπου διασταυρώνονταν διάφορες εθνικότητες, μαγαζιά όπου πηγαινοέρχονταν άνθρωποι διαφορετικής καταγωγής και ενασχόλησης. Θυμάμαι ότι πριν από χρόνια οι συνεργάτες μου διατηρούσαμε γραφεία στο ένατο διαμέρισμα, όταν διοργάνωνα το Festival de Paris. Ολοι όμως έδιναν ραντεβού στα μπαρ της περιοχής ή διασκέδαζαν με το ίδιο πάθος στις συναυλίες του Bataclan, που είχε από παλιά απήχηση σε μεγάλο κοινό. Τέτοιες ιστορίες κρύβουν πίσω τους οι φωτογραφίες των θυμάτων που βλέπουμε σήμερα στο Διαδίκτυο και στις εφημερίδες. Δεν είναι νούμερα ή αριθμοί αλλά ίχνη ανθρώπων που κάποτε πέρασαν από κοντά μας.   Τώρα φοβάμαι τους αυτοματισμούς με τους οποίους λειτουργούν οι κοινωνίες. Φοβάμαι μήπως οι ακραίοι πίσω από το χτύπημα πάρουν στον λαιμό τους τούς μουσουλμάνους του Παρισιού. Μήπως δημιουργήσουν ακόμη μεγαλύτερο ρατσισμό στην πόλη μας. Αυτοί κάνουν μια δική τους ανάγνωση του ιερού τους βιβλίου, η οποία δεν αφορά το σύνολο. Τώρα ήταν το Bataclan και το στάδιο. Πριν ήταν οι γυναίκες που οδηγούν, που χαιρετούν κάποιον στον δρόμο, που ακούν μουσική ή ασχολούνται με την τέχνη. Γι’ αυτό δεν μπορώ παρά να νιώσω ανακούφιση από τη στιγμή που η αραβική κοινότητα καταδίκασε τις επιθέσεις. 
Πιστεύω ότι η Γαλλία θα βρει τις αντοχές για να ξεπεράσει τα τραύματά της, αρκεί να αξιοποιήσει την κουλτούρα δημοκρατικότητας και αλληλεγγύης. Χωρίς αυτήν οι πληγές θα παραμείνουν μεγάλες, επειδή οι απώλειες είναι ήδη μεγάλες. Εγώ γράφω αυτό το κείμενο, αλλά την ίδια στιγμή δεκάδες οικογένειες θρηνούν τους νεκρούς τους.

Βασίλης Βασιλικός
Συγγραφέας
«Και τώρα τι θ’ ακολουθήσει; Το τραύμα πώς θα επουλωθεί;»
Το πρώτο που κάνει κανείς σ’ ένα παρόμοιο αστραπόβροντο είναι να πάρει τους φίλους του για να καθησυχάσει. Μετά ανοίγει την τηλεόραση για να δει την εικόνα της καταστροφής με τα ίδια του τα μάτια. Και δεν βλέπει τίποτα ή σχεδόν τίποτα γιατί η γαλλική τηλεόραση δεν είναι ανθρωπολάγνα σαν τη δική μας. Υστερα βλέπει τους χάρτες όπου έσκασαν τα εκρηκτικά κι από εκεί μέσα του αναπηδούν εικόνες, ακόμα και μυρωδιές, από τους δρόμους που περπάτησε 22 ολόκληρα χρόνια, το ένα τρίτο της ενήλικης ζωής του. Θυμάται ότι το «Παρασκευή και 13» είναι το γρουσούζικο για μας «13 και Τρίτη». Κλείνει την τηλεόραση και στο νου του έρχεται το φθινόπωρο του 1986 όταν μια μπόμπα έσκαγε μέρα παρά μέρα στο κέντρο του Παρισιού, σκοτώνοντας ανίδεους περαστικούς, τουρίστες, γυναίκες με μωρά στην αγκαλιά, ακροβολισμένους CRS στα ρείθρα των πεζοδρομίων. Ηταν και τότε μουσουλμάνοι που όμως είχαν συγκεκριμένο αίτημα: την απελευθέρωση ομοθρήσκων τους από τις φυλακές. Τώρα αίτημα δεν υπάρχει. Οι τζιχαντιστές του Διαδικτύου αφού δώσαν ένα πρώτο δείγμα γραφής αρχές του χρόνου με τη δολοφονική επίθεση στο «Charlie Hebdo» τώρα επανήλθαν και από τα μονοψήφια επώνυμα θύματα εκείνης της φοράς τώρα φτάσαν στα τριψήφια, ανώνυμα, θύματά τους. Για να γίνουν τετραψήφια χρειάζονται Δίδυμοι Πύργοι, που δεν υπάρχουν στην Πόλη του Φωτός. Υπάρχει μόνο ο Πύργος του Αϊφελ και σε άλλη μεριά μονάχος του ο ουρανοξύστης στο Μονπαρνάς.
