Πρόσφυγες, μπάλα και Αιγαίο

Μια επίσκεψη δεν φέρνει την άνοιξη. Ενα photo op, όμως,  του Αχμέτ Νταβούτογλου με τον Αλέξη Τσίπρα στον φιλικό αγώνα ποδοσφαίρου Ελλάδας – Τουρκίας που θα διεξαχθεί στις 17 Νοεμβρίου στην Κωνσταντινούπολη θα φέρει σίγουρα πρωτοσέλιδα, που δεν αποκλείεται να κάνουν τον γύρο και του ευρωπαϊκού Τύπου.

Και αυτό διότι το «φιρμάνι» της τουρκικής πλευράς για την επίσκεψη του έλληνα Πρωθυπουργού στην Τουρκία τοποθετεί τη συνάντηση των δύο Πρωθυπουργών στις 17 και 18 του μήνα στην Κωνσταντινούπολη, ίσως και στην Αγκυρα. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Νταβούτογλου καλεί τον Τσίπρα να παρακολουθήσουν μαζί το ματς Ελλάδα – Τουρκία την ερχόμενη Τρίτη και κατόπιν να έχουν συνάντηση εργασίας. Ραντεβού με τον Ταγίπ Ερντογάν δεν έχει οριστικοποιηθεί ακόμα, αλλά θεωρείται βέβαιο ότι θα υπάρξει. Ο Αλέξης Τσίπρας θα είναι ο πρώτος ευρωπαίος Πρωθυπουργός που επισκέπτεται την Τουρκία μετά τη νέα εκλογική νίκη Ερντογάν, με βασικό θέμα στην ατζέντα το Προσφυγικό. Εξάλλου, το ίδιο το Μέγαρο Μαξίμου εμφανίζει  την επίσκεψη Τσίπρα ως την πρώτη επαφή εκπροσώπου της ΕΕ με τη νέα τουρκική κυβέρνηση. Το ίδιο έχει φροντίσει να τονίσει και ο Τσίπρας στις επαφές του με όλους τους ευρωπαίους ομολόγους του.

Από τη στιγμή που ο έλληνας Πρωθυπουργός εμφανίστηκε επισπεύδων της επίσκεψής του στην Τουρκία – επίσκεψη που δεν πραγματοποιήθηκε το προηγούμενο οκτάμηνο, παρά την πρόσκληση διαρκείας που είχε απευθύνει ο Νταβούτογλου – έγινε προσπάθεια η ατζέντα να είναι στοχευμένη και άρα περιορισμένη. Και όχι τυχαία, καθώς ανώτερες διπλωματικές πηγές έχουν εκφράσει επιφυλάξεις από την πρώτη στιγμή για το τάιμινγκ της επίσκεψης, λίγες ημέρες μετά τον εκλογικό θρίαμβο του Ερντογάν και ενώ η Ευρώπη εμφανίζεται έτοιμη να δώσει γην και ύδωρ στην Τουρκία προκειμένου να εξασφαλίσει τη συνεργασία της για την αντιμετώπιση των μεγάλων προσφυγικών ροών.

Υπήρξαν βέβαια και εισηγήσεις για μεταγενέστερη μετάβαση του Τσίπρα στην Τουρκία, αφού θα είχε σχηματιστεί κυβέρνηση (επισήμως η νέα τουρκική κυβέρνηση αναμένεται να λάβει ψήφο εμπιστοσύνης στις 28 Νοεμβρίου). Επικράτησε όμως η πρωθυπουργική λογική, σύμφωνα με την οποία «δεν μπορούμε να αφήσουμε την Ευρώπη να μιλάει με την Τουρκία για το Προσφυγικό και να μη μιλάμε εμείς μαζί της».

