«Την αρχαία τραγωδία τη φέρουμε όλοι μέσα μας»

Είναι αδύνατο να συνδυάσει κανείς, συζητώντας μαζί του, τον συνεσταλμένο, σχεδόν δειλό, άνθρωπο που έχει απέναντί του με τον πρωτοποριακό, ανατρεπτικό σκηνοθέτη, τον Λιθουανό Οσκαρας Κορσουνόβας. Καταγόμενος από μια μικρή χώρα 3.500.000 ανθρώπων, που είναι γνωστή για τις επιδόσεις της στο θέατρο και στο μπάσκετ, ο Κορσουνόβας ταξιδεύει τις παραστάσεις του στην Ευρώπη αποκλειστικά σε εθνικά θέατρα και φεστιβάλ.
Η συνεργασία του με το θέατρο Πορεία στο οποίο θα ανεβάσει σε λίγες εβδομάδες τη «Μιράντα» – έργο στηριγμένο στην «Τρικυμία» του Σαίξπηρ – με την Ιωάννα Παππά και τον Λαέρτη Μαλκότση είναι η μοναδική ώς τα σήμερα συνεργασία του με ιδιωτικό θέατρο. Ιδιαίτερα εκτιμημένος στην πατρίδα του (του απονεμήθηκε το 2010 το βραβείο Μέγερχολντ), αλλά και στην Ευρώπη για το ρηξικέλευθο πνεύμα του είτε ανεβάζει τον «Βυθό» του Γκόρκι είτε το «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» του Σαίξπηρ, φαίνεται να ενδιαφέρεται πολύ περισσότερο για τη δημιουργική διαδικασία που απαιτεί το ανέβασμα ενός έργου απ’ ό,τι για το ίδιο το έργο.

Σε ποιες χώρες έχετε σκηνοθετήσει έως τώρα και σε ποιες πρόκειται να σκηνοθετήσετε;
Κυρίως σε δυτικές χώρες. Η τελευταία παράσταση ήταν στο Εθνικό Θέατρο της Νορβηγίας, στο Οσλο. Ενα έργο πολωνού δραματουργού, του Σλαμπουντσιάνικ, που αφορούσε τη Γενοκτονία των Εβραίων, με το πρόσθετο στοιχείο ότι δεν ήταν μόνο οι γερμανοί υπεύθυνοι γι’ αυτά που συνέβησαν και δεν ήταν οι μόνοι που σκότωναν τους Εβραίους. Το έργο λέγεται «Η τάξη μας» και θα έλεγα ότι η παράσταση δημιούργησε ένα γεγονός στη Νορβηγία. Διαδραματίζεται στην Ανατολική Ευρώπη και πιστεύω ότι το κοινό κατανόησε ότι έχει να κάνει με την κατάσταση που επικρατεί τώρα στη Γηραιά Ηπειρο λόγω του πολέμου στη Συρία και των σύρων προσφύγων.

Επειδή είδα κινηματογραφημένη την παράσταση της «Μιράντας», σε ποιο βαθμό θεωρείτε ότι η παράστασή σας απηχεί το έργο του συγγραφέα;
Θεωρώ ότι η παράστασή μου είναι απολύτως κοντά σε αυτό που έχει γράψει ο Σαίξπηρ. Μπορεί να είναι μακριά από τις ακαδημαϊκές ιδέες και τις ρομαντικές αντιλήψεις για τον Σαίξπηρ και επιπλέον μακριά από τον Σαίξπηρ όπως τον έβλεπαν οι σύγχρονοί του ενόσω ζούσε. Ομως θεωρώ ότι αυτά που δείχνουμε με την παράστασή μας ανταποκρίνονται σε αυτά που έγραφε ο Σαίξπηρ. Εμείς, γενικά, οφείλουμε να φέρουμε κοντά μας, στη σημερινή εποχή, όλα αυτά που έχει γράψει και πει ο Σαίξπηρ. Οφείλουμε το καθετί που υπάρχει σε αυτόν να το εντάξουμε σε σημερινά δεδομένα.

Αντίστοιχη ήταν και η σχέση με τον Τσέχοφ και συγκεκριμένα με τον «Γλάρο» του, του οποίου η σχετική παράστασή σας έχει ταξιδέψει σε πολλές χώρες στον κόσμο;
Θα έλεγα ότι στον Τσέχοφ και συγκεκριμένα στον «Γλάρο» ασχολήθηκα πολύ με το θέμα του ηθοποιού. Ηθελα να δείξω πόσο κοινά στοιχεία υπάρχουν ανάμεσα στους ηθοποιούς που παίζουν τον Τσέχοφ με τους ήρωες του έργου, καθώς και με όλους τους άλλους εμάς, δηλαδή το κοινό. Οταν λέω ηθοποιούς, εννοώ βέβαια τους ηθοποιούς που παίζουν στο συγκεκριμένο έργο. Γενικώς όταν σκηνοθετεί κάποιος τον Τσέχοφ, όπως και όταν σκηνοθετεί τον Σαίξπηρ, δεν μπορεί να αποφύγει κάποιες προκλήσεις που είναι σύμφυτες με τα έργα τους. Αν έδωσα κάποια έμφαση σκηνοθετώντας τους δύο αυτούς συγγραφείς – όπως θα παρατηρήσετε και στην παράσταση της «Μιράντας» – είναι σε σχέση με τη σκληρότητα των ανθρώπων.