Και τώρα τι θ’ ακολουθήσει; Το τραύμα πώς θα επουλωθεί; Την επομένη στην τηλεόραση μιλάει ο Πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας, ο αποκαλούμενος και «μικρός Φρανσουά». Ο «μεγάλος» (Μιτεράν) είχε όραμα, όπως και ο «μέγιστος» Κάρολος Ντε Γκολ που γράφει στα απομνημονεύματά του επισκεπτόμενος τη Συρία το 1942: «Ολοι συμφωνούσαν με την άποψή μου ότι η Συρία και ο Λίβανος, προχωρώντας προς την ανεξαρτησία τους, είχαν πολλά να κερδίσουν και τίποτα να χάσουν απ’ την παρουσία της Γαλλίας».
Οπως κι έγινε στα χρόνια που ακολουθήσαν. Η πιο μεγάλη σύμμαχος της Συρίας υπήρξε η Γαλλία. Μέχρι και τον Σιράκ. Με τον Σαρκοζί στράβωσε το πράμα. Αφού έκανε πρώτα λίμπα τη Λιβύη, αρπάχτηκε κι απ’ τη Συρία. «Ο,τι συνέβη σε σας σε μια μέρα», λέει ο Ασάντ, «συμβαίνει στη χώρα μου καθημερινά τα πέντε τελευταία χρόνια». Τώρα ο Πρόεδρος της Γαλλίας κηρύσσει πόλεμο. Ωσάν ώς τώρα να μην υπήρχε. Μα οι τζιχαντιστές είναι «armee de l’ombre», στρατός της σκιάς. Και τις σκιές δεν τις πιάνουν οι σφαίρες. Είναι άυλες σαν τα ηλεκτρόνια. Υλοποιούνται μόνο όταν δολοφονούν «απίστους» και μαζί αυτοκτονούν χαρούμενοι που πάνε κατ’ ευθείαν στην αγκαλιά του Αλλάχ.

Ελένη Καραΐνδρου
Συνθέτρια
«Σημάδεψαν τους νέους, τη δημιουργικότητα, την αθωότητα»
Αυτές τις μέρες της οδύνης και της οργής φέρνω στη σκέψη μου εικόνες του Παρισιού που με καθόρισαν, εικόνες συσσωρευμένες στην ψυχή μου από τα υπέροχα χρόνια που το έζησα, που το αγάπησα, που το θαύμασα. Και πάντα αυτές οι εικόνες αφήνουν μέσα μου ανεξίτηλα χρώματα αρμονίας και ομορφιάς. Είναι η πόλη μου, το σταυροδρόμι των πολιτισμών, αυτή που μ’ αγκάλιασε όταν κυνηγημένη από τη χουντική Ασφάλεια έφτανα στην αγκαλιά της μια νύχτα παγωμένη του 1967.
