Φωνή πατρίδας

Υπάρχει ένα θεατρικό είδος που θα μπορούσε κανείς να το χαρακτηρίσει θέατρο έρευνας. Δεν είναι ακριβώς ένα θέατρο ντοκουμέντων αλλά μια αναζήτηση αυθεντικών πηγών για ένα κοινωνικό, πολιτικό, οικονομικό ή ηθικό θέμα, είτε οι πηγές είναι ντοκουμέντα, έγγραφα, αποφάσεις της διοίκησης, των δικαστηρίων, της Αστυνομίας, της λογοκρισίας κ.τ.λ. είτε έμμεσες πηγές, δηλαδή λογοτεχνικά έργα που αντλούν πληροφορίες από αυθεντικές πηγές. Ετσι ο συγγραφέας ενός ερευνητικού θεατρικού κειμένου συνθέτει γύρω από το θέμα που επέλεξε ένα πρισματικό υλικό που φωτίζει ή επανατοποθετεί ιστορικά γεγονότα, τα οποία πιθανόν λόγω έλλειψης πηγών ή για ιδεολογικούς λόγους έχουν αλλοιωθεί ή χρησιμοποιηθεί για προπαγανδιστικούς σκοπούς ή αποπροσανατολισμό των θεατών – πολιτών.

Ενα τέτοιο θεατρικό υβρίδιο ήταν π.χ. «Η δίκη των Εξ» του Βασίλη Βασιλικού που ανέβασε ο Γιώργος Μιχαηλίδης. Ο σημαντικός μας πεζογράφος με την πείρα που είχε από το βιβλίο του για την υπόθεση Λαμπράκη συγκέντρωσε ποικίλες πηγές, με κύρια βέβαια τα πρακτικά της περίφημης εκείνης δίκης που έστησε στον τοίχο απέναντι στο εκτελεστικό απόσπασμα έναν αρχιστράτηγο και πέντε πρώην πρωθυπουργούς και υπουργούς ως υπευθύνους για τη Μικρασιατική Καταστροφή. Ο Βασιλικός είχε στήσει στη σκηνή μια θεατρική δίκη, αλλά είχε επιλέξει από τα πρακτικά, κυρίως αποσπάσματα που εκτός από τα γεγονότα και τα εκατέρωθεν επιχειρήματα αναδείκνυαν και τον χαρακτήρα, τον ψυχισμό, τις προσωπικές στιγμές των κατηγορουμένων. Είχε τότε λάμψει το τάλαντο του νέου – εκείνη την εποχή – ηθοποιού Λευτέρη Βογιατζή που υποδυόταν τον ημίτρελο αρχιστράτηγο Χατζηανέστη.

Ανάλογα τέτοια θεατρικά υβρίδια είναι ένα ελληνικό, το «Κατηγορώ» με την υπόθεση Ντρέιφους, και τα ξένα «Η δίκη των πιθήκων» και «Η δίκη των φακέλων». Επίσης η σύνθεση που έκανε ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος με επιλογές από τα ντοκουμέντα της Ελλης Παπαδημητρίου στα βιβλία της «Κοινός λόγος», αφηγήσεις απλών ανθρώπων από τη Σμύρνη, την Κατοχή, τον Εμφύλιο.

Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ. Στο θέατρο Αργώ που εμψυχώνει η Αιμιλία Υψηλάντη, ύστερα από επιτυχή καριέρα και σε άλλα θέατρα, παίζεται μια αξιόλογη σύνθεση της Ρουμπίνης Μοσχοχωρίτη με τον τίτλο «Εξοδος». Η Ρουμπίνη Μοσχοχωρίτη, σκηνοθέτρια και θεατρολόγος, έχει συγκροτήσει μια νεανική ομάδα, Ανιμα, που επιδίδεται σ’ ένα θέατρο έρευνας.

Στην «Εξοδο» επέλεξε ένα, για τη σημερινή ιδεοληπτικά απαξιωτική για καθετί που έχει σχέση με έθνος και πατρίδα θεματική, σύνολο από κείμενα που αναφέρονται στην προσφορά γυναικών της νεοελληνικής ζωής επωνύμων και ανωνύμων στους αγώνες υπέρ βωμών και εστιών. Είναι προς τιμήν της Μοσχοχωρίτη που τολμά κάτι τέτοιο έχοντας αποδεδειγμένα αγωνιστικά προσωπικά τεκμήρια για την αριστερή της – ουσιαστικά αριστερή – τοποθέτηση.

Παρενθετικά τονίζω πως ενώ η μαρξιστική θεωρία και η πρακτική του κομμουνισμού αναφέρονταν στη διεθνιστική προλεταριακή συνείδηση, όταν ξέσπασε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος ο Στάλιν ονόμασε «πατριωτικό» τον πόλεμο όπου βέβαια μάχονταν στο μέτωπο εκατέρωθεν και προλετάριοι!

