Ο «γερο-σοφός»

Η θητεία του στην καγκελαρία υπήρξε σχετικά σύντομη: 8 χρόνια, από το 1974 έως το 1982, έναντι 14 για τον Αντενάουερ και 16 για τον Χέλμουτ Κολ. Και το όνομά του δεν συνδέθηκε με κανένα θεαματικό επίτευγμα, όπως συνδέθηκε η Οστπολιτίκ – η πολιτική εξομάλυνσης των σχέσεων με τις χώρες του ανατολικού μπλοκ – με τον προκάτοχό του Βίλι Μπραντ ή η επανένωση της Γερμανίας με τον διάδοχό του Χέλμουτ Κολ. Εγινε όμως ο «γερο-σοφός» της γερμανικής δημοκρατίας, ο ασπρομάλλης με το διαπεραστικό βλέμμα που είχε πάντα κάτι ενδιαφέρον να πει για τη χώρα του, την Ευρώπη και τον κόσμο, πίσω από το σύννεφο καπνού που τον συνόδευε ανυπερθέτως ακόμα και στα τηλεοπτικά πλατό ή στις θεατρικές πρεμιέρες – ο Χέλμουτ Σμιτ, που έφυγε χθες από τη ζωή στα 96 του χρόνια, δεν σεβάστηκε ποτέ την αντικαπνιστική νομοθεσία. Αλλά ήταν ο Χέλμουτ Σμιτ.

Η εμφάνιση της υπογραφής του στο εξώφυλλο της «Die Zeit», της εβδομαδιαίας εφημερίδας που άρχισε να συνεκδίδει μετά την αποχώρησή του από την ενεργό πολιτική το 1987, ήταν αρκετή για να αυξηθούν αυτομάτως οι πωλήσεις. Και όποτε συμμετείχε στις συσκέψεις, οι νέοι δημοσιογράφοι στριμώχνονταν προκειμένου να ακούσουν τις αναλύσεις του, που δεν έχασαν ποτέ την οξύτητά τους. Τον τελευταίο καιρό, δυσκολίες στην ακοή εμπόδιζαν τον Σμιτ να αφοσιωθεί στη μουσική, που ήταν ανέκαθεν το καταφύγιό του από τις μεταπτώσεις της πολιτικής – υπήρξε βιρτουόζος του κλασικού πιάνου. Και τα χρόνια τον έκαναν να χάσει την αλαζονεία που του είχε εξασφαλίσει το παρατσούκλι «Σμιτ-Σνάουτσε» («Ο Φωνακλάς») κατά τη θητεία του ως επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας του SPD μεταξύ 1967-1969. Παρέμεινε όμως πάντα ένας «der Macher», άλλο παρατσούκλι που του είχαν κολλήσει όταν ήταν πολιτικός προϊστάμενος της αστυνομίας στο κρατίδιο του Αμβούργου, στις αρχές της δεκαετίας του 1960: ένας άνθρωπος της δράσης, σε αντιδιαστολή με τον ιδεολόγο ή τον ονειροπόλο. «Οποιος έχει οράματα πρέπει να πάει να δει γιατρό», συνήθιζε να λέει.

Η ΔΥΣΚΟΛΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ. Ο Σμιτ διετέλεσε καγκελάριος σε μια δύσκολη περίοδο που σημαδεύτηκε από την πρώτη πετρελαϊκή κρίση, τον Ψυχρό Πόλεμο και την τρομοκρατική δράση της Φράξιας Κόκκινος Στρατός. Κατά τη θητεία του επεχείρησε να ισορροπήσει ανάμεσα στην Οστπολιτίκ και στην ενίσχυση της θέσης της Γερμανίας εντός της Ευρώπης και του ΝΑΤΟ. Από κοινού με τον φίλο του Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν, έφερε στο φως το 1979 την Ευρωπαϊκή Νομισματική Ενωση, τον πρόδρομο του ευρώ. Μέχρι το τέλος της ζωής του, όμως, δεν έπαψε να διακηρύττει αυτό που του διδάχθηκε από μια άλλη θητεία του, στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, πρώτα στο ανατολικό, κατόπιν στο δυτικό μέτωπο: τη σημασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης για την ειρήνη. Και δεν έπαψε να επιφυλάσσει εκπλήξεις στους Γερμανούς, που είχαν συνηθίσει να τον βλέπουν στο πλευρό της αγαπημένης του Χανελόρε «Λόκι» Γκλάζερ επί σχεδόν επτά δεκαετίες, μέχρι τον θάνατό της το 2010: μόλις πέρυσι, ο Σμιτ αποκάλυψε σε βιβλίο του πως τέλη της δεκαετίας του 1960 – αρχές της δεκαετίας του 1970, διατηρούσε εξωσυζυγική σχέση. Η «Λόκι» τού είχε προτείνει τότε να χωρίσουν. Απέρριψε την ιδέα ως «παράλογη».