Οι ελληνικές προτάσεις. Τούτων δοθέντων, ο Πρωθυπουργός θα μεταβεί στην Τουρκία με πακέτο προτάσεων για το Προσφυγικό, αναζητώντας έναν συμβιβασμό προκειμένου να περιοριστεί η προώθηση προσφύγων προς την Ελλάδα. Η κυβέρνηση έχει αναφερθεί επανειλημμένως στην ανάγκη να δημιουργηθούν κέντρα υποδοχής και σε τουρκικό έδαφος και η Αθήνα, κατ’ ιδίαν και δημοσίως, έχει διαμηνύσει ότι θα ήθελε η διαδικασία επανεγκατάστασης των προσφύγων προς τις ευρωπαϊκές χώρες να γίνεται απευθείας από την Τουρκία. Ζήτημα για κοινές περιπολίες στο Αιγαίο δεν τίθεται – εξάλλου όλες οι πλευρές επιμένουν ότι ποτέ δεν έπεσε επισήμως στο τραπέζι -, υπάρχει όμως θέμα συντονισμού και συνεργασίας.

Ωστόσο, γρίφος παραμένουν τα ανταλλάγματα που θα ζητήσει η Αγκυρα για την όποιας μορφής συνεργασία, καθώς είναι πάγια τουρκική τακτική να διευρύνει την ατζέντα θέτοντας επιπλέον ζητήματα. Λεπτομέρεια με σημασία: την ερχόμενη Κυριακή, λίγα 24ωρα πριν συναντηθεί με τον έλληνα Πρωθυπουργό ο Νταβούτογλου θα επισκέπτεται τα Κατεχόμενα. Δεν αποκλείεται η Αγκυρα να θελήσει να ανοίξει τη βεντάλια των συζητήσεων και στις εκκρεμότητες στο Αιγαίο και στο Κυπριακό, όπου η ελληνική πλευρά έχει θέσει μέσω του Νίκου Κοτζιά ως κορυφαία προτεραιότητα το θέμα των εγγυήσεων.

Ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες. Η επίσκεψη δεν θα είναι περίπατος για τον Τσίπρα σε μια συγκυρία κατά την οποία η τουρκική κυβέρνηση φαίνεται να έχει την προστασία της ΕΕ, ενώ παραμένουν οι εκκρεμότητες με την Αθήνα και τα αγκάθια, όπως το ζήτημα των πεδίων βολής στο Αιγαίο. Διπλωματικές πηγές έλεγαν ότι το Προσφυγικό δεν πρέπει να επηρεάσει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και αυτό πρέπει να καταστεί σαφές στην Αγκυρα. Ομως, αν θέλεις ειρήνη καλύτερα να είσαι προετοιμασμένος για πόλεμο. Προφανώς, με την υπόθεση εργασίας ότι οι Τούρκοι θα επιχειρήσουν να φορτώσουν κι άλλο την ατζέντα των συζητήσεων με τον έλληνα Πρωθυπουργό, δεν είναι τυχαίο ότι την ερχόμενη Παρασκευή στο υπουργείο Εξωτερικών θα γίνουν δύο συσκέψεις για τα ελληνοτουρκικά, στις οποίες θα μετέχει ο ίδιος ο Πρωθυπουργός. Τυχαίο δεν πρέπει να θεωρείται επίσης ότι ο Τσίπρας θα συνοδεύεται στην Τουρκία από τον Νίκο Κοτζιά.

Προσεχώς εξελίξεις. Μέχρι τότε, το τερέν του Προσφυγικού μεταφέρεται στη Βαλέτα της Μάλτας, όπου αύριο και μεθαύριο λαμβάνει χώρα η Σύνοδος ΕΕ – Αφρικής. Βασικά θέματα στην ατζέντα είναι η συνεργασία με τρίτες χώρες και κυρίως με την Τουρκία, η εφαρμογή των αποφάσεων για τη μετεγκατάσταση των προσφύγων, τα κέντρα υποδοχής σε Ελλάδα και Ιταλία και η ενίσχυση φύλαξης των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ. Εξελίξεις πρέπει να αναμένονται και στην έκτακτη και άτυπη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ που συγκαλεί ο Ντόναλντ Τουσκ αμέσως μετά.