Είναι η πόλη στην οποία επιστρέφω και νιώθω κάθε φορά ότι είναι φτιαγμένη για τον άνθρωπο, ότι τον σέβεται, τον αφήνει ν’ ανασάνει, να περπατήσει, ν’ ακουμπήσει το βλέμμα του σε όγκους αρμονικούς, σε μνημεία και κτίρια προστατευμένα από τη λαίλαπα του χρόνου, που στέκονται αγέρωχα, αιώνιοι μάρτυρες ενός σπουδαίου πολιτισμού. Αυτή την πόλη, την ερωτική, με τους αγκαλιασμένους νέους στις όχθες του Σηκουάνα, με τα πανεπιστήμια που σφύζουν από νιάτα και ζωή, με τις όπερες, τα θέατρα, τις αίθουσες συναυλιών, τα χιλιάδες καφενεία. Αυτή την πόλη-μουσείο, που φιλόξενα αγκαλιάζει κάθε λογής θρησκεία και εθνότητα, τη διάλεξαν για να την τραυματίσουν. Ανανδρα και ύπουλα της κήρυξαν έναν πόλεμο ανέντιμο, φρικτό και πέρα από κάθε έννοια ανθρώπινη. Σημάδεψαν την καρδιά της, τους νέους, τη δημιουργικότητα, την αθωότητα. Από πού εμφανίστηκαν αυτά τα ανθρωποειδή τέρατα; Πώς να χωρέσει ο νους αυτό που συμβαίνει;
Νιώθουμε όλοι μουδιασμένοι από το αναπάντεχο και τερατώδες γεγονός, ωστόσο τη Γαλλία τη γνωρίζω. Εχω ζήσει την ομοψυχία των ανθρώπων της και τη δύναμή τους. Ημουν εκεί τον Μάη του ‘68. Είδα και έμαθα πολλά. Και ξέρω ότι τους έχουν θυμώσει, κι αυτό τους ενώνει και γίνονται σαν μια γροθιά.
Ολοι νιώθουμε την οργή να φουντώνει μέσα μας κι όλοι συνειδητοποιούμε ότι αυτή η απειλή πρέπει να αφανιστεί. Ωστόσο, μέσα μας, τα ερωτήματα πληθαίνουν. Ενα μεγάλο «γιατί» κυριαρχεί στη σκέψη μας. Γιατί φτάσαμε ώς εδώ; Γιατί αφήσαμε να μετατραπεί το Αιγαίο σε υγρό τάφο χιλιάδων ψυχών; Ποιοι είναι οι ηθικοί αυτουργοί; Και θ’ αφήσω τον Σεφέρη, στη «Μορφή της Μοίρας», γραμμένη τον Οκτώβριο του ‘41, να γράψει το υστερόγραφο:
«Αφησε μη ρωτάς· τρία κόκκινα άλογα στ’ αλώνι /γυρίζουν πάνω σ’ ανθρώπινα κόκαλα κι έχουν τα μάτια δεμένα, /άφησε μη ρωτάς, περίμενε· το αίμα, το αίμα/ ένα πρωί θα σηκωθεί σαν το αϊ-Γιώργη τον καβαλάρη /για να καρφώσει με το κοντάρι πάνω στο χώμα τον δράκοντα».

