Οι θεοί των υπογείων

Αν το θείο μπορεί να έχει διαφορετικές εκφάνσεις ανάλογα με τις θρησκείες, τα δόγματα και τις λατρευτικές παραδόσεις, τότε ο Τάσος Βρεττός με τη φωτογραφική του μηχανή έχει καταγράψει ένα μεγάλο μέρος τους. Στην έκθεσή του «Τ(ρ)όποι λατρείας», που εγκαινιάζεται στις 20 Νοεμβρίου στο Μουσείο Μπενάκη, παρουσιάζει περισσότερες από 400 φωτογραφίες σε αυτοσχέδιους τόπους λατρείας μεταναστών και προσφύγων της Αθήνας και των περιχώρων της.

Η δουλειά αυτή του φωτογράφου είναι επί της ουσίας ένα έργο εν προόδω, αφού πέρασε τα τελευταία τρία χρόνια αναζητώντας ναούς διαφορετικών δογμάτων. «Το πρότζεκτ προέκυψε ύστερα από μια τυχαία επίσκεψή μου στην αιθιοπική εκκλησία της Αθήνας, στο Πολύγωνο. Είχα διαβάσει στα “ΝΕΑ” τη Μεγάλη Παρασκευή του 2012 ένα αφιέρωμα για μια αιθιοπική Ανάσταση και μου φάνηκε ενδιαφέρον. Την επόμενη ημέρα, έπειτα από μια περιπέτεια χαμένος στα Κάτω Πατήσια, βρήκα τελικά τον ναό με τη βοήθεια αστυνομικών της Ομάδας Ζ και έτσι ξεκίνησε αυτό το απίστευτο ταξίδι» αναφέρει.

Εκτοτε επισκέφτηκε άλλους 43 χώρους, κάποιους ξανά και ξανά, προκειμένου να συγκεντρώσει αυτό το ιδιαίτερο ανθρωπολογικό υλικό, καταγράφοντας παράλληλα ένα αόρατο δίκτυο στο σώμα της πόλης. Υπόγεια και ενοικιαζόμενα διαμερίσματα, πολυκατοικίες, γκαράζ, γήπεδα, υπαίθριοι χώροι, πλατείες, αυλές και πρόχειρα καταλύματα κυρίως γύρω από την Ομόνοια, μπήκαν στο κάδρο του Βρεττού. «Ο κάθε χώρος είχε τη δική του αύρα. Είχε μια ιδιαιτερότητα. Από ένα χαρούμενο πράγμα μέχρι κάτι το μυσταγωγικό» τονίζει ο φωτογράφος.  Επειδή η ελληνική νομοθεσία δεν προβλέπει την έκδοση άδειας για τους λατρευτικούς χώρους, αλλά τους απαγορεύει να ονομάζονται εκκλησίες, στήνονται ως πολιτιστικά κέντρα, δηλωμένα στην Αστυνομία και ανοιχτά για τον οποιονδήποτε.

«ΕΚΑΝΑ ΦΙΛΙΕΣ». Στα πρώτα στάδια της έρευνάς του, σε επαφή με τα μέλη των κοινοτήτων τον έφεραν άνθρωποι του Δήμου Αθηναίων που ασχολούνταν με τους μετανάστες αλλά και η φίλη του, δημοσιογράφος Καλλιστώ Γούναρη. Στη συνέχεια, κερδίζοντας την εμπιστοσύνη των ίδιων των πιστών, κατάφερε να παρεισφρήσει στη λατρευτική τους καθημερινότητα. «Από τη στιγμή που μπήκα μέσα σε αυτό, ήταν εύκολο να βρω από τους ίδιους. Η συγκεκριμένη εθνότητα που φωτογράφιζα μου πρότεινε και άλλους χώρους, που βρίσκονται στην Αθήνα. Μέσα από αυτό έκανα φιλίες. Με έπαιρναν τηλέφωνο και με ειδοποιούσαν πότε θα γίνει η κάθε τελετή» υπογραμμίζει ο Βρεττός.

Ο θρησκευτικός προσανατολισμός των πρωταγωνιστών των εικόνων του ήταν ευρύς, η πλειονότητα των ανθρώπων που περνούν από τις φωτογραφίες του είναι μουσουλμάνοι (σιίτες και σουνίτες), ευαγγελικοί κυρίως από αφρικανικές χώρες, βουδιστές, ινδουιστές, καθολικοί Φιλιππινέζοι και χριστιανοί Ιρακινοί και Πακιστανοί. Ο ίδιος στη μνήμη του κρατάει, ωστόσο, εικόνες ανεξαρτήτως θρησκείας. «Υπάρχουν κάποιες φωτογενείς στιγμές του θέματος, αλλά και άλλες που δεν ήταν τόσο πολύ αυξημένη η οπτική τους ένταση αλλά η ηχητική τους, η συγκινησιακή τους. Υπήρχε ναός Αιθιόπων, Ερυθραίων ή Γκανέζων, όπου το σκηνικό ήταν πολύ μικρό με ανθρώπους πολύ απλά ντυμένους, αλλά ήταν τέτοια η ένταση και η μέθεξη που υπήρχε στα τραγούδια που τραγουδούσαν» υπογραμμίζει. Στιγμές σαν κι αυτές ανάγκασαν τον Βρεττό να δεθεί με το πρότζεκτ του (σε επιμέλεια των Νάντιας Αργυροπούλου και Γιώργου Τζιρτζιλάκη). «Απέκτησα, όλη αυτή την εμπειρία ενός κομματιού της πόλης άγνωστου, χωρίς να θέλει να κρυφτεί, που θέλει να φανεί, να γίνει με έναν τρόπο σαν κι εμάς. Ηταν μια εξαιρετική εμπειρία, πέρα από το φωτογραφικό οδοιπορικό και το τι προκύπτει ως αποτέλεσμα. Ηταν πολύ συγκινητικό. Ομολογώ ότι μου έμαθε πολλά πράγματα. Εγινα καλύτερος άνθρωπος» καταλήγει.