Επειδή με τη σκηνοθεσία σας εκφράζετε μια κοσμοαντίληψη, πώς αισθάνεστε να γίνεται δεκτή αυτή από τον δυτικό κόσμο;
Εξαρτάται από τη μορφή των φεστιβάλ στα οποία πηγαίνουν οι παραστάσεις μας. Για παράδειγμα πριν από μία εβδομάδα ήμασταν στη Μαδρίτη με τον «Γλάρο», όπου τον δέχτηκαν με πολύ μεγάλη θερμότητα. Αν και κατά τη διάρκεια της παράστασης ήχησαν από λάθος οι σειρήνες του συναγερμού κανένας από το κοινό δεν θορυβήθηκε, τόσο αφοσιωμένοι ήταν στην παράσταση. Αυτό συμβαίνει όταν στη σκηνή διαδραματίζεται κάτι πολύ αληθινό. Θα έλεγα ότι είναι ο τρόπος μου να προσπαθώ πάντα να πλησιάσω ένα έργο. Και όταν η αναζήτηση της αλήθειας γίνεται ένας ξεκάθαρος προσανατολισμός, τότε παύουμε να έχουμε διαφορές μεταξύ μας οι Ανατολικοί με τους Δυτικούς. 

Ποια είναι η σχέση του λιθουανικού με το ρωσικό και το γερμανικό θέατρο;
Πολύ ενδιαφέρουσα ερώτηση. Απλοποιώντας, θα λέγαμε ότι υπάρχει μεγάλη επιρροή του ρωσικού θεάτρου στο λιθουανικό. Στη Λιθουανία βέβαια υπήρχε πάντα μια αντίσταση. Από τη μια μεριά οι σκηνοθέτες ανήκαν στη ρωσική παράδοση και από την άλλη της αντιστέκονταν. Γενικά μιλώντας θα έλεγα ότι στη Λιθουανία κυριαρχεί το θέατρο του σκηνοθέτη – αν μπορώ να του δώσω αυτή την ονομασία. Σ’ εμάς ο θεατής δεν έρχεται να δει τον ηθοποιό, έρχεται να δει τον σκηνοθέτη. Ενας πρωτοπόρος υπήρξε ο Γιόζας Μιλτίνις. Ζούσε στο Παρίσι πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ήταν φίλος με τον Πάμπλο Πικάσο και με πολλούς άλλους καλλιτέχνες. Χάρη στον σκηνοθέτη αυτόν ήρθαν στη Λιθουανία οι ευρωπαϊκές τάσεις. Εκτός από τη Λιθουανία, ένα από τα πιο ενδιαφέροντα θέατρα που λειτουργούν σήμερα στον κόσμο είναι στην Πολωνία.

Ποιες θεωρείτε τις απαρχές του λιθουανικού θεάτρου; 
Θα έλεγα ότι ιστορικά υπάρχουν πολλά κοινά στοιχεία ανάμεσα στο θέατρο της Λιθουανίας και της Ρωσίας. Οπως η Λιθουανία βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι, υπήρξε ένα χωνευτήρι τόσο για τις ρωσικές όσο και για τις ευρωπαϊκές επιδράσεις. Μάλλον θα έλεγα ότι το λιθουανικό θέατρο έχει πολύ δυνατές ρίζες σε έναν πολυθεϊστικό πολιτισμό. Βέβαια δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η Λιθουανία είναι μια καθολική χώρα και ότι υπάρχουν περιπτώσεις που επιβεβαιώνουν τη σχέση του λιθουανικού θεάτρου με τον καθολικισμό. Προσωπικά αντιστεκόμουν πάντα στην τάση αυτή, αν και η Λιθουανία είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα χώρα καθώς ο ένας μπορεί να είναι προτεστάντης και ο άλλος να είναι καθολικός. Για τον εαυτό μου θα έλεγα ότι είμαι ένας προτεστάντης, με την έννοια όμως του αμφισβητία, του διαμαρτυρόμενου. Δεν είναι βέβαια  το κέντρο του κόσμου η Λιθουανία, συγκεντρώνονται όμως εδώ στοιχεία από διάφορους πολιτισμούς.

Ποια είναι η σχέση σας με την αρχαία τραγωδία;
Θα έλεγα ότι η σχέση μου με την αρχαία τραγωδία είναι πολύ προσωπική, κάτι που το πιστεύω γενικότερα για όλο το θέατρο. Και με τον τρόπο αυτόν ακριβώς έχω ανεβάσει τον «Οιδίποδα». Χρειάζεται να κατανοήσουμε ότι την αρχαία τραγωδία τη φέρει ο καθένας μας μέσα του. Δεν είναι απλώς κάτι που συνέβη κάποτε. Μέσα στους ανθρώπους υπάρχουν όλες οι αρχαίες τραγωδίες.

Μήπως η εμμονή σε αυτό το προσωπικό στοιχείο συνιστά από παλιά μια μορφή αντίστασης;
Σε σχέση με την προσωπική μου περίπτωση θα έλεγα ότι αυτό ισχύει από τότε που ήμουν πολύ μικρός, είτε επρόκειτο για το σοβιετικό καθεστώς είτε σήμερα για τη Λιθουανία και την Ευρώπη. Φαίνεται ότι γενικώς δεν μπορούμε να αποφεύγουμε τα καθεστώτα. Επομένως δουλειά του κάθε καλλιτέχνη είναι να μάχεται με όποιον τρόπο μπορεί.

INFO
«Μιράντα», βασισμένο στην «Τρικυμία» του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, σε διασκευή και σκηνοθεσία του Οσκαρας Κορσουνόβας. Παίζουν: Λαέρτης Μαλκότσης, Ιωάννα Παππά. Στο θέατρο Πορεία (Τρικόρφων 3-5 και 3ης Σεπτεμβρίου 69, Πλατεία Βικτωρίας, τηλ. 210-8210.991) από 25 Νοεμβρίου.