Αλέκος Φασιανός
Ζωγράφος
«Ο φόβος είναι πιο καταστροφικός από όλα»
Η Γαλλία είναι μια δημοκρατική χώρα. Με πολλά δείγματα δημοκρατικής ζωής και οργάνωσης. Στο παρελθόν, στη Γαλλική Επανάσταση, έχει δώσει την αλήθεια με τρεις λέξεις: ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη. Κάθεσαι σε ένα καφενείο, π.χ. στο Deux Magots και βλέπεις να περνούν διαφορετικές εθνικότητες από μπροστά σου. Να περνούν όλοι οι λαοί: μουσουλμάνοι, Αραβες, Ασιάτες, Ευρωπαίοι. Ολα τα είδη των ανθρώπων. Γι’ αυτό και ο αντίκτυπος από το καταστροφικό γεγονός είναι  ισχυρότερος κάθε ημέρα που περνάει. Καταλαβαίνεις ότι η αποτρόπαιη αυτή πράξη, ο σκοτωμός αθώων, έγινε από φανατικούς που δεν έχουν γνωρίσει τη δημοκρατία, αλλά μόνο δόγματα θρησκευτικά και φανατισμένα. Δεν έχουν γνωρίσει τον διάλογο που φέρνει η συζήτηση, η αναζήτηση της αλήθειας και η ανεύρεσή της.
Ολοι έρχονται σε απόγνωση. Νεκρώνει κάθε είδους αναζήτηση γιατί ένα τέτοιο γεγονός βασίζεται σε αξιώματα, ότι π.χ. «ο θεός το λέει». Οτι  με τη ρομφαία του θεού (Ιερός Πόλεμος) θα εξολοθρεύσουν τους απίστους. Λες και ο θεός τους είναι ο αληθινός. 
Οι Γάλλοι θα αντιδράσουν. Δεν μπορεί να αφήσουν αναπάντητο τον σκοτωμό ανυποψίαστων ανθρώπων επειδή κάποιοι λένε από μόνοι τους ότι είναι «εκ θεού». Γιατί το κάνουν; Αναρωτιούνται όλοι οι άνθρωποι και απάντηση δεν παίρνουν με τη λογική. Δημιουργείται ανασφάλεια παντού. Γιατί μέσα σε αυτόν τον παραλογισμό σκέφτεσαι ότι θα υπάρξει ίδια τύχη και για σένα, για εμάς. Μας αφορά όλους αυτό και πρέπει να παρθούν μέτρα ριζικά. Να φύγει ο εφιάλτης οριστικά. 
Ο φόβος δεν πρέπει να καταβάλει ούτε τους Γάλλους ούτε κανέναν. Γιατί ο φόβος είναι πιο καταστροφικός από όλα. Είναι αντιδημιουργικός, δεν μπορείς να κάνεις τίποτα. Μένεις αδρανής. Ισως αυτό θέλουν να κάνουν αυτοί οι δειλοί και σκοτεινοί άνθρωποι. Να οδηγήσουν στον αφανισμό τους πάντες για να κυριαρχήσουν αυτοί και η σκοτεινότητά τους.

Έρση Σωτηροπούλου
Συγγραφέας
«Το αβγό εκκολαπτόταν καιρό πριν σκάσει»
Χτυπήθηκε η πόλη η οποία αντιπροσωπεύει περισσότερο από κάθε άλλη τη λάμψη και τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Πέρα από το μήνυμα εκδίκησης, είναι προφανής ο συμβολισμός της πράξης: «Το Σάββατο πρώτη μέρα του μήνα Σαφάρ του έτους 1437 σε μια επίθεση ευλογημένη από τον Αλλάχ χτυπήσαμε την πρωτεύουσα της βδελυγμίας και της διαστροφής» αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα των τζιχαντιστών. O πρόεδρος Ολάντ απηύθυνε έκκληση στη διεθνή κοινότητα για παγκόσμιο συνασπισμό ενάντια στη νέα μάστιγα, το Ισλαμικό Κράτος. Αλλά πώς μπορείς να νικήσεις το κακό αν δεν καταλάβεις τις αιτίες του; 
Η ωραία μέρα βγάζει έξω την οχιά, έγραψε ο Σαίξπηρ. Πρέπει να προσέχεις πού περπατάς αφού το αβγό του φιδιού σκάζοντας θα γίνει κακοποιό. Εμείς που είμαστε η ωραία μέρα, ο δυτικός κόσμος, πρέπει να δούμε τις δικές μας ευθύνες σε αυτή την τραγωδία. Αιτίες που πάνε πολύ πιο πίσω από τον πόλεμο στο Ιράκ και τα ψέματα των Μπους και Μπλερ στα οποία βασίστηκε. Ιστορικές συγκυρίες και πολιτικές σκοπιμότητες που αναστάτωσαν τον αραβικό κόσμο και πυροδότησαν μια κρίση ταυτότητας. 