Η Μοσχοχωρίτη επιλέγει κείμενα αυτοβιογραφικά ή ευθέως αναφορικά της διαχρονίας μας, όπου γυναίκες υπερασπίζονται πανανθρώπινες αξίες, ιδέες και ήθη, εντός όμως των εθνικών και ιστορικών συνθηκών που κινδυνεύουν από αντίθετες τυραννικές εξουσίες άλλων κρατικών οντοτήτων ή αυταρχικών εγχώριων πολιτικών μορφωμάτων. Ετσι παρελαύνουν από τη σκηνή η Μόσχω Τζαβέλλα, οι Σουλιώτισσες, η Μπουμπουλίνα, η Μαντώ Μαυρογένους, η Ηλέκτρα Αποστόλου, η Λέλα Καραγιάννη και πολλές ανώνυμες αγωνίστριες.

Και μόνο η αναφορά στα ονόματα αυτά αποδεικνύει την πολιτική και ηθική γενναιοδωρία της Μοσχοχωρίτη, αφού οι γυναίκες που αφηγούνται και αγωνίζονται βρίσκονται σε τελείως διαμετρικά αντίθετα ιδεολογικά, πολιτικά, ηθικά, οικονομικά και φυλετικά στρατόπεδα, ακόμη και γλωσσικά (Σουλιώτισσες και Μπουμπουλίνα είχαν οικεία γλώσσα, τα αρβανίτικα), αλλά υπερασπίζονταν μια πατρίδα.

Για να βάλω τα πράγματα στη θέση τους, υπενθυμίζω πως η λέξη Πατρίς στον Ομηρο ήταν επίθετο μονογενές, κατά παράλειψη του ουσιαστικού Γαία. Η Γη του Πατέρα. Ο τόπος όπου ο πατέρας είδε το φως, ανδρώθηκε, μόχθησε, έκανε προκοπή και παιδιά και θάφτηκε. Καμιά ιδεολογική φόρτιση, όπως με τον καιρό φορτώθηκε η λέξη για να γίνει εθνικιστική, αλαζονική και ιδεοληπτική παντιέρα. Εξάλλου πόσο μεγαλοφυής είναι αυτός ο λαός που εισήγαγε το γλωσσικό μόρφωμα «μητέρα πατρίδα»!

Η ΕΚΠΛΗΞΗ. Η Μοσχοχωρίτη όμως επιφυλάσσει στο κοινό της και μια αναπάντεχη έκπληξη. Ως κορωνίδα της παράστασης και ύστερα από αυτήν τη διαχρονική γυναικεία κατάθεση υπέρ των ανθρωπίνων αξιών μέσω της θυσίας και της αγωνιστικής προσφοράς, ανεβάζει στη σκηνή την κυρία Ζωή Πετροπούλου που οι τραγικές εμφύλιες και τραυματικές περιπέτειες την έφεραν εξόριστη στο Τρίκερι και στη Μακρόνησο, να αφηγηθεί με συνταρακτικό, ευσυγκίνητο και ωμό λόγο το πείσμα και την πίστη μερικών ανθρώπων του λαού μας και πολλών γυναικών να κρατήσουν ψηλά τη σημαία της αξιοπρέπειας, της συνέπειας και της αφοσίωσης στις ιδέες και στο ήθος, που επέλεξαν να υπερασπιστούν με το σώμα τους, τον νου τους και την ψυχή τους.

Εστω κι αν διαφωνεί κανείς με κάποιες ιδέες, οφείλει να θαυμάζει το θάρρος εκείνων που τις υπερασπίζονται με τη ζωή τους ασυμβίβαστα.     

Η παράσταση έχει ρυθμό, ήθος, ύφος και ευγένεια. Η δραματουργική επεξεργασία είναι της Κυριακής Σπανού, τα σκηνικά και τα κοστούμια της Μάρθας Φωκά, η κίνηση της Κάλλιας Θεοδοσιάδη, οι φωτισμοί του Π. Λαμπή, η πρωτότυπη μουσική του Κ. Νικολόπουλου.

Πέντε θαυμάσιες ως φωνή και κίνηση νέες ηθοποιοί υπηρετούν την ωραία σκηνοθετική πρόταση: Ν. Καραθύμιου, Κ. Μπιλάλη, Γ. Τσιότσκα, Αντρη Χατζηχριστοδούλου, Λ. Ταμπακοπούλου.

Σκηνοθεσία – διασκευή: Ρουμπίνη Μοσχοχωρίτη
Κείμενο: Θεατρική ομάδα Anima
Σκηνικά – κοστούμια: Μάρθα Φωκά
Επιμέλεια κίνησης – χορογραφίες:
Κάλλια Θεοδοσιάδη
Μουσική: Κώστας Νικολόπουλος
Παίζουν: Νικολίνα Καραθύμιου, Κατερίνα Μπιλάλη, Λυγερή Ταμπακοπούλου, Γιώτα Τσιότσκα, Στέλλα Γρίβα και η 90χρονη Ζωή Πετροπούλου
Πού: Στο θέατρο Αργώ (Ελευσινίων 15, Μεταξουργείο, τηλ. 210-5201.684) κάθε Σάββατο έως 12 Δεκεμβρίου.