Το πυροτέχνημα που έσβησε γρήγορα

Ηταν ακριβώς πριν από έναν χρόνο. Στις 5 Νοεμβρίου 2014 σαράντα μέσα ενημέρωσης, μεταξύ των οποίων και «ΤΑ ΝΕΑ», είχαν φέρει στο φως τις στενές επαφές ανάμεσα στο Λουξεμβούργο και σε 340 πολυεθνικές. Το Μεγάλο Δουκάτο προσέφερε τα μέσα στους ισχυρούς του χρήματος για να πληρώνουν λιγότερους φόρους. Η αποκάλυψη είχε προκαλέσει σεισμό καθώς πρωθυπουργός και υπουργός Οικονομικών του Λουξεμβούργου επί σειρά ετών ήταν ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, ο άνθρωπος που επτά μήνες νωρίτερα είχε εκλεγεί πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με στόχο, μεταξύ των άλλων, την εξάλειψη των φορολογικών παραδείσων από την Ευρώπη.

Η νέα εποχή που δεν ήρθε

Η ίδια η Κομισιόν είχε περιγράψει τότε το ευνοϊκό φορολογικό καθεστώς που απολάμβαναν οι πολυεθνικές στο Λουξεμβούργο ως «επιλεκτικά φορολογικά προνόμια». Και μετά; Σήμανε η ώρα της φορολογικής επανάστασης όπως το θέτει παραστατικά η «Λιμπερασιόν»; Υπάρχει πριν και μετά τα LuxLeaks; Η αλήθεια είναι ότι κάποιες αλλαγές υπήρξαν. Το μέγεθός τους ωστόσο δεν είναι τέτοιο που να επιτρέπει σε οποιονδήποτε να μιλήσει για μια νέα εποχή. Η Ευρώπη δεν θα απαλλαγεί από το πρόβλημα μόνο με την υποχρέωση της ανταλλαγής πληροφοριών ανάμεσα στις φορολογικές Αρχές των κρατών-μελών της ΕΕ. Οπως δεν θα απαλλαγεί με τη φορολογική «επανόρθωση» που ζήτησε η Κομισιόν να γίνει απέναντι στη Fiat και στη Starbucks από τις φορολογικές Αρχές τού Λουξεμβούργου και της Ολλανδίας. Σύμφωνα με τη Μη Κυβερνητική Οργάνωση Eurodad, ο πυρήνας του προβλήματος βρίσκεται στον δαιδαλώδη και δυσλειτουργικό χαρακτήρα του ίδιου του συστήματος.

Η αλήθεια των αριθμών

Μοιάζει κάπως παράδοξο αν αναλογιστεί κανείς ότι όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ, μηδενός εξαιρουμένου, δηλώνουν πρόθυμα στη θεωρία να συνδράμουν στην εξάλειψη των ευνοϊκών φορολογικών πρακτικών. Μόνο που δεν είναι και τόσο παράδοξο αν αναλογιστεί κανείς ότι όλοι θέλουν να αρχίσει η εκστρατεία από τους άλλους. Τα παραδείγματα είναι πολλά. Η χτυπημένη από την κρίση Ιρλανδία έδωσε μάχη για να διατηρηθεί ο φόρος των επιχειρήσεων που εδρεύουν στην επικράτειά της στο 12,5%. Στο Βέλγιο ο ίδιος φόρος είναι 9,8%, ενώ στη Γαλλία ισχύει διπλό φορολογικό καθεστώς: για τις επιχειρήσεις γενικά ο φόρος είναι 18%, εκτός από αυτές που περιλαμβάνονται στον χρηματιστηριακό δείκτη CAC40 οπότε πέφτει στο 8% κατά μέσο όρο. «Οταν ψάχνουν ευνοϊκές ρυθμίσεις για να προσελκύσουν επιχειρήσεις, η φαντασία τους οργιάζει» δηλώνουν πολιτικοί και οικονομολόγοι, οι οποίοι διαμαρτύρονται με επιστολή τους για την αδράνεια των Βρυξελλών.  

Το τελευταίο ευφάνταστο κόλπο λέγεται patent box. Πρόκειται για το φορολογικό καθεστώς που διέπει τα έσοδα από ευρεσιτεχνίες και πνευματικά δικαιώματα και το οποίο βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη. Η Ιταλία μείωσε τη σχετική φορολογία κατά 50% φέτος, η Ιρλανδία επεξεργάζεται ένα σύστημα που  θα μειώσει τον φόρο στο 6,25%. Η λύση αυτή προκρίθηκε αφού προηγουμένως οι ιρλανδικές Αρχές είχαν καταργήσει το φημισμένο σύστημα Double Irish, το οποίο επέτρεπε στις εταιρείες συμμετοχών να επιχειρούν στην ουσία από φορολογικούς παραδείσους. Στη Γαλλία, ο νόμος για τη φορολόγηση των εσόδων από ευρεσιτεχνίες (ψηφίστηκε το 2000 και προέβλεπε μείωση του φόρου από το 33% στο 15%) στέρησε από τα γαλλικά δημόσια ταμεία 400 εκατ. ευρώ το 2014 – όσο ήταν το έλλειμμα της δημόσιας υγείας το 2013.

Ευρώπη εναντίον Αμερικής

Αρκεί ένα και μόνο παράδειγμα για να αποτυπωθεί η κατάσταση σε όλο της το εύρος. Αν ίσχυε στις ευρωπαϊκές χώρες το φορολογικό σύστημα που ισχύει στις ΗΠΑ, η McDonald’s θα όφειλε να πληρώσει 1,05 δισ. ευρώ περισσότερα. Η προσπάθεια του ΟΟΣΑ να παρέμβει προσέκρουσε στις βρετανικές ενστάσεις. Ανάλογο πέπλο προστασίας καλύπτει το θέμα της φορολογικής διαφάνειας. Οι προτάσεις από τις μη κυβερνητικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στο πεδίο δεν λείπουν. Αλλά η προθυμία για υιοθέτηση τέτοιων πρακτικών μένει μόνο στα λόγια. Εναν χρόνο μετά, τα LuxLeaks, δηλαδή τα 28.000 έγγραφα που είδαν το φως της δημοσιότητας, μοιάζουν με πυροτέχνημα από χαρτί.