Η κατάργηση του Χαλιφάτου, το ιστορικό τραύμα του 1924 που σήμανε το τέλος της ψευδαίσθησης ενότητας και αυτοδυναμίας των μουσουλμάνων στο πλαίσιο ενός πολιτικοθρησκευτικού κράτους, προκάλεσε ένα αίσθημα υποτέλειας και καχυποψίας απέναντι στους Δυτικούς, οδηγώντας λίγα χρόνια αργότερα στη γέννηση των Αδελφών Μουσουλμάνων – στην ιδέα ενός «ισλαμικού ιδανικού» που είχε βαθιά λαβωθεί κι έπρεπε να παρθεί εκδίκηση. Εκδίκηση επίσης αργότερα για το Παλαιστινιακό, αυτή την ανεπούλωτη πληγή, στο οποίο οι καλές προθέσεις της Δύσης αποδείχτηκαν στρουθοκαμηλισμοί. 
Η έξαρση του ριζοσπαστικού ισλαμισμού χρειάζεται μια προσέγγιση πολιτική, ιστορική, αλλά και ψυχαναλυτική. Περίπου 25.000 ξένοι έχουν προσχωρήσει στην τζιχάντ. Πολλοί από αυτούς είναι ανήλικοι και ο αριθμός τους συνεχώς αυξάνεται. Από τους περίπου 1.700 Γάλλους – οι περισσότεροι μουσουλμάνοι μετανάστες δεύτερης γενιάς μεγαλωμένοι σε οικογένειες μη ριζοσπαστικές, σχετικά ενσωματωμένες στη γαλλική κοινωνία –, το 40% δεν είναι καν μουσουλμάνοι. Εφηβοι, πολλά κορίτσια ανάμεσά τους, που προσηλυτίστηκαν μέσω κοινωνικών δικτύων. Τι οδηγεί ένα κορίτσι 15 χρόνων να αφήσει το σπίτι, τις σπουδές του και να δραπετεύσει στη Συρία ως υποψήφια νύφη για έναν στρατιώτη του Αλλάχ; Αυτό πρέπει να μας απασχολεί. 
Σε μια ηλικία ευάλωτη στην οποία κάποιος προσπαθεί να καταλάβει τον κόσμο και ζητάει να πιστέψει σε κάτι, που διψάει για ιδανικά, τι του προσφέρεται; Σπουδές αβέβαιες, μέλλον αβέβαιο, μια κοινωνία άδεια από περιεχόμενο, κυνική στην γκριζάδα της. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς πώς η τζιχάντ ως όχημα αλήθειας, ως θεματοφύλακας ενός ιδανικού που απαιτεί την υπέρτατη θυσία, μπορεί να γίνει ελκυστική για τους πιο εύθραυστους κι απελπισμένους. 
Το αβγό το φιδίσιο, της οχιάς, εκκολαπτόταν καιρό πριν σκάσει. Εμείς, εκόντες άκοντες, το ζεσταίναμε.

ΑΠΟΨΗ
Ο Ρομέν και η Πρεσιλιά, η Κλερ και η Χαλιμά

Του Νικόλα Ζώη
Για τουλάχιστον μια – δυο γενιές, με συγκεκριμένα οικονομικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά, η απαιτούμενη προσπάθεια είναι σχετικά μικρή: κοιτάζεις τα πρόσωπα στο εξώφυλλο αυτού εδώ του ενθέτου και αν – χτύπα ξύλο – δεν αναγνωρίσεις κάποιον φίλο ή συγγενή μπορείς κάπως εύκολα να φανταστείς τις συνθήκες στις οποίες οι ζωές σας πιθανώς να διασταυρώνονταν. 
