Ο Ανδρέας, η Δήμητρα και η Ντίτριχ

Γράφει ο Νίκος Παπανδρέου στην εισαγωγή του: «Θυμάμαι τη Μελίνα Μερκούρη να της λέει στο Καστρί κάποτε: “Μαργαρίτα, αν θέλεις να πάρεις πίσω τον Ανδρέα, να εγκαταλείψεις τις συνήθειές σου και τις “αμερικανιές”. Δεν θα τον φέρεις πίσω με συζητήσεις και αναλύσεις σαν να είστε δύο επιστήμονες. Θα πρέπει να κάνεις αυτό που κάνουμε εμείς οι Ελληνίδες – να πέσεις στα γόνατά σου, να παρακαλέσεις, να κλάψεις, να δακρύσεις, να τραβάς τα μαλλιά σου, να τον αγκαλιάσεις στα πόδια… Αλλιώς θα σ’ τον φάει η άλλη!”».

Παρότι οι γαργαλιστικές λεπτομέρειες δεν είναι λίγες και τα σχετικά σχόλια είναι καυστικά, το βιβλίο της Μαργαρίτας Παπανδρέου δεν περιορίζεται στις αποκαλύψεις για τη σχέση του Ανδρέα με τη Δήμητρα Λιάνη. Είναι μια μυθιστορηματικού τύπου αφήγηση που κινείται γύρω από αυτό που λέει ο τίτλος: «Ερωτας και εξουσία». Είναι η αφήγηση του έρωτα της Μαργαρίτας για τον Ανδρέα από την εποχή που πρωτοσυναντήθηκαν, στο οδοντιατρείο ενός Ελληνοκύπριου στις ΗΠΑ, όταν εκείνη ασχολιόταν με τη δημοσιογραφία και τις δημόσιες σχέσεις και εκείνος ήταν αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικών στη Μινεσότα. Είναι οι διακυμάνσεις μιας φλογερής σχέσης που ολοκληρώθηκε με γάμο, αφού πρώτα χρειάστηκε να χωρίσουν και οι δύο από τους συζύγους τους. Είναι η δύσκολη απόφαση της εγκατάστασης στην Ελλάδα, η σύλληψη του Ανδρέα την 21η Απριλίου 1967, η πορεία του ΠΑΣΟΚ προς την εξουσία, η πλούσια δράση της Μαργαρίτας στους κόλπους του φεμινιστικού κινήματος, οι δαίδαλοι της εξουσίας, φίλοι και αυλοκόλακες, τα ταξίδια, συναντήσεις με ξένες προσωπικότητες, τα παιδιά, οι εξωσυζυγικές σχέσεις του Ανδρέα, μια δική της σχέση αργότερα με άλλον άνδρα. Ολα αυτά δοσμένα με εντυπωσιακή γλαφυρότητα και μαστοριά, που βρίσκει το αποκορύφωμά της στη δεκασέλιδη περιγραφή της εισβολής των στρατιωτών στο σπίτι του Ψυχικού τη βραδιά του πραξικοπήματος, η οποία δεν έχει να ζηλέψει τίποτα από τις καλύτερες σελίδες σασπένς ενός θρίλερ.

Η Μαργαρίτα Παπανδρέου δεν κρατάει καμία πικρία για τον σύζυγό της, αντίθετα αφιερώνει το βιβλίο «στη μνήμη του Ανδρέα Παπανδρέου, του εραστή, συζύγου, πατέρα των παιδιών μου και Πρωθυπουργού της Ελλάδας». Στην τελευταία σελίδα περιγράφει μάλιστα τη συνάντησή τους σε δημόσιο χώρο, στη βάφτιση της εγγονής τους, με τη νέα σύζυγο παρούσα και ένα τρυφερό σφίξιμο των χεριών που φανέρωνε ότι το δέσιμό τους υπήρχε πάντα.

Η ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΣΤΟ ΑΕΡΟΠΛΑΝΟ. Μία από τις πλέον χαρακτηριστικές σκηνές του βιβλίου δείχνει πώς γνωρίστηκε ο Ανδρέας με τη Δήμητρα Λιάνη σε ταξίδι στην Κίνα, την ώρα που η Μαργαρίτα κοιμόταν δίπλα του: «Η αεροσυνοδός, μετά την κουβέντα της με τη Σου, πήγε στο πιλοτήριο κι έπειτα από λίγο εμφανίστηκε φρεσκοβαμμένη, με ξανθιές αφέλειες να βγαίνουν από τον αυστηρό της κότσο, με το φουλάρι στον λαιμό λυμένο και το λευκό της πουκάμισο ξεκούμπωτο έως το μεσαίο κουμπί. Κρατούσε έναν δίσκο με λικέρ για τον πρωθυπουργό, το οποίο μπορούσε να σερβίρει μόνο γέρνοντας από πάνω μου και βάζοντάς το στο τραπεζάκι ανάμεσά μας. Εμεινε επί αρκετή ώρα σκυμμένη σ’ αυτήν τη θέση, με τα στήθη της στην κυριολεξία να κρέμονται στα πόδια του (ή στα δικά μου), αρκετά κοντά ώστε να δείχνει το πλούσιο μεγαλείο τους πίσω από ένα μισάνοιχτο πουκάμισο. Ηταν ένα κάλεσμα στα όπλα – τα δικά του όπλα ή τα δικά μου, αλλά ήμουν σε κωματώδη κατάσταση και, αντί να χαλαρώνω, ονειρευόμουν σίγουρα τις επόμενες δράσεις μου για τη σωτηρία του κόσμου».

ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΝΤΙΤΡΙΧ. Στα αποσπάσματα ημερολογίου του 1987 η Μαργαρίτα περιγράφει την επίσκεψή της σε νεοϋορκέζικο κινηματογράφο μαζί με τον μετέπειτα σύντροφό της Πιερ, για να δουν την ταινία «Marlene»: «Η Μαρλέν Ντίτριχ παρουσιάστηκε σαν μια πραγματίστρια, μη συναισθηματική, μη ρομαντική, προσγειωμένη γυναίκα. Με τον δικό της γερμανικό τρόπο ήταν σκληρά εργαζόμενη και εξαιρετική τεχνίτρια. Δεν σκεφτόταν το παρελθόν. Δεν επισκέφθηκε ποτέ τα σπίτια των παιδικών της χρόνων στα ταξίδια της στη Γερμανία μετά τον πόλεμο. (Σημείωσέ το αυτό, Μάγκι. Μην αφήσεις το συναίσθημα να σε τραβήξει προς τα κάτω…)».

INFO
Το βιβλίο «Ερωτας και εξουσία» της Μαργαρίτας Παπανδρέου κυκλοφόρησε χθες από τις Εκδόσεις Πατάκη (μετάφραση Μαριάνθη Αλεξίου)