Με τον 30άρη Τομά λόγου χάρη και τον 29χρονο Φρανσουά θα μπορούσατε να είχατε συναντηθεί στο ίδιο Εράσμους, όπου προτιμήσατε τα ξενύχτια από τα μαθήματα. Με τη γελαστή Κλερ ή τον σοβαρό Ρομέν ίσως να είχατε καπνίσει στον ακάλυπτο της ίδιας εταιρείας, αναθεματίζοντας την απόλυση του κολλητού σας, του Χουάν. Με τον Μαξίμ θα είχατε κατεβάσει την ίδια τηλεοπτική σειρά από το ίδιο τορεντάδικο και με την Πρεσιλιά ίσως να φλερτάρατε ανεπιτυχώς σε κάποιο νησί. Με τη Χαλιμά να γιορτάζατε τα βαρετά γενέθλια ενός φίλου και με τον Λούις-Φελίπε να είχατε επιτέλους καταφέρει να δείτε εκείνη την μπάντα στο Bataclan. Ολοι μαζί, τέλος πάντων, θα μπορούσατε να συνθέτετε την εικόνα ενός ευρωπαϊκού παραδείσου. Ο παράδεισος όμως και η άχρονη αρμονία του είναι πράγματα μάλλον μακρινά.  
Είναι άραγε δυνατόν η φαντασίωσή του, η προβολή του στον περίφημο δυτικό τρόπο ζωής αποκλειστικά, εις βάρος διαφορετικών, μη κερδοφόρων αλλά πάντως ειρηνικών «lifestyle», να συνιστά τον λόγο για τον οποίον κάποιοι άλλοι 28άρηδες επέλεξαν να στείλουν συνομηλίκους τους στην κόλαση των απίστων; Η αλήθεια είναι ότι από την προηγούμενη τρομερή Παρασκευή αρκετά άρθρα ή συζητήσεις κάνουν λες και «Δύση», έτσι γενικά και αδιαίρετα, σημαίνει μόνο αξιοζήλευτες αξίες και επιλογές που βάλλονται. Οχι πράξεις που προκαλούν αντιδράσεις. 
Το ISIS, σε μια ανατριχιαστική ανακοίνωση, έκανε μεν λόγο για την «πρωτεύουσα της βδελυγμίας και της διαστροφής», θύμισε όμως και τα βομβαρδιστικά των «σταυροφόρων». Καμία φυσικά επεξηγηματική ανάληψη ευθύνης δεν δικαιολογεί ή ελαφραίνει στο ελάχιστο ένα αποτρόπαιο έγκλημα. Εκτός όμως από τους προφανείς λόγους για τους οποίους κάτι τέτοιο δεν ισχύει, υπάρχει κι ένας επιπλέον: όπως όλοι οι μουσουλμάνοι δεν είναι τρομοκράτες, έτσι και όλοι οι δυτικοί δεν είναι ιμπεριαλιστές. 
Οχι ότι έχει νόημα οποιοσδήποτε διαχωρισμός αθώων και ενόχων. Εκείνα ωστόσο τα πρόσωπα που λέγαμε σαν να αποκτούν υπό αυτό το πρίσμα μια ακόμα σημασία. Ο Ρομέν και η Πρεσιλιά, η Κλερ και η Χαλιμά, ο Χουάν, ο Λουίς-Φελίπε και ο Μαξίμ μπορεί να είχαν μια πολύ συγκεκριμένη στάση, μια άποψη για όλα αυτά. Μπορεί αν τις ένωναν να έκαναν τη διαφορά. Και το βράδυ της Παρασκευής, αν όχι όταν το πρόβλημα άρχισε να γεννιέται, η δυνατότητα αυτή τους αφαιρέθηκε